Unijna ofensywa przeciwko uzależniającemu projektowi aplikacji. Co muszą zmienić TikTok i Meta?

Unia Europejska wkracza na nowy front walki z big techami. Po latach skupienia na nielegalnych treściach i ochronie danych, Bruksela bierze na celownik sam sposób, w jaki zaprojektowane są platformy społecznościowe. Kluczowym narzędziem jest Akt o usługach cyfrowych (DSA).

Sedno sprawy: uzależniająca architektura platform

Jak dotychczas działania egzekucyjne UE wobec gigantów technologicznych koncentrowały się na nielegalnych treściach, ochronie danych lub naruszeniach zasad konkurencji . Obecne śledztwa oznaczają jednak istotną zmianę podejścia. Jak podkreśla Parlament Europejski, to pierwszy raz, gdy działania egzekucyjne skupiają się na "szkodliwej architekturze samej platformy, zwłaszcza dla nieletnich i wrażliwych dorosłych" .

Komisja bada, czy takie elementy jak niekończące się przewijanie (infinite scroll), automatyczne odtwarzanie filmów (autoplay), powiadomienia push oraz wysoce spersonalizowane systemy rekomendacji wykorzystują psychologiczne słabości użytkowników, prowadząc do uzależnień behawioralnych i tzw. "efektu króliczej nory" .

Precedens TikToka: pierwsze starcie

Postępowanie wyjaśniające wobec TikToka Komisja Europejska wszczęła 19 lutego 2024 roku na mocy DSA . Śledztwo objęło kwestie ochrony małoletnich, uzależniającego designu oraz szkodliwych treści.

Przełom nastąpił 6 lutego 2026 roku. Komisja wydała wstępne ustalenia, z których wynika, że TikTok naruszył DSA swoim uzależniającym projektem . Według Komisji TikTok nie ocenił w wystarczającym stopniu, w jaki sposób takie funkcje jak nieskończone przewijanie, autoodtwarzanie, powiadomienia push i spersonalizowany system rekomendacji mogą szkodzić fizycznemu i psychicznemu samopoczuciu użytkowników . Bruksela uznała, że TikTok musi "zmienić podstawowy projekt swojego serwisu", aby spełnić wymogi prawa .

Równoległe postępowanie wobec Meta

W maju 2024 roku Komisja wszczęła formalne postępowanie przeciwko Mecie, badając, czy Facebook i Instagram naruszają DSA w zakresie ochrony małoletnich . Centralnym punktem jest obawa, że algorytmy i systemy tych platform "mogą stymulować uzależnienia behawioralne u dzieci" .

Niezależnie od śledztwa w sprawie uzależniającego projektu, 29 kwietnia 2026 roku Komisja wydała odrębne wstępne ustalenie, że Meta naruszyła DSA, nie zapobiegając dostępowi dzieci poniżej 13. roku życia do Facebooka i Instagrama . Stwierdzono, że środki weryfikacji wieku stosowane przez Meta są nieskuteczne, a dzieci mogą z łatwością ominąć ograniczenia, podając fałszywą datę urodzenia .

W czerwcu 2026 roku agencja Bloomberg poinformowała, że Komisja szykuje się do zaostrzenia postępowania wobec Meta. Przygotowywane są wstępne ustalenia, które wprost oskarżają Meta o stosowanie "wyzyskujących technik projektowych, aby utrzymać młodych użytkowników w sidłach uzależnienia" . Taki krok postawiłby sprawę Meta w wyraźnej zgodności z precedensem ustanowionym wobec TikToka.

Potencjalne kary: stawka jest ogromna

Jeśli Komisja ostatecznie stwierdzi naruszenie DSA, może nałożyć kary pieniężne w wysokości do 6% globalnego rocznego obrotu danego dostawcy . Wysokość grzywny zależy od charakteru, wagi, czasu trwania i powtarzalności naruszenia .

Dla Meta, której całkowity przychód w 2024 roku wyniósł około 164 miliardów dolarów, maksymalna kara na mocy DSA mogłaby sięgnąć około 9,8 miliarda dolarów . Inne szacunki, oparte na dochodach z 2025 roku, mówią o maksymalnej karze do 12 miliardów euro (około 13 miliardów dolarów) . Dla spółki macierzystej TikToka, ByteDance, obowiązuje podobny, 6-procentowy próg .

Komisja może również nakładać okresowe kary pieniężne, aby wymusić dostosowanie się do przepisów .

Szerszy kontekst legislacyjny

Egzekwowanie DSA to nie jedyny front regulacyjny. Przewodnicząca Komisji Europejskiej Ursula von der Leyen ogłosiła w maju 2026 roku, że UE pracuje nad nowym Aktem o sprawiedliwości cyfrowej (Digital Fairness Act, DFA), który ma bezpośrednio zwalczać "uzależniające i szkodliwe praktyki projektowe" na platformach cyfrowych . DFA ma zakazywać praktyk manipulacyjnych, uzależniających funkcji oraz wprowadzającej w błąd reklamy influencerów .

Meta mierzy się również z presją ze strony unijnej Sieci Współpracy w zakresie Ochrony Konsumentów (CPC) w związku z modelem "płać lub wyraź zgodę" . W 2025 roku Meta została ukarana grzywną w wysokości 200 milionów euro na mocy Aktu o rynkach cyfrowych (DMA) za ten właśnie model . W odpowiedzi Meta zobowiązała się zaoferować użytkownikom w UE wybór reklam w mniejszym stopniu spersonalizowanych .

Co dalej? Wpływ na globalną politykę

Działania UE wyznaczają nowy standard dla regulacji architektury platform, który może wpłynąć na politykę na całym świecie. Sprawa TikToka jest tu wzorcem – poprzez bezpośrednie zakwestionowanie takich funkcji jak nieskończone przewijanie jako ryzyka systemowego, Komisja sygnalizuje, że sam projekt platformy podlega regulacji.

Zarówno Meta, jak i TikTok mają prawo odpowiedzieć na wstępne ustalenia i skorzystać z prawa do obrony przed wydaniem ostatecznej decyzji o naruszeniu . Wyniki tych postępowań zdefiniują granice akceptowalnego projektowania platform dla milionów użytkowników w całej Europie.