Trzy zbiegające się siły napędowe

1. Potencjalnie rekordowo silne El Niño (2026–27)

Wspólne Centrum Badawcze UE (JRC) określa nadchodzące El Niño jako „praktycznie pewne” i mówi o „bardzo wysokim prawdopodobieństwie, że będzie bardzo silne, a nawet może przerodzić się w bezprecedensowe zjawisko” . Centrum Prognoz Klimatycznych NOAA poinformowało 23 czerwca 2026 r., że warunki El Niño pojawiły się w maju 2026 r. i daje 63% prawdopodobieństwa na „bardzo silne” El Niño utrzymujące się przez zimę na półkuli północnej 2026–27 . Europejskie Centrum Prognoz Średnioterminowych (ECMWF) szacuje ryzyko silnego El Niño na 80%, a 20–25% na osiągnięcie statusu „super” – progu osiągniętego tylko trzy razy od 1980 roku . Zjawisko to nadchodzi w momencie, gdy światowa gospodarka znajduje się już pod ogromną presją.

2. Wojenne zamknięcie Cieśniny Ormuz blokuje dostawy nawozów

Od wybuchu działań wojennych 28 lutego 2026 r. Cieśnina Ormuz jest praktycznie zamknięta, odcinając około jednej trzeciej światowego handlu nawozami i ich surowcami, w tym mocznikiem, amoniakiem, gazem ziemnym i siarką . Ceny nawozów wzrosły o 30–40% w marcu 2026 r., a koszty azotu podwoiły się w porównaniu z poziomem z 2024 r. . Główny ekonomista FAO ostrzegł, że blokada Cieśniny Ormuz to „nie tymczasowe zakłócenie żeglugi, ale początek systemowego szoku dla rolnictwa”, który może wywołać poważny kryzys cen żywności w ciągu 6–12 miesięcy . Najnowsza edycja raportu „Chief Economists’ Outlook” Światowego Forum Ekonomicznego wyraża „poważne obawy” dotyczące zakłóceń w produkcji żywności spowodowanych zamknięciem cieśniny .

3. Chaos na rynkach energii zwiększa koszty produkcji

Gwałtownie rosnące ceny ropy i gazu ziemnego w wyniku zamknięcia Ormuzu dodatkowo podnoszą koszty produkcji nawozów – gaz ziemny jest kluczowym surowcem do produkcji nawozów azotowych – a także koszty paliwa rolniczego i transportu . Bank Światowy prognozuje, że globalny indeks cen nawozów wzrośnie w tym roku o ponad 30% .

Oczekiwany wpływ na poszczególne uprawy i regiony

• Najbardziej narażone uprawy: Cukier, ryż, pszenica, kakao, kukurydza i soja są narażone na szczególnie poważne ryzyko niedoborów . Cukier i ryż są bardzo wrażliwe na zmiany opadów wywołane przez El Niño; pszenica, kukurydza i soja są podatne na zmniejszone nawożenie i suszę w kluczowych regionach upraw . FAO obawia się, że zagrożonych może być od 7 do 8 milionów ton produkcji ryżu tylko w Azji i na Pacyfiku .
• Azja Południowo-Wschodnia: Region ten został zidentyfikowany jako jeden z najbardziej dotkniętych. Zakłócenia w Ormuzie mocno uderzyły w przepływ energii i nawozów, a El Niño zagraża produkcji ryżu i oleju palmowego uzależnionej od monsunów . Eksperci ONZ ostrzegają przed potencjalnym „efektem złożonego szoku” .
• Azja Południowa / Indie: El Niño zwykle oznacza słabsze monsuny, co zagraża uprawom sianym latem (ryż, trzcina cukrowa, rośliny strączkowe) w regionie już borykającym się z wysokimi kosztami nawozów . Citi Research szczególnie podkreśliło ryzyko dla indyjskich rynków rolnych .
• Afryka (Wschodnia i Południowa): Raport organizacji Mercy Corps ostrzega, że brak bezpieczeństwa żywnościowego pogorszy się w sześciu wrażliwych krajach od końca 2026 r. do 2027 r., z wtórnymi skutkami dla nakładów rolnych i łańcuchów dostaw humanitarnych . Światowy Program Żywnościowy (WFP) szacuje, że dodatkowe 45 milionów ludzi może zostać zepchniętych w stan ostrego głodu .
• Ameryka Łacińska: El Niño zwykle przynosi suszę w Australii i częściach Indonezji, zwiększając ryzyko opadów w innych regionach Ameryki Południowej. Niedobory nawozów uderzają w produkcję kukurydzy i soi na obu kontynentach amerykańskich .
• Kraje G7: Podczas gdy największe ryzyko głodu dotyczy krajów rozwijających się, kanał inflacyjny dociera do gospodarek rozwiniętych poprzez wyższe koszty importu nawozów, zbóż, cukru, kakao i olejów roślinnych .

Ostrzeżenia: inflacja żywności w G7 może sięgnąć dwucyfrowych wartości

• Schroders (czerwiec 2026): David Rees, szef globalnej ekonomii, ostrzega, że silne El Niño nałożone na zakłócenia w dostawach nawozów „może pchnąć przyszłoroczną inflację żywności w krajach rozwiniętych na dwucyfrowe poziomy” . Zauważa, że 50-procentowy wzrost indeksu cen żywności FAO mógłby pchnąć inflację żywności w G7 do dwucyfrowych wartości w 2027 roku i dodać ponad 1 punkt procentowy do inflacji bazowej .
• Citi Research (maj 2026): Ostrzega, że ceny surowców rolnych stoją w obliczu „znaczącej presji wzrostowej”, a połączenie zakłóceń w Ormuzie i El Niño napędza nową falę globalnej inflacji żywności .
• Notatka analityczna („Super El Niño: Głód po wojnie?”): Ostrzega, że „idealna burza” – wojenne zakłócenia na rynkach energii i nawozów plus ekstremalne zjawiska pogodowe – tworzy bezpośrednią ścieżkę do dwucyfrowej inflacji żywności w gospodarkach rozwiniętych .
• Bloomberg (czerwiec 2026): Donosi, że El Niño nadchodzi w momencie, gdy gospodarka jest „nieprzygotowana na więcej chaosu” – przy już podwyższonych kosztach nawozów, spadki plonów przełożą się bezpośrednio na wzrost cen żywności dla konsumentów .
• FAO (czerwiec 2026): Główny ekonomista FAO ostrzega, że ceny kukurydzy, soi i pszenicy już wzrosły, a „niebezpieczny wzrost inflacji cen żywności w późniejszej części roku” jest prawdopodobny, jeśli Cieśnina Ormuz nie zostanie ponownie otwarta .
• Fitch Ratings (czerwiec 2026): Ostrzega, że El Niño prawdopodobnie utrzyma się do początku 2027 roku, stwarzając ryzyko inflacyjne nawet dla wysoko ocenianych gospodarek .
• UBS (czerwiec 2026): Potwierdza, że szok nawozowy wywołany konfliktem na Bliskim Wschodzie przemieszcza się przez globalny łańcuch dostaw żywności, stwarzając potencjał do gwałtownego wzrostu inflacji w Azji pod koniec tego roku i w 2027 roku .

Zastrzeżenia i niewiadome

Międzynarodowy Instytut Badań nad Polityką Żywnościową (IFPRI) w kwietniu 2026 r. przedstawił bardziej ostrożny pogląd, wskazując, że duże globalne zapasy zbóż i korzystne wczesne warunki upraw mogą w krótkim okresie złagodzić część szoku . Jednak większość późniejszych analiz z czerwca 2026 r. przesunęła się w kierunku bardziej pesymistycznego scenariusza, ponieważ blokada Ormuzu się utrzymała, a El Niño zmaterializowało.

Określenie „super El Niño” nie jest oficjalną klasyfikacją NOAA, choć jest powszechnie używane w raportach finansowych i medialnych do opisu wyjątkowo silnego zjawiska, w którym temperatura powierzchni morza we wschodnim Pacyfiku wzrasta co najmniej o 2 stopnie Celsjusza powyżej normy . Ostateczny stopień nasilenia kryzysu będzie zależał od czasu trwania blokady Ormuzu, dokładnej siły i geograficznego rozkładu anomalii opadowych wywołanych przez El Niño oraz od tego, czy rządy uwolnią strategiczne rezerwy zbóż lub dostosują mandaty dotyczące biopaliw .

Trzy zbiegające się siły napędowe

1. Potencjalnie rekordowo silne El Niño (2026–27)

Wspólne Centrum Badawcze UE (JRC) określa nadchodzące El Niño jako „praktycznie pewne” i mówi o „bardzo wysokim prawdopodobieństwie, że będzie bardzo silne, a nawet może przerodzić się w bezprecedensowe zjawisko” . Centrum Prognoz Klimatycznych NOAA poinformowało 23 czerwca 2026 r., że warunki El Niño pojawiły się w maju 2026 r. i daje 63% prawdopodobieństwa na „bardzo silne” El Niño utrzymujące się przez zimę na półkuli północnej 2026–27 . Europejskie Centrum Prognoz Średnioterminowych (ECMWF) szacuje ryzyko silnego El Niño na 80%, a 20–25% na osiągnięcie statusu „super” – progu osiągniętego tylko trzy razy od 1980 roku . Zjawisko to nadchodzi w momencie, gdy światowa gospodarka znajduje się już pod ogromną presją.

2. Wojenne zamknięcie Cieśniny Ormuz blokuje dostawy nawozów

Od wybuchu działań wojennych 28 lutego 2026 r. Cieśnina Ormuz jest praktycznie zamknięta, odcinając około jednej trzeciej światowego handlu nawozami i ich surowcami, w tym mocznikiem, amoniakiem, gazem ziemnym i siarką . Ceny nawozów wzrosły o 30–40% w marcu 2026 r., a koszty azotu podwoiły się w porównaniu z poziomem z 2024 r. . Główny ekonomista FAO ostrzegł, że blokada Cieśniny Ormuz to „nie tymczasowe zakłócenie żeglugi, ale początek systemowego szoku dla rolnictwa”, który może wywołać poważny kryzys cen żywności w ciągu 6–12 miesięcy . Najnowsza edycja raportu „Chief Economists’ Outlook” Światowego Forum Ekonomicznego wyraża „poważne obawy” dotyczące zakłóceń w produkcji żywności spowodowanych zamknięciem cieśniny .

3. Chaos na rynkach energii zwiększa koszty produkcji

Gwałtownie rosnące ceny ropy i gazu ziemnego w wyniku zamknięcia Ormuzu dodatkowo podnoszą koszty produkcji nawozów – gaz ziemny jest kluczowym surowcem do produkcji nawozów azotowych – a także koszty paliwa rolniczego i transportu . Bank Światowy prognozuje, że globalny indeks cen nawozów wzrośnie w tym roku o ponad 30% .

Oczekiwany wpływ na poszczególne uprawy i regiony

• Najbardziej narażone uprawy: Cukier, ryż, pszenica, kakao, kukurydza i soja są narażone na szczególnie poważne ryzyko niedoborów . Cukier i ryż są bardzo wrażliwe na zmiany opadów wywołane przez El Niño; pszenica, kukurydza i soja są podatne na zmniejszone nawożenie i suszę w kluczowych regionach upraw . FAO obawia się, że zagrożonych może być od 7 do 8 milionów ton produkcji ryżu tylko w Azji i na Pacyfiku .
• Azja Południowo-Wschodnia: Region ten został zidentyfikowany jako jeden z najbardziej dotkniętych. Zakłócenia w Ormuzie mocno uderzyły w przepływ energii i nawozów, a El Niño zagraża produkcji ryżu i oleju palmowego uzależnionej od monsunów . Eksperci ONZ ostrzegają przed potencjalnym „efektem złożonego szoku” .
• Azja Południowa / Indie: El Niño zwykle oznacza słabsze monsuny, co zagraża uprawom sianym latem (ryż, trzcina cukrowa, rośliny strączkowe) w regionie już borykającym się z wysokimi kosztami nawozów . Citi Research szczególnie podkreśliło ryzyko dla indyjskich rynków rolnych .
• Afryka (Wschodnia i Południowa): Raport organizacji Mercy Corps ostrzega, że brak bezpieczeństwa żywnościowego pogorszy się w sześciu wrażliwych krajach od końca 2026 r. do 2027 r., z wtórnymi skutkami dla nakładów rolnych i łańcuchów dostaw humanitarnych . Światowy Program Żywnościowy (WFP) szacuje, że dodatkowe 45 milionów ludzi może zostać zepchniętych w stan ostrego głodu .
• Ameryka Łacińska: El Niño zwykle przynosi suszę w Australii i częściach Indonezji, zwiększając ryzyko opadów w innych regionach Ameryki Południowej. Niedobory nawozów uderzają w produkcję kukurydzy i soi na obu kontynentach amerykańskich .
• Kraje G7: Podczas gdy największe ryzyko głodu dotyczy krajów rozwijających się, kanał inflacyjny dociera do gospodarek rozwiniętych poprzez wyższe koszty importu nawozów, zbóż, cukru, kakao i olejów roślinnych .

Ostrzeżenia: inflacja żywności w G7 może sięgnąć dwucyfrowych wartości

• Schroders (czerwiec 2026): David Rees, szef globalnej ekonomii, ostrzega, że silne El Niño nałożone na zakłócenia w dostawach nawozów „może pchnąć przyszłoroczną inflację żywności w krajach rozwiniętych na dwucyfrowe poziomy” . Zauważa, że 50-procentowy wzrost indeksu cen żywności FAO mógłby pchnąć inflację żywności w G7 do dwucyfrowych wartości w 2027 roku i dodać ponad 1 punkt procentowy do inflacji bazowej .
• Citi Research (maj 2026): Ostrzega, że ceny surowców rolnych stoją w obliczu „znaczącej presji wzrostowej”, a połączenie zakłóceń w Ormuzie i El Niño napędza nową falę globalnej inflacji żywności .
• Notatka analityczna („Super El Niño: Głód po wojnie?”): Ostrzega, że „idealna burza” – wojenne zakłócenia na rynkach energii i nawozów plus ekstremalne zjawiska pogodowe – tworzy bezpośrednią ścieżkę do dwucyfrowej inflacji żywności w gospodarkach rozwiniętych .
• Bloomberg (czerwiec 2026): Donosi, że El Niño nadchodzi w momencie, gdy gospodarka jest „nieprzygotowana na więcej chaosu” – przy już podwyższonych kosztach nawozów, spadki plonów przełożą się bezpośrednio na wzrost cen żywności dla konsumentów .
• FAO (czerwiec 2026): Główny ekonomista FAO ostrzega, że ceny kukurydzy, soi i pszenicy już wzrosły, a „niebezpieczny wzrost inflacji cen żywności w późniejszej części roku” jest prawdopodobny, jeśli Cieśnina Ormuz nie zostanie ponownie otwarta .
• Fitch Ratings (czerwiec 2026): Ostrzega, że El Niño prawdopodobnie utrzyma się do początku 2027 roku, stwarzając ryzyko inflacyjne nawet dla wysoko ocenianych gospodarek .
• UBS (czerwiec 2026): Potwierdza, że szok nawozowy wywołany konfliktem na Bliskim Wschodzie przemieszcza się przez globalny łańcuch dostaw żywności, stwarzając potencjał do gwałtownego wzrostu inflacji w Azji pod koniec tego roku i w 2027 roku .

Zastrzeżenia i niewiadome

Międzynarodowy Instytut Badań nad Polityką Żywnościową (IFPRI) w kwietniu 2026 r. przedstawił bardziej ostrożny pogląd, wskazując, że duże globalne zapasy zbóż i korzystne wczesne warunki upraw mogą w krótkim okresie złagodzić część szoku . Jednak większość późniejszych analiz z czerwca 2026 r. przesunęła się w kierunku bardziej pesymistycznego scenariusza, ponieważ blokada Ormuzu się utrzymała, a El Niño zmaterializowało.

Określenie „super El Niño” nie jest oficjalną klasyfikacją NOAA, choć jest powszechnie używane w raportach finansowych i medialnych do opisu wyjątkowo silnego zjawiska, w którym temperatura powierzchni morza we wschodnim Pacyfiku wzrasta co najmniej o 2 stopnie Celsjusza powyżej normy . Ostateczny stopień nasilenia kryzysu będzie zależał od czasu trwania blokady Ormuzu, dokładnej siły i geograficznego rozkładu anomalii opadowych wywołanych przez El Niño oraz od tego, czy rządy uwolnią strategiczne rezerwy zbóż lub dostosują mandaty dotyczące biopaliw .