Fala upałów w Europie 2025: Blokada Omega, rekordowe temperatury i rola zmian klimatu

Pod koniec czerwca 2025 roku przez Europę Zachodnią przetoczyła się śmiertelna fala upałów, bijąc rekordy temperatur, paraliżując infrastrukturę i zabijając setki ludzi. Bezpośrednią przyczyną był rzadki i uporczywy wzór atmosferyczny, znany jako blokada Omega. Jednak, jak szybko zauważają naukowcy, prawdziwym winowajcą nie jest naturalne zjawisko pogodowe, ale zmiana klimatu. Poniżej przedstawiamy w pełni udokumentowane, zweryfikowane zestawienie faktów.

Naukowy mechanizm: Czym jest blokada Omega?

Zjawisko pogodowe było napędzane przez blokadę Omega – rzadki, prawie nieruchomy układ w strumieniu strumieniowym, przypominający grecką literę Omega (Ω). W tym układzie rozległy klin wysokiego ciśnienia zostaje uwięziony pomiędzy dwoma układami niskiego ciśnienia, blokując gorące powietrze nad danym regionem na wiele dni . Tworzy to kopułę ciepła: gdy powietrze opada w układzie wysokiego ciśnienia, ulega sprężeniu i ogrzewa się, a bezchmurne niebo umożliwia nieprzerwaną akumulację ciepła słonecznego na powierzchni .

Naukowcy zauważają, że te blokujące układy są naturalnymi cechami atmosfery, które występowały od zawsze. Jednak ich wpływ termiczny jest teraz znacznie poważniejszy, ponieważ wyjściowy klimat jest gorętszy. „Wzór pogodowy nie jest nowy, ale podstawa jest inna” – wyjaśnił jeden z badaczy agencji AFP . Ta sama blokada Omega, która sto lat temu mogła spowodować ocieplenie, teraz przynosi ekstremalne, zagrażające życiu upały.

Blokada Omega a El Niño: Dlaczego to rozróżnienie jest ważne

Podczas fali upałów wiele mediów wskazywało na El Niño jako potencjalną przyczynę. Klimatolodzy stanowczo się temu sprzeciwili. Mechanizmy tych zjawisk są fundamentalnie różne:

Cecha	Blokada Omega	El Niño
Typ	Wzór cyrkulacji atmosferycznej w strumieniu strumieniowym	Sprzężenie oceanu i atmosfery w tropikalnym Pacyfiku
Zasięg geograficzny	Regionalny (szerokości średnie)	Oddziaływanie globalne
Bezpośrednie znaczenie dla Europy	Bezpośrednie – uwięzienie gorącego powietrza nad kontynentem	Pośrednie i słabe – wpływ na europejskie lata jest niewielki i niejednoznaczny

Ioanna Vergini, założycielka globalnej platformy prognoz pogody WYF24, powiedziała Euronews, że obwinianie El Niño za to zjawisko jest „meteorologicznie nietrafione”. Zauważyła, że Pacyfik nie jest nawet w stanie silnego El Niño, a nawet gdyby był, jego bezpośredni wpływ na Europę jest ograniczony .

Badanie szybkiej atrybucji ClimaMeter stwierdziło równie dosadnie: „Przypisujemy wysokie temperatury powodujące falę upałów w Europie Zachodniej w czerwcu 2025 r. zmianom klimatu spowodowanym działalnością człowieka, a naturalna zmienność klimatu prawdopodobnie odegrała niewielką rolę.”

Rekordowe temperatury w Europie Zachodniej

W ostatnim tygodniu czerwca 2025 r. temperatura gwałtownie wzrosła na całym kontynencie:

• Francja: Bordeaux osiągnęło 41,9°C, bijąc poprzedni rekord. Inne miasta w całym kraju ustanowiły czerwcowe rekordy . Francja zgłosiła również co najmniej 40 utonięć, gdy ludzie szukali ochłody w wodzie, w tym dzieci .
• Hiszpania i Portugalia: Pobite zostały krajowe rekordy maksymalnej temperatury dla czerwca, a termometry wskazywały ponad 46°C .
• Włochy i Niemcy: W wielu miejscach temperatury przekraczały 40°C .
• Wielka Brytania: Londyn doświadczył silnej fali upałów, a temperatury zmusiły do zamknięcia ponad 300 szkół .
• Serbia: Zanotowała najcieplejszy dzień od początku pomiarów, co odnotował Politico i badacze z Imperial College .

Copernicus Climate Change Service potwierdził, że czerwiec 2025 r. był trzecim najcieplejszym czerwcem na świecie, z wyjątkowym stresem cieplnym w Europie Zachodniej . Fala upałów została „nasilona przez rekordową temperaturę powierzchni morza w zachodniej części Morza Śródziemnego” .

Ofiary śmiertelne: Zgony spowodowane zmianą klimatu

Fala upałów była śmiertelna. Kluczowe dane z badań szybkiej atrybucji i oficjalnych raportów:

• Francja: Do 22 czerwca odnotowano co najmniej 18 bezpośrednich zgonów, w tym dwoje dzieci pozostawionych w nagrzanych samochodach i 13 utonięć . Liczba utonięć wzrosła później do 40 .
• 12 miast europejskich: Szybka ocena naukowa oszacowała około 2,300 zgonów związanych z upałem w 12 miastach europejskich w okresie 10 dni kończącym się 2 lipca . Z tego około 1,500 (65%) przypisano zmianom klimatu spowodowanym działalnością człowieka .
• Londyn: Grantham Institute przy Imperial College oszacował około 260 zgonów związanych z upałem, z czego około 170 (65%) przypisano zmianom klimatu – co oznacza, że zmiany klimatu potroiły liczbę ofiar śmiertelnych w porównaniu do świata bez globalnego ocieplenia .
• Pełne oszacowanie letnie: Do września 2025 r. naukowcy oszacowali, że około 16,500 nadmiarowych zgonów w Europie w okresie letnim było powiązanych ze zmianami klimatu, co stanowi około 68% wszystkich zgonów spowodowanych falami upałów .

Co mówią naukowcy i synoptycy: Długoterminowe ocieplenie jest główną przyczyną

W dostępnych oświadczeniach naukowych i badaniach szybkiej atrybucji panuje silny konsensus:

• Długoterminowe ocieplenie jest głównym czynnikiem sprawczym. Badanie ClimaMeter stwierdza, że zmiany klimatu spowodowane działalnością człowieka są główną przyczyną . Analiza Imperial College wykazała, że zmiany klimatu potroiły liczbę ofiar śmiertelnych związanych z upałem w Londynie . Odrębne badanie Imperial College i UK Met Office wykazało, że w 12 miastach europejskich 65% z 2,305 szacowanych nadmiarowych zgonów było spowodowanych zmianami klimatu wywołanymi przez człowieka .
• El Niño ma marginalne znaczenie. „El Niño to rozpraszacz uwagi” – to nagłówek analizy Euronews cytującej wielu ekspertów . Telekoneksja wzorca pacyficznego z Europą jest słaba i niejednoznaczna w porównaniu z silnym sygnałem globalnego ocieplenia.
• Wzór nie jest nowy, ale intensywność tak. Blokady Omega zawsze istniały. Zmieniła się cieplejsza podstawa, co czyni każde zdarzenie bardziej ekstremalnym .
• Rekordowe temperatury powierzchni morza w zachodniej części Morza Śródziemnego przyczyniły się do intensywności zjawiska, według Copernicus .

Samantha Burgess z Europejskiego Centrum Średnioterminowych Prognoz Pogody opisała ten wzór atmosferyczny w ostrych słowach dla AFP: „odpowiednik korka w atmosferze, który uwięzia ciepło” .