Europa płaci podwójnie. Nowe badania ujawniają, jak połączone fale upałów i susz rujnują budżety domowe i pogłębiają nierówności

Nowe, recenzowane badanie Climate Analytics, opublikowane w czasopiśmie Global Environmental Change pod kierownictwem Jessie Ruth Schleypen, po raz pierwszy kompleksowo szacuje, jak połączone fale upałów i susz (tzw. compound heat-and-drought events) niszczą budżety gospodarstw domowych w Europie. Wyniki opublikowano w czerwcu 2026 roku, gdy kontynentem wstrząsała rekordowa fala upałów, która sparaliżowała szkoły, sieci energetyczne i transport, powodując dziesiątki zgonów . Główny wniosek: te kumulujące się szoki klimatyczne już teraz kosztują przeciętne europejskie gospodarstwo domowe niemal 3% rocznego dochodu, a największy ciężar ponoszą najbiedniejsi .

Co dokładnie odkryli naukowcy?

Prawie powszechny cios w dochody. Analizując dane z lat 2004–2022, Schleypen i jej współautorzy (Fahad Saeed, Anne Zimmer i Tilman Brück) stwierdzili, że połączone zdarzenia upałów i susz zmniejszają średnie dochody europejskich gospodarstw o prawie 3% . Dla porównania: sama fala upałów obcina dochody o 0,7% rocznie, sama susza o 1,8%. Gdy jednak występują one razem, straty nie są sumą – są prawie dwukrotnie wyższe, co wskazuje na silny efekt amplifikacji .

Nierówności gwałtownie rosną. Najbiedniejsze 20% gospodarstw traci około 4% swoich dochodów – to mniej więcej 2 punkty procentowe więcej niż w przypadku grup o wyższych dochodach (straty wahające się od 1,1% do 1,8%) . To oznacza, że ekstremalne zjawiska klimatyczne nie są tylko niedogodnością – aktywnie poszerzają lukę majątkową w krajach europejskich. Badanie wskazuje konkretne kanały tych szkód: pogorszenie stanu zdrowia i spadek wydajności pracy, mniejsza produkcja żywności oraz zakłócenia w usługach uzależnionych od wody, takich jak transport i wytwarzanie energii .

Regionalne ogniska kryzysu. Europa nie jest dotknięta równomiernie. Regiony z największymi historycznymi stratami dochodów to Madryt (spadek o prawie 10%), Centralne Węgry (9,4%) i Centralna Hiszpania (8,8%) . Badanie prognozuje, że w przyszłości największe straty odczują gospodarstwa w Grecji, Hiszpanii, Rumunii, Bułgarii i na Cyprze .

Ryzyko ubóstwa rośnie. Naukowcy szacują, że przy globalnym ociepleniu o 1,5°C około 60 mln Europejczyków może być zagrożonych ubóstwem w wyniku połączonych ekstremalnych zjawisk klimatycznych. Przy ociepleniu o 2,7°C (czyli na trajektorii, na której obecnie znajduje się świat przy obecnych politykach) liczba ta wzrasta ponad dwukrotnie, do 127 mln osób .

Długoterminowe prognozy dochodów. Jeśli ocieplenie do 2100 roku osiągnie 2,7°C, średnie dochody europejskich gospodarstw domowych mogą spaść o 27% w porównaniu z poziomem bez dalszego ocieplenia. Jeśli ocieplenie uda się ograniczyć do 1,5°C, średni spadek wyniesie około 7% .

Fala upałów, która ożywiła badanie

W tym samym tygodniu, w którym opublikowano badanie, Europę nawiedziła katastrofalna fala upałów w czerwcu 2026 roku, bijąc rekordy temperatur w wielu krajach. Związek między odkryciami naukowymi a wydarzeniami w świecie realnym był natychmiastowy i namacalny.

• Ofiary śmiertelne: We Francji utonęło co najmniej 40 osób próbujących ochłodzić się w wodzie; trzy starsze osoby zmarły w pobliżu Bordeaux z przyczyn związanych z upałem; w południowej Francji znaleziono martwe w samochodzie dwoje małych dzieci . W Hiszpanii na udar cieplny zmarły 90-letnia kobieta i 68-letni mężczyzna . Strona Wikipedii poświęcona temu wydarzeniu odnotowała łącznie ponad 282 zgony we Francji (58), Wielkiej Brytanii (15) i Hiszpanii (209) .
• Przerwy w dostawie prądu: Awaria transformatora spowodowana upałem we Francji pozbawiła prądu nawet 106 000 gospodarstw domowych, w tym 68 000 w departamencie Finistère . W Mediolanie i Turynie doszło do blackoutów z powodu gwałtownego wzrostu użycia klimatyzacji .
• Zamknięcie szkół: Setki szkół w Wielkiej Brytanii, Francji i Niemczech zostały całkowicie zamknięte lub przeszły na skrócone zajęcia, a związki nauczycielskie uznały warunki za niebezpieczne dla dzieci . We Francji zamknięto 845 szkół, a kolejne 1800 skróciło godziny pracy .
• Paraliż transportu: Eurostar odwołał cztery pociągi na trasie Londyn–Paryż, a wiele połączeń kolejowych w Wielkiej Brytanii zostało anulowanych, a władze apelowały o unikanie niekoniecznych podróży . Również w Belgii, Francji i Hiszpanii ograniczono ruch kolejowy .
• Starzejąca się infrastruktura: Fala upałów obnażyła brak przygotowania Europy. Tylko około 20% europejskich domów ma klimatyzację, a duża część sieci mieszkaniowej, transportowej i energetycznej kontynentu została zbudowana dla klimatu, który już nie istnieje .

Szerszy kontekst śmiertelności związanej z upałami

Publikacja badania zbiegła się również z surowym przypomnieniem ze strony biura Światowej Organizacji Zdrowia w Europie: w ciągu ostatnich czterech lat z przyczyn związanych z upałami zmarło w Europie ponad 200 000 osób, a większości tych zgonów można było zapobiec . Globalnie stres cieplny jest najbardziej śmiercionośnym zagrożeniem środowiskowym, powodującym prawie 500 000 zgonów rocznie .

Efekt skumulowany: dlaczego to badanie ma znaczenie

Schleypen podkreśliła ten punkt: „Gdy fale upałów i susze występują w tym samym czasie, szkody mogą być znacznie większe, niż gdy występują osobno” . Dane z badania to potwierdzają – efekt kumulacji prawie podwaja sumę poszczególnych skutków – co oznacza, że decydenci, którzy planują działania osobno dla fal upałów i susz, prawdopodobnie nie doceniają potrzebnych nakładów na adaptację.

Badanie wykazuje również, że częstotliwość połączonych zdarzeń upałów i susz w Europie rośnie, co jest zgodne z szerszą literaturą naukową, która dowodzi, że antropogeniczna zmiana klimatu podwoiła częstotliwość takich zdarzeń w wielu regionach świata .

Wezwanie do silniejszej adaptacji

„Obecna fala upałów już zagraża zdrowiu ludzi, ich źródłom utrzymania i zdolności do pracy” – powiedziała Schleypen w komunikacie prasowym dotyczącym badania . Naukowcy podkreślili, że Europa jest najszybciej ocieplającym się kontynentem na świecie, a temperatury rosną tu około dwa razy szybciej niż średnia globalna. Starzejąca się infrastruktura i ograniczona liczba klimatyzacji sprawiają, że adaptacja jest pilną koniecznością . Badanie ostrzega, że bez szybkich cięć emisji i znacząco większych inwestycji w adaptację – zwłaszcza dla najbardziej narażonych gospodarstw domowych – nierówności i ubóstwo w Europie będą się pogłębiać w nadchodzących dekadach .