Śmiertelna fala upałów w Europie: Blok Omega w czerwcu 2026 pobił rekordy temperatur

W czerwcu 2026 roku zachodnią i środkową Europę nawiedziła wyjątkowo silna fala upałów, wywołana przez rzadki i trwały wzór pogodowy zwany blokiem Omega. Zjawisko to pobiło krajowe rekordy temperatur, wywołało najwyższe stopnie alarmowe w co najmniej sześciu krajach i doprowadziło do dziesiątek ofiar śmiertelnych we Francji. Poniżej szczegółowa, oparta na źródłach analiza przyczyn, skutków i ostrzeżeń wydanych przez służby meteorologiczne.

Czym jest blok Omega? Przyczyny fali upałów

Główną przyczyną ekstremalnych upałów był blok Omega – stacjonarna konfiguracja prądu strumieniowego (jet stream) przypominająca kształtem grecką literę Ω (Omega). Wyż z bardzo stabilnym, gorącym powietrzem utknął pomiędzy dwoma niżami z chłodniejszym powietrzem, zatrzymując i sprężając gorące masy powietrza nad kontynentem . W efekcie powstała tzw. kopuła cieplna (heat dome), która przez wiele dni uniemożliwiała normalną cyrkulację atmosferyczną .

Brytyjskie Biuro Meteorologiczne (Met Office) opisało to zjawisko jako silny wyż, który wymusza osiadanie powietrza, hamuje tworzenie się chmur, a tym samym wydłuża okres nasłonecznienia i prowadzi do wzrostu temperatur wskutek ogrzewania kompresyjnego. Działa to jak pokrywa nad zachodnią i środkową Europą . Eksperci z Europejskiego Centrum Średnioterminowych Prognoz Pogody (ECMWF) nazwali to zjawisko „odpowiednikiem atmosferycznego korka, który zamyka ciepło w jednym miejscu” .

Rekordy temperatur pobite w całej Europie

Fala upałów przyniosła historyczne odczyty na całym kontynencie:

• Francja odnotowała najgorętszy dzień od początku pomiarów w 1947 roku (22–23 czerwca), a średnia z pomiarów dziennych i nocnych w 30 stacjach wyniosła 29,8°C (85,6°F) . W wielu lokalizacjach dzienne maksima przekroczyły 40°C (104°F) – w Bordeaux odnotowano 41,9°C, a w nadatlantyckim miasteczku Pissos wstępnie zmierzono 44,3°C .
• Hiszpania podała, że był to najgorętszy czerwiec w historii, ze średnią temperaturą 23,6°C (74,5°F), która „pobiła wszelkie rekordy” i przewyższyła przeciętne wartości dla lipca i sierpnia . W południowej części kraju temperatury w nocy nie spadały poniżej 30°C .
• Anglia również przeżyła najgorętszy czerwiec w historii, a brytyjskie Met Office prognozowało w Londynie i południowo-wschodniej Anglii maksima sięgające 39–40°C .
• Portugalia ustanowiła nowy dzienny rekord temperatury dla czerwca na poziomie 46,6°C .
• Modele prognostyczne sugerowały, że w niektórych regionach temperatury mogą zagrozić absolutnym rekordom ciepła, jakie zwykle padają pod koniec lipca .

Tragiczny bilans – utonięcia i zgony z powodu upałów

Żniwo wśród ludzi było tragiczne, zwłaszcza we Francji:

• Co najmniej 40 osób utonęło we Francji podczas prób ochłody w jeziorach, rzekach i innych akwenach, co potwierdził premier Francji .
• Co najmniej 18 zgonów związanych z upałem odnotowano we Francji w dniach 22–23 czerwca, w tym:
  • Trzech starszych mieszkańców (w wieku 80–95 lat), którzy zmarli w okolicach Bordeaux z powodu powikłań zdrowotnych wywołanych upałem .
  • Dwoje dzieci, które zmarły po pozostawieniu w nagrzanym samochodzie .
• Wcześniejsze doniesienia mówiły o 13 osobach, które utonęły; później liczba ta wzrosła do 40 .
• Łączny bilans ofiar śmiertelnych we Francji wynosił co najmniej 40 osób według stanu na 23 czerwca .

Czerwone alarmy i ostrzeżenia w wielu krajach

Służby meteorologiczne w całej Europie wydały najwyższe stopnie ostrzeżeń:

• Francja (Météo-France): Najwyższy, czerwony stopień alarmu upałowego ogłoszono dla 54 z 96 departamentów (ponad połowa kraju) – to najbardziej dotkliwe ostrzeżenie o zagrożeniu życia. Meteorolodzy opisali upał jako „duszny i wyczerpujący” . Później ostrzeżenie rozszerzono na 58 departamentów .
• Hiszpania (AEMET): Czerwone alarmy („nadzwyczajne niebezpieczeństwo”) ogłoszono w Kordobie, Bilbao i niektórych częściach Kantabrii. Prawie cała Hiszpania objęta była ostrzeżeniami przed upałem .
• Włochy: 15 miast znalazło się na czerwonej liście ekstremalnych upałów, w tym Rzym, Mediolan, Turyn i Wenecja; w Mediolanie doszło do przerw w dostawie prądu z powodu wzmożonego użycia klimatyzacji .
• Wielka Brytania (Met Office): Wydano nietypowe czerwone ostrzeżenie przed ekstremalnym upałem w Anglii; zamknięto ponad 300 szkół, ponieważ prognozy przewidywały 39–40°C .
• Niemcy: Wprowadzono wysokie stopnie alarmów upałowych, a władze ostrzegały przed zagrożeniami dla zdrowia .
• Szwajcaria i Portugalia: Oba kraje wydały ostrzeżenia i zalecenia w związku z upałami, które rozprzestrzeniły się na region .

Kluczowe skutki: zamknięcie szkół, zakłócenia transportu i tropikalne noce

• Masowe zamykanie szkół we Francji i Wielkiej Brytanii .
• Zakłócenia w transporcie w dotkniętych krajach .
• Nocne temperatury „tropikalne” (powyżej 30°C w niektórych regionach Hiszpanii) nie przynosiły ulgi .
• Francuskie władze zmobilizowały około 250 000 strażaków do pomocy w interwencjach związanych z upałem .
• Naukowcy łączą to zjawisko ze zmianami klimatu, podkreślając, że Europa jest najszybciej ocieplającym się kontynentem na świecie . Clair Barnes, adiunkt ds. ekstremalnych zjawisk pogodowych i klimatu na Imperial College London, stwierdziła, że zmiany klimatu spowodowane przez człowieka „spotęgowały” tę falę upałów, podnosząc średnie temperatury o ponad 4°C powyżej typowych wartości z lat 1961–1990 .