Węgry: „Operacja Czyściec” – nowy premier uderza w korupcję i szykuje się do odwołania prezydenta

Usunięcie prezydenta Tamása Sulyoka: Konstytucyjny precedens

Prezydent Tamás Sulyok, były sojusznik Orbána, którego Magyar wielokrotnie nazywał „marionetką”, odrzucił wyznaczony na 31 maja termin dobrowolnej rezygnacji . To doprowadziło do konstytucyjnego starcia. 1 czerwca Magyar ogłosił, że zmieni konstytucję, aby usunąć prezydenta i innych nominatów z czasów Orbána . 22 czerwca formalnie poinformował parlament, że rząd zainicjuje usunięcie Sulyoka poprzez nowelizację konstytucji .

Zgodnie z obecną węgierską konstytucją, prezydent może zostać odwołany tylko w drodze impeachmentu (za konkretne przestępstwa, wymagające 2/3 głosów sędziów) lub przez dobrowolne opuszczenie urzędu . Ponieważ Sulyok odrzucił obie ścieżki, rząd używa swojej większości 2/3 głosów, aby samodzielnie zmienić zasady konstytucyjne. Krytycy, w tym proorbánowski portal European Conservative, nazwali to „konstytucyjnym puczem” i atakiem na ciągłość praworządności . Dokładny tekst proponowanej poprawki nie został opublikowany do 22 czerwca, ale raporty wskazują, że umożliwiłaby ona parlamentowi odwołanie prezydenta większością 2/3 głosów .

Trybunał Konstytucyjny skutecznie utorował drogę Magyarowi 19 czerwca, gdy siedmiu z 15 sędziów wyłączyło się z rozpatrywania petycji Sulyoka o zablokowanie jego usunięcia, co wstrzymało jego próbę prawną z powodu braku kworum .

Narodowy Urząd ds. Odbudowy i Ochrony Majątku (NVVH)

Magyar po raz pierwszy ogłosił plany utworzenia Narodowego Urzędu ds. Odbudowy i Ochrony Majątku (węg. Nemzeti Vagyonvisszaszerzési és Védelmi Hivatal, NVVH) w maju 2026 r., opisując go jako „kluczową instytucję” zmiany ustroju . Mandat urzędu jest szeroki i retrospektywny – ma badać nadużycia w zarządzaniu majątkiem publicznym w ciągu ostatnich 20 lat, co obejmuje całą erę Orbána .

Jego uprawnienia obejmują:

• Ujawnianie korupcji i ukrywania majątku
• Wspieranie postępowań karnych i wykorzystywanie wszelkich środków prawnych do odzyskiwania skradzionego mienia
• Odzyskiwanie majątku zarówno na Węgrzech, jak i za granicą

Magyar zapowiedział, że chce nadać NVVH „jak najszersze uprawnienia”, w tym ewentualnie silniejsze przepisy niż pierwotnie planowano . Projekt ustawy miał zostać przedstawiony w parlamencie 22 czerwca, ale został opóźniony w celu przeprowadzenia konsultacji społecznych . Magyar oświadczył, że woli wyposażyć instytucję w realną władzę i uniknąć nakładania się kompetencji z Urzędem ds. Integralności i prokuraturą – a jeśli dojdzie do pokrywania się, ma to być „pokrywanie się wspierające” . Oczekuje się, że NVVH rozpocznie działalność już 1 lipca 2026 r. .

Harmonogram szerszej reformy konstytucyjnej

Rząd nakreślił podejście etapowe:

• 22 czerwca 2026: Ogłoszenie Operacji Czyściec; przedłożenie parlamentowi nowelizacji konstytucji w celu usunięcia Sulyoka; przedstawienie projektu ustawy o NVVH, ale odłożone do konsultacji społecznych
• Jesień 2026: Planowana jest szersza przebudowa konstytucji, zgodnie z zapowiedzią Magyara

Strategia wydaje się jasna: najpierw usunąć kluczowych nominatów z czasów Orbána, a następnie przeprowadzić głębsze reformy strukturalne.

Kontekst polityczny: Większość 2/3 partii Tisza

Partia Tisza Pétera Magyara odniosła miażdżące zwycięstwo wyborcze w kwietniu 2026 r., kończąc 16-letnie rządy Viktora Orbána . Zwycięstwo to dało partii Tisza większość 2/3 głosów w parlamencie – czyli dokładnie tyle, ile potrzeba do jednostronnej zmiany węgierskiej konstytucji .

Ta większość jest warunkiem umożliwiającym wszystkie opisane powyżej działania: bez niej nowelizacja konstytucji w celu usunięcia prezydenta i szersza jesienna reforma nie mogłyby zostać uchwalone. Magyar argumentuje, że mandat od wyborców upoważnia go do całkowitego „demontażu” systemu Orbána . Krytycy nazywają te posunięcia atakiem na ciągłość praworządności .

Wymiar finansowy: Fundusze UE

Kluczowym motorem walki z korupcją jest potrzeba odblokowania miliardów euro unijnego finansowania, które zostało zamrożone za rządów Orbána z powodu obaw o praworządność . 9 czerwca 2026 r. rząd złożył 110-stronicowy projekt ustawy antykorupcyjnej, mający rozwiać te obawy . Ustawa ma na celu wzmocnienie zasad deklarowania majątku przez polityków, rozszerzenie uprawnień antykorupcyjnego Urzędu ds. Integralności, zwiększenie konkurencji i przejrzystości w zamówieniach publicznych oraz likwidację tzw. funduszy powierniczych . UE ogłosiła, że odblokuje ponad 16 miliardów euro (19 miliardów dolarów) dla Węgier, jeśli Budapeszt będzie kontynuował reformy, przy czym większość zamrożonych środków pochodzi z unijnego funduszu odbudowy po pandemii Covid-19 .

Magyar zobowiązał się również do przystąpienia do Prokuratury Europejskiej oraz przywrócenia niezależności sądownictwa, mediów i instytucji szkolnictwa wyższego .

Kluczowe wnioski

• Operacja Czyściec to najbardziej ambitna inicjatywa antykorupcyjna na Węgrzech od pokolenia, ogłoszona 22 czerwca 2026 r. .
• Usunięcie prezydenta Sulyoka jest realizowane poprzez nowelizację konstytucji – to bezprecedensowy manewr, który krytycy nazywają „konstytucyjnym puczem” .
• NVVH zbada i odzyska rzekomo zdefraudowany majątek publiczny z ostatnich 20 lat, a Magyar chce nadać mu jak najszersze uprawnienia .
• Większość 2/3 partii Tisza jest podstawą polityczną dla wszystkich tych działań .
• Finansowanie UE – ponad 16 miliardów euro – jest główną zachętą, a rząd musi wykazać się reformami praworządności, aby odblokować pieniądze .