Tajne „dżentelmeńskie umowy” USA z Iranem. Co kryje się poza islamabadzkim memorandum?

Tajne „dżentelmeńskie umowy” poza jawnym tekstem

Według CNN (18 czerwca 2026 r.), powołującej się na trzech urzędników USA, urzędnika regionalnego i jednego byłego urzędnika amerykańskiego, USA i Iran pracują nad poufnymi, niepublicznymi propozycjami wdrożenia 14 punktów – są to praktycznie „tajne umowy boczne” lub uzgodnienia ad hoc, wykraczające poza podpisane MoU .

Kluczowe szczegóły tych tajnych propozycji:

• Przyszłość nuklearna Iranu: Poufne prace koncentrują się na szczegółach dotyczących przyszłości wzbogacania, harmonogramu i metody rozcieńczania wzbogaconego uranu oraz limitów, jakie Iran zaakceptuje w zakresie swoich mocy wzbogacania .
• Brak wyraźnego zakazu wzbogacania w jawnym MoU: Jak powiedział wysoki urzędnik USA, MoU wzywa do „rozcieńczenia” zapasów wysoko wzbogaconego uranu, ale tekst MoU nie wymaga wyraźnie od Iranu całkowitego zaprzestania wzbogacania – pozostawia to 60-dniowym negocjacjom . Minister spraw zagranicznych Iranu, Abbas Araghczi, stwierdził wcześniej (luty 2026 r.), że USA „nie poprosiły Iranu o zaprzestanie wzbogacania uranu” – twierdzenie to stoi w sprzeczności z ówczesnym oficjalnym stanowiskiem Waszyngtonu .
• Kruchość i wstępny charakter: Urzędnicy opisali tajne propozycje jako wciąż opracowywane i wysoce kruche; mogą upaść, jeśli którakolwiek ze stron wycofa się podczas 60-dniowych negocjacji .

Rozbieżne relacje urzędników USA i Iranu

• W kwestii wzbogacania: Urzędnicy USA publicznie twierdzą, że Iran musi zrezygnować z zapasów wzbogaconego uranu i ograniczyć swój program. Minister spraw zagranicznych Iranu publicznie oświadczył, że USA nigdy nie zażądały całkowitego zaprzestania wzbogacania . Tekst MoU omija tę kwestię, przekładając ją do rozmów.
• Status prawny MoU: Rzecznik irańskiego MSZ powiedział, że porozumienie zostało sfinalizowane, gdy obaj prezydenci podpisali je cyfrowo . Urzędnicy USA określili je jako niewiążące „ramy”, które odkładają najtrudniejsze kwestie na później .
• Zakres: Urzędnicy USA bagatelizują fundusz odbudowy o wartości 300 miliardów dolarów jako „planowaną” propozycję wymagającą dalszych rozmów i zgody sojuszników, a nie zakontraktowaną wypłatę . Z kolei media powiązane z Iranem opisują go jako uzgodnione zobowiązanie .

Obawy ekspertów dotyczące tajności

Analitycy i krytycy zgłaszają kilka zastrzeżeń:

• Brak przejrzystości wobec Kongresu i sojuszników: Tekst MoU był utrzymywany w tajemnicy aż do dni przed podpisaniem; nawet sojusznicy, tacy jak Izrael i państwa Zatoki Perskiej, nie zostali w pełni poinformowani o postanowieniach dotyczących kwestii nuklearnych . Premier Izraela Netanjahu stwierdził wcześniej, że Trump zobowiązał się do „wyeliminowania wzbogaconego uranu Iranu i demontażu jego programu nuklearnego” – to znacznie ostrzejsze stanowisko, niż to, co przewiduje MoU .
• Ryzyko „najpierw zaufaj, potem weryfikuj”: Eksperci z Small Wars Journal i Instytutu Studiów nad Wojną zwracają uwagę, że MoU nie zawiera wbudowanych mechanizmów weryfikacji ani egzekwowania; wszystkie trudne pytania dotyczące weryfikacji są odłożone do 60-dniowych rozmów .
• Brak rozwiązania kwestii wzbogacania: MoU celowo pomija, czy Iran może zachować jakiekolwiek moce wzbogacania, co zdaniem krytyków pozwala Iranowi utrzymać program podczas 60-dniowego okna, gdy sankcje są już znoszone .
• Tajne umowy boczne: Istnienie odrębnych, niejawnych propozycji budzi obawy, że kluczowe kompromisy nigdy nie zostaną poddane publicznej ani kongresowej kontroli, co powtarza schemat, który krytycy zidentyfikowali w JCPOA z 2015 r. .

Status nadchodzących rozmów technicznych

• 60-dniowe okno negocjacyjne: Zegar zaczyna tykać od momentu formalnego podpisania MoU (podobno 19 czerwca w Szwajcarii, choć prezydenci podpisali je elektronicznie 18 czerwca) .
• Tematy rozmów technicznych: Irański program nuklearny (wzbogacanie, rozcieńczanie zapasów, inspekcje MAEA), architektura znoszenia sankcji, odmrożenie irańskich aktywów, przyszłe zarządzanie Cieśniną Ormuz oraz ostateczne kompleksowe porozumienie pokojowe, które ma zostać zatwierdzone przez Radę Bezpieczeństwa ONZ .
• Możliwość przedłużenia za obopólną zgodą: Jeśli porozumienie nie zostanie osiągnięte w ciągu 60 dni, okres ten może zostać przedłużony, jeśli obie strony wyrażą zgodę; co się stanie, jeśli się nie zgodzą – nie jest jasne .
• Brak trwałego układu pokojowego: MoU wyraźnie stwierdza, że celem 60-dniowych rozmów jest ostateczne „kompleksowe porozumienie”, a nie gotowa umowa .

Podsumowanie: Podpisane 14-punktowe MoU to porozumienie o zawieszeniu broni i ramowe, które ponownie otwiera Cieśninę Ormuz, znosi sankcje naftowe i wyznacza 60-dniowy zegar do rozmów nuklearnych – ale odkłada najtrudniejsze kwestie (wzbogacanie, postępowanie z zapasami, weryfikację) do tajnych, kruchych negocjacji, które już spotkały się z krytyką z powodu braku przejrzystości.

Źródła

BBC — US-Iran memorandum of understanding in full
Bloomberg — Read the 14-Point Draft Memorandum Between the US and Iran
Moneycontrol — US releases Iran deal text, $300 billion reconstruction fund
ABC News — Key takeaways from the 14-point memorandum
The Week (India) — Unpacking the 14 points of the US-Iran agreement
Al Jazeera — Diplomat confirms US and Iran have signed MoU electronically
CNN — Secret US-Iran proposals reveal fragile path toward broader nuclear deal (June 18, 2026)
Türkiye Today — US, Iran working on secret proposals for implementing agreement
NYT — Iran Says U.S. Has Not Asked It to Stop Enriching Uranium (Feb 20, 2026)
CNN — Live updates: Interim US-Iran agreement; Netanyahu statement (June 12, 2026)
Politico — A deal with Iran is near but not final, senior US official says (June 12, 2026)
Institute for the Study of War — Iran Update Special Report, June 16, 2026