Dlaczego Izrael nazywa porozumienie Trumpa z Iranem „katastrofalną kapitulacją”

Skąd określenie „katastrofalna kapitulacja”?

Sformułowanie spopularyzował David Horovitz, redaktor naczelny „The Times of Israel”, w komentarzu poświęconym porozumieniu. Określenie szybko podchwyciły inne media, w tym „The New York Times” .

Izraelscy urzędnicy cytowani przez Ynet wyrażali wściekłość z powodu odsunięcia ich od negocjacji. Jeden z nich miał powiedzieć: „Trump nas załatwił”, a inni twierdzili, że Stany Zjednoczone „zapłaciły gotówką i nie dostały nic w zamian” .

Yaakov Amidror, były doradca ds. bezpieczeństwa narodowego premiera Benjamina Netanjahu, ocenił porozumienie jako złe, ponieważ Amerykanie „płacą gotówką, a w najlepszym razie otrzymali list intencyjny” . Krytyka koncentruje się na sześciu kwestiach:

• Brak realizacji izraelskich celów wojennych. Zdaniem izraelskich analityków i urzędników porozumienie nie spełnia żadnego z głównych celów wojskowych Izraela, a w niektórych obszarach może nawet pogarszać jego położenie .
• Iran zachowuje rakiety balistyczne. Memorandum nie wymaga likwidacji irańskiego arsenału rakietowego. Dla Izraela był to jeden z kluczowych punktów bezpieczeństwa, który miał być niepodlegającą negocjacjom czerwoną linią .
• Ograniczenie działań Izraela w Libanie. Dokument zakłada zakończenie wszystkich izraelskich operacji wojskowych w Libanie. Krytycy twierdzą, że ogranicza to zdolność Izraela do atakowania wspieranych przez Iran ugrupowań przy jego północnej granicy .
• Utrata presji gospodarczej i militarnej. Zniesienie sankcji oraz zapowiedź utworzenia funduszu odbudowy Iranu o wartości 300 mld dolarów zmniejszają nacisk, który Izrael uważał za niezbędny do wymuszenia ustępstw w sprawach nuklearnych i regionalnych .
• Odłożenie najtrudniejszej kwestii. Iran zobowiązuje się ogólnie do nierozwijania broni jądrowej, ale szczegółowe ustalenia dotyczące programu nuklearnego mają zostać dopiero wynegocjowane w ciągu 60 dni. Nie ma gwarancji, że rozmowy zakończą się porozumieniem .
• Poczucie pominięcia. Izraelscy urzędnicy twierdzą, że zostali zaskoczeni ustaleniami i że dokument nie odpowiada zasadom, o których mówiono na początku wojny .

Co przewiduje 14-punktowe memorandum?

Opublikowany tekst i relacje kilku mediów wskazują, że dokument daje Iranowi część korzyści natychmiast, a najważniejsze ograniczenia pozostawia na później . Wśród kluczowych zapisów znalazły się:

• Natychmiastowe i trwałe wstrzymanie działań wojskowych. Obejmuje ono wszystkie fronty, w tym Liban .
• Stopniowe otwarcie cieśniny Ormuz. Iran ma przywrócić żeglugę komercyjną przez strategiczny szlak, którym przepływa niemal 20 proc. światowych dostaw ropy .
• Likwidacja amerykańskiej blokady morskiej. Stany Zjednoczone mają znieść blokadę irańskich portów i przywrócić irańskie możliwości żeglugowe w ciągu 30 dni .
• Złagodzenie sankcji i zgody na eksport. Iran ma uzyskać zwolnienia dotyczące eksportu ropy i produktów petrochemicznych, a także usług bankowych, transportowych i ubezpieczeniowych .
• Fundusz odbudowy o wartości 300 mld dolarów. Ma on służyć odbudowie i rozwojowi gospodarczemu Iranu, przy czym dokument nie nakłada na USA obowiązku bezpośredniego finansowania funduszu .
• Odblokowanie irańskich aktywów. Zagraniczne aktywa Iranu, zamrożone przez długi czas, mają zostać uwolnione .
• Ogólne zobowiązanie nuklearne. Iran deklaruje, że nie będzie rozwijać broni jądrowej, ale szczegółowe zasady mają zostać ustalone w dalszych negocjacjach .
• 60 dni negocjacji. Rozmowy dotyczące broni jądrowej, materiałów nuklearnych i pozostałych sporów mają rozpocząć się w Szwajcarii .
• Zmiana amerykańskiej obecności wojskowej. USA zgodziły się rozpocząć wycofywanie części zasobów wojskowych i modyfikowanie rozmieszczenia sił .

Najczęściej wskazywane słabości porozumienia

Jak porozumienie opisuje Al Jazeera?

Al Jazeera podała, że memorandum zostało podpisane elektronicznie przez obie strony. Według tych informacji dokument przedłuża zawieszenie broni o 60 dni, w czasie których Iran ma stopniowo otwierać cieśninę Ormuz, a USA znosić blokadę irańskich portów .

W analizie porównawczej Al Jazeera zestawiła memorandum z porozumieniem nuklearnym z 2015 r., znanym jako JCPOA. Tamten układ wymagał od Iranu ograniczenia wzbogacania uranu, redukcji zapasów i przyjęcia rygorystycznego systemu inspekcji Międzynarodowej Agencji Energii Atomowej. W zamian następowało stopniowe łagodzenie sankcji .

W memorandum z 2026 r. nie zapisano limitu poziomu wzbogacania, obowiązku redukcji zapasów ani konkretnego systemu inspekcji. Znalazła się w nim jedynie ogólna deklaracja dotycząca broni jądrowej, a szczegóły przesunięto do późniejszych rozmów .

Al Jazeera informowała również, że irańskie ministerstwo spraw zagranicznych początkowo określało wypowiedzi Trumpa na temat porozumienia mianem „spekulacji”. Teheran potwierdził podpisanie memorandum dopiero później .

Co wydarzy się dalej?

60-dniowy okres negocjacyjny rozpoczął się po podpisaniu dokumentu, a rozmowy mają ruszyć w Szwajcarii . Memorandum zakłada, że ostateczne porozumienie powinno określić sposób postępowania z irańskim materiałem wzbogaconym poprzez mechanizm uzgodniony przez obie strony.

To właśnie brak szczegółów i mechanizmu egzekwowania ustaleń jest dla krytyków największym problemem. Ich zdaniem Iran otrzymał już najważniejsze korzyści — ulgę sankcyjną, możliwość wznowienia eksportu i polityczną legitymizację — zanim zobowiązał się do ustępstw, których nie można byłoby łatwo odwrócić .