Gigafabryki AI w UE: z 20 miliardów euro i pięciu centrów zostały tylko okruchy

Finansowanie: mniej pieniędzy, późniejszy termin

• Zmniejszone bezpośrednie finansowanie z UE: Unia Europejska zobowiązała się do udzielenia około 4,1 mld euro bezpośrednich dotacji, przy czym państwa członkowskie – gospodarze projektów – mają dołożyć podobną kwotę, co daje łączny wkład publiczny na poziomie około 8,2 mld euro. To znacznie mniej niż pierwotnie zakładane 20 mld euro .
• Dwuetapowy harmonogram finansowania: Wypłaty zaplanowano w dwóch fazach – na 2028 i 2030 rok. Krytycy zwracają uwagę, że taki harmonogram oznacza, iż środki dotrą w kilka lat po tym, gdy infrastruktura będzie pilnie potrzebna, ponieważ zapotrzebowanie na moc obliczeniową do trenowania modeli AI rośnie właśnie teraz .

Powtarzające się opóźnienia w przetargach

Formalny proces składania ofert był kilkukrotnie przekładany:

• Początkowo oczekiwany pod koniec 2025 roku
• Przesunięty na „początek 2026" (styczeń lub luty)
• Następnie na maj 2026 roku
• Ostatecznie przełożony na lipiec 2026 roku

Komisja Europejska również kilkukrotnie opóźniała publikację formalnych kryteriów dla centrów danych, co dodatkowo zwiększyło niepewność wśród potencjalnych oferentów .

Malejące zainteresowanie korporacji

Wstępne zaproszenie do wyrażenia zainteresowania w czerwcu 2025 roku przyniosło 76 ofert z 16 państw członkowskich, co znacznie przekroczyło oczekiwania . Jednak w miarę narastania niepewności finansowej i powtarzających się opóźnień liczba ta znacząco spadła. Według doniesień z czerwca 2026 roku, jedynie około 10 poważnych oferentów było skłonnych złożyć wiążące oferty na obecnych warunkach .

Szerszy kontekst: walka o suwerenność

Te niepowodzenia na poziomie gigafabryk pojawiają się w czasie wzmożonych obaw Europy o suwerenność technologiczną.

• Pakiet na rzecz europejskiej suwerenności technologicznej: 3 czerwca 2026 roku Komisja Europejska przyjęła kompleksową strategię obejmującą półprzewodniki (Chips Act 2.0), chmurę i AI (Cloud and AI Development Act) oraz rozwiązania open source – wszystko to ma na celu zmniejszenie zależności od technologii spoza Europy .
• Oferta konsorcjum AION za 10 mld euro: W maju 2026 roku konsorcjum o nazwie AION, w skład którego wchodzą m.in. Iliad SA, Orange SA, fundusz private equity Ardian, EDF oraz inne podmioty, złożyło wartą 10 mld euro ofertę budowy dużego kampusu centrów danych AI we Francji. Jest to jedna z największych pojedynczych prywatnych zobowiązań w procesie budowy gigafabryk i stanowi znaczącą próbę wypełnienia luki powstałej w wyniku niepewności po stronie publicznej .
• Ostrzeżenia przedstawicieli branży: Prezes Nokii Pekka Lundmark publicznie ostrzegł, że Europa ryzykuje bezpowrotne opóźnienie w wyścigu AI, jeśli nie przyspieszy inwestycji w infrastrukturę . Podobne obawy wyrażają inni europejscy liderzy technologiczni.
• Krytyka ze strony polityków: Niektórzy eurodeputowani kwestionują fundamenty planu. Sergey Lagodinsky, niemiecki eurodeputowany z partii Zielonych, stwierdził: „Nikt nie był w stanie wytłumaczyć mi, jaki jest biznesplan dla tych gigafabryk" .

Kluczowe niewiadome

• Dokładna liczba pozostałych oferentów oraz dokładny termin kolejnego okna przetargowego pozostają płynne .
• Szczegóły dotyczące „struktury dwupoziomowej z trzema większymi i czterema mniejszymi centrami" nie są jednoznacznie udokumentowane w oficjalnych źródłach UE. Mogą one odzwierciedlać projekcje analityków lub wewnętrzne plany, które nie zostały formalnie potwierdzone. Oficjalne rozporządzenie Rady (2026/150) oraz FAQ EuroHPC JU opisują wspólny proces zakupowy dla „do 5" gigafabryk, bez precyzowania podziału na dwa poziomy .

Podsumowując, plan UE dotyczący gigafabryk AI został znacząco okrojony – z wizji pięciu obiektów i 20 mld euro do bardziej ograniczonego programu z około 4,1 mld euro bezpośrednich dotacji z UE, wielokrotnie opóźnianym procesem przetargowym (obecnie do lata 2026 roku) i gwałtownym spadkiem zainteresowania firm (z około 76 wstępnych deklaracji do około 10 realnych oferentów). Te niepowodzenia zbiegają się w czasie z szerszymi działaniami na rzecz europejskiej suwerenności technologicznej, takimi jak pakiet dotyczący suwerenności technologicznej z czerwca 2026 roku, oraz ostrzeżeniami ze strony branży. Tymczasem oferta konsorcjum AION na kwotę 10 mld euro stanowi znaczącą prywatną próbę wypełnienia luki powstałej po wycofaniu się sektora publicznego.