Protestujący zablokowali eksport miedzi z kopalni Oyu Tolgoi. Chodzi o redystrybucję ogromnych zysków

Jednodniowe zakłócenie

Protest był krótkotrwały. Już w czwartek 18 czerwca Rio Tinto potwierdziło, że eksport został wznowiony po zakończeniu demonstracji . Najprawdopodobniej była to więc akcja symboliczna, trwająca zaledwie jeden dzień, a nie początek dłuższej kampanii. Choć krótka, doskonale unaoczniła napięte relacje między Mongolią a międzynarodowym gigantem wydobywczym i uwypukliła frustrację mieszkańców co do podziału zysków z bogactw naturalnych kraju .

Co jest stawką – tydzień przerwy kosztowałby miliony

Oyu Tolgoi to największy pojedynczy płatnik w mongolskim budżecie państwa. Oto liczby, które pokazują, jak wielkie ryzyko gospodarcze niosłaby dłuższa blokada:

• 9% dochodów podatkowych: Kopalnia dostarcza około 9% wszystkich wpływów podatkowych Mongolii .
• 660 mln dolarów w 2025 roku: W samym 2025 roku Oyu Tolgoi zapłaciła mongolskiemu rządowi 660 mln dolarów w podatkach i opłatach .
• I kwartał 2026 roku: Tylko w pierwszych trzech miesiącach 2026 kopalnia wpłaciła 2,1 biliona tugrików (ok. 620 mln dolarów) w podatkach, opłatach i innych daninach .
• Łączne wpłaty od 2010 roku: Od 2010 roku Oyu Tolgoi wniosła 5,5 mld dolarów w podatkach i opłatach oraz około 2,4 mld dolarów na lokalne zamówienia i płace .

Rio Tinto ostrzegło, że gdyby blokada trwała pełny tydzień, mongolski rząd straciłby około 35 miliardów tugrików (czyli około 1,33 mln dolarów) dochodów . Co więcej, Oyu Tolgoi odpowiada za około 30% całego mongolskiego eksportu, więc każda dłuższa przerwa w działaniu stanowiłaby poważne ryzyko makroekonomiczne .

Reakcja polityczna – stanowczo, bez sympatii

Premier Uchral Nyam-Osor, który objął urząd 30 marca 2026 roku po rezygnacji poprzednika w następstwie kryzysu politycznego , zareagował szybko i twardo. Na posiedzeniu gabinetu polecił ministrowi sprawiedliwości i spraw wewnętrznych egzekwowanie prawa i pociągnięcie do odpowiedzialności każdego, kto bezprawnie utrudnia działalność gospodarczą prowadzoną zgodnie z przepisami .

Ta odpowiedź wyraźnie pokazała pryncypialne stanowisko premiera: nie poparł on protestu, nie próbował go też wykorzystać jako karty przetargowej wobec Rio Tinto – mimo że równolegle toczą się negocjacje o zmianie warunków umowy między Ułan Bator a firmą.

Długotrwały spór o podział dochodów

Blokada jest najbardziej widocznym symptomem konfliktu o podział zysków z wydobycia, który ciągnie się od lat:

• Struktura własnościowa: Rząd Mongolii posiada 34% udziałów w Oyu Tolgoi, a Rio Tinto kontroluje kopalnię z 66% udziałów .
• Dążenie do renegocjacji: Ułan Bator od dawna domaga się większej części zysków. Poprzedni rząd domagał się 60% zwrotu ekonomicznego. W kwietniu 2026 roku nowy premier Uchral zasygnalizował bardziej pragmatyczne stanowisko – 53%, co było wyraźnym ustępstwem .
• Spór podatkowy: Mongolia i Rio Tinto są w trakcie batalii sądowej o rzekome niedopłaty podatków. Według doniesień Mongolia domaga się ok. 450 mln dolarów zaległego podatku .
• Negocjacje w maju 2026: Grupa robocza powołana przez premiera prowadziła rozmowy z Rio Tinto, ostrzegając, że jeśli nie dojdzie do porozumienia, dalsze negocjacje zostaną przerwane .

Globalne znaczenie kopalni

Oyu Tolgoi, położona na południu Mongolii na pustyni Gobi, to jedno z największych na świecie złóż miedzi i złota . Rio Tinto zamierza uczynić z niej czwartą co do wielkości kopalnię miedzi na świecie do 2030 roku . Projekt stanowi kamień węgielny strategii rozwojowej koncernu, który stawia na rosnący popyt na miedź napędzany elektryfikacją, zieloną infrastrukturą i pojazdami elektrycznymi .

Notowania Rio Tinto

Zakłócenia wywarły presję na kurs akcji Rio Tinto. Według doniesień, po ogłoszeniu blokady akcje spadły o około 1% .

Podsumowanie

Jednodniowa blokada była krótkim, ale wymownym przypomnieniem, że frustracja Mongolii warunkami umów o wydobycie surowców wcale nie osłabła. W miarę jak Oyu Tolgoi staje się jeszcze ważniejszym globalnym dostawcą miedzi, napięcie między zagranicznymi inwestycjami a wewnętrznym żądaniem sprawiedliwszego podziału zysków będzie nadal kształtować polityczny i gospodarczy krajobraz Mongolii.