Libia wraca do gry: przełomowa umowa na złożu O7 z Repsolem, TPAO i MOL-em

Po niemal dwóch dekadach przerwy w dużych międzynarodowych przetargach koncesyjnych, Libia powraca na światową scenę wydobywczą. Stało się to za sprawą podpisania umowy o podziale produkcji (Production-Sharing Agreement, PSA) dla głębokowodnego bloku poszukiwawczego O7 na Morzu Śródziemnym. Porozumienie, zawarte w czerwcu 2026 roku między libijską Narodową Korporacją Naftową (NOC) a konsorcjum firm Repsol, Turkish Petroleum (TPAO) i MOL Group, jest pierwszą znaczącą inwestycją w sektorze wydobywczym związaną z rundą licencyjną z 2025 roku. Proces ten miał na celu odwrócenie lat niedoinwestowania wynikającego z politycznej niestabilności kraju .

Kulisy konsorcjum O7: role i podział udziałów

Blok O7 położony jest około 140 kilometrów na północny zachód od Benghazi, zajmuje powierzchnię ponad 10 300 kilometrów kwadratowych i leży na głębokości wody przekraczającej 1500 metrów . Umowa o podziale produkcji jasno określa strukturę własności i zarządzania:

• Repsol posiada 40% udziałów i pełni rolę operatora .
• TPAO (Turecka Korporacja Naftowa) posiada 40% udziałów .
• MOL Group posiada pozostałe 20% udziałów .

Konsorcjum wyłoniono we wspólnym procesie przetargowym przeprowadzonym na początku roku. Chociaż PSA umożliwia grupie prowadzenie badań sejsmicznych i wierceń poszukiwawczych, konkretne zobowiązania dotyczące minimalnych nakładów finansowych nie zostały ujawnione publicznie przez firmy ani przez NOC w dostępnych raportach . Głębokowodny charakter bloku implikuje technicznie wymagającą i kapitałochłonną kampanię, co sprawia, że przyszłe zobowiązania inwestycyjne będą kluczowym szczegółem do śledzenia dla inwestorów.

Runda licencyjna 2025: wielki powrót Libii

Umowa PSA na blok O7 nie jest odosobnionym wydarzeniem. Jest ona efektem pierwszej od 2007 roku libijskiej rundy licencyjnej, oficjalnie ogłoszonej w marcu 2025 roku i zakończonej 11 lutego 2026 roku ogłoszeniem zwycięzców przez NOC . Runda ta została skonstruowana wprost z myślą o ożywieniu libijskiego sektora węglowodorów, który po rewolucji w 2011 roku i trwającej fragmentacji politycznej między rywalizującymi administracjami w Trypolisie i na wschodzie kraju, był w dużej mierze pomijany przez międzynarodowe koncerny naftowe (IOC) .

Ostatecznie przyznano pięć bloków z początkowej puli 22 obszarów (później zmienionej na 20 bloków) . Wiążące oferty złożyła jedynie wąska grupa firm, co przełożyło się na następujące wyniki:

• Blok morski O1: Eni (60%) i QatarEnergy (40%) .
• Blok morski O7: Repsol (40%, operator), TPAO (40%), MOL Group (20%) .
• Blok lądowy S4 (Basen Syrty): Chevron — pokonując konsorcjum TotalEnergies-ConocoPhillips .
• Blok lądowy C3 (Basen Syrty): Repsol i TPAO .
• Blok lądowy M1 (Basen Murzuk): nigeryjska grupa Aiteo .

Ograniczona liczba przyznanych koncesji – zaledwie pięć z oferowanych bloków – rozczarowała część wczesnych oczekiwań, ale i tak udało się sprowadzić amerykańskiego giganta Chevron z powrotem do Libii po 15-letniej nieobecności, obok nowych graczy, takich jak Aiteo i MOL Group .

Reforma fiskalna: rozwiązanie problemu EPSA IV

Głównym powodem, dla którego międzynarodowe firmy omijały Libię, był przestarzały system zwany Umową o Poszukiwaniach i Podziale Produkcji IV (EPSA IV). W tym modelu państwo przejmowało szacunkowo 70–90% produkcji, pozostawiając koncernom nikłe zyski — czasami zaledwie 5–15 milionów dolarów przy hipotetycznym zysku ze sprzedaży ropy na poziomie 100 milionów dolarów — podczas gdy całe ryzyko poszukiwawcze spoczywało na wykonawcach . Analizy akademickie również wskazywały na systemowe wady zniechęcające do inwestycji kapitałowych .

Aby temu zaradzić, Libia wprowadziła zmodernizowany model podziału produkcji, często określany jako EPSA V lub nowa rama PSA. Kluczowe ulepszenia, podkreślane przez analityków i regionalne media, obejmują:

• Zmniejszony udział państwa, szacowany w niektórych prognozach na około 66%, z potencjalną wewnętrzną stopą zwrotu (IRR) dla wykonawców sięgającą 18–22%, co jest dramatyczną poprawą w porównaniu z poprzednim poziomem bazowym wynoszącym 2,5% .
• Szybsze mechanizmy odzyskiwania kosztów i uproszczoną strukturę podziału zysków, zastępującą skomplikowaną kalkulację „Współczynnika A” z EPSA IV .
• Stałą stawkę odzyskiwania kosztów, co eliminuje długotrwałą skargę, że stary model utrudniał zwrot nakładów na poszukiwania .

Chociaż pełne warunki EPSA V nie zostały szczegółowo opublikowane, wczesne prezentacje (roadshows) i analizy sektorowe sugerują, że nowe warunki stawiają Libię w bardziej konkurencyjnej pozycji w porównaniu z innymi nowymi, ryzykownymi kierunkami inwestycyjnymi .

Co to oznacza dla celów wydobywczych Libii i bezpieczeństwa energetycznego Europy

Narodowa Korporacja Naftowa (NOC) i uznawany na arenie międzynarodowej premier Libii, Abdulhamid Dbeibah, przedstawili nowy program licencyjny jako kluczowy element w dążeniu do ambitnego, długoterminowego celu, jakim jest zwiększenie wydobycia o dodatkowe 850 000 baryłek dziennie w ciągu najbliższych 25 lat, co ma przybliżyć całkowitą produkcję do 2 milionów baryłek dziennie do końca dekady . Blok O7 jest częścią tej szerszej wizji, choć każde komercyjne odkrycie ropy lub gazu to wciąż perspektywa wielu lat, wymagająca udanych faz poszukiwawczej, oceny zasobów i zagospodarowania złoża .

Dla MOL Group, udział w O7 stanowi pierwsze bezpośrednie wejście do libijskiego sektora poszukiwawczo-wydobywczego. Węgierska firma publicznie podkreślała rolę projektu we wzmacnianiu bezpieczeństwa energetycznego Europy Środkowo-Wschodniej poprzez dywersyfikację źródeł dostaw poza rosyjskie rurociągi, w kierunku basenu Morza Śródziemnego . Repsol, już będący głównym operatorem w Libii dzięki złożu Sharara o wydajności 300 000 baryłek dziennie, poszerza swoje portfolio morskie, podczas gdy TPAO umacnia regionalną obecność energetyczną Turcji .

Ryzyko polityczne wciąż wisi w powietrzu

Pomimo pomyślnego podpisania umowy PSA i poprawy warunków fiskalnych, sytuacja polityczna pozostaje niestabilna. Libia wciąż jest rządzona przez konkurujące ze sobą administracje, a Reuters opisał rundę licencyjną jako odbywającą się „w cieniu trwającej fragmentacji politycznej” . Przewodniczący NOC, Massoud Suleman, ogłosił podpisanie umów PSA, jednak zdolność korporacji do zachowania niezależności instytucjonalnej i zagwarantowania nienaruszalności długoterminowych kontraktów pozostaje kwestią otwartą dla inwestorów . Poprzednia dekada pokazała, że niestabilność polityczna i działalność bojówek mogą szybko wstrzymać działalność nawet na funkcjonujących polach naftowych, nie mówiąc już o nowych projektach poszukiwawczych .

W tym kontekście umowa o podziale produkcji na bloku O7 jest wykalkulowanym zakładem firm Repsol, TPAO i MOL Group, że potencjał zasobów Libii — w połączeniu z korzystniejszym dla inwestorów reżimem fiskalnym — obecnie przeważa nad trwałym ryzykiem związanym z zarządzaniem krajem. Umowa ta otwiera nowy rozdział w eksploracji libijskich głębokowodnych złóż, ale pełna miara jej sukcesu będzie znana dopiero, gdy wiertła dotkną dna morskiego.