Idealna burza, która wyniosła ceny azjatyckiego węgla do dwuletnich szczytów

Benchmarki azjatyckiego węgla energetycznego wspięły się w połowie czerwca 2026 roku do poziomów najwyższych od końca 2023 roku, napędzane rzadką, jednoczesną kolizją zakłóceń w dostawach i gwałtownego wzrostu popytu. Czerwcowe kontrakty futures na węgiel Australian Newcastle dotknęły poziomu 152,25 USD za tonę, podczas gdy indonezyjski węgiel GAR 4200 kcal/kg uderzył w dwuletni szczyt . Rajd ten nie był spowodowany pojedynczym wydarzeniem, ale trzema odrębnymi wstrząsami, które uderzyły w rynek w zaledwie dwutygodniowym oknie: katastrofalną eksplozją w kopalni w głównej chińskiej prowincji górniczej, zmianą reżimu regulacyjnego tworzącą wąskie gardła w największym eksportującym węgiel kraju na świecie oraz kryzysem geopolitycznym, który sprawił, że węgiel stał się tańszy dla elektrowni w porównaniu z gazem ziemnym.

Katastrofa w kopalni w Shanxi: nagła dziura w chińskich dostawach węgla

23 maja 2026 roku eksplozja gazu rozerwała prywatną kopalnię węgla Liushenyu w powiecie Qinyuan w prowincji Shanxi, zabijając co najmniej 82 osoby i raniąc ponad 120 . Była to najtragiczniejsza katastrofa górnicza w Chinach od 2009 roku. Kopalnia wydobywała głównie węgiel koksujący do produkcji stali, ale konsekwencje wstrząsnęły całym sektorem węglowym, ponieważ Shanxi odpowiada za ponad jedną czwartą całkowitego wydobycia węgla w Chinach .

Rynki zareagowały natychmiast. Chińskie kontrakty futures na węgiel koksujący poszybowały o dzienny limit 8% do około 186,76 USD za tonę, ponieważ inwestorzy wyceniali rychłą reakcję regulatorów . Ich obawy były uzasadnione: lokalni urzędnicy wstrzymali pracę wszystkich kopalń węgla w powiecie Qinyuan w celu przeprowadzenia inspekcji bezpieczeństwa, a w ciągu kilku dni zawieszono działalność 109 kopalń w całym Shanxi, reprezentujących dzienną zdolność wydobywczą rzędu 319 000 ton metrycznych . Morgan Stanley podał, że wszystkie 25 działających kopalń w Qinyuan, o łącznej rocznej zdolności 27,4 mln ton, zostało natychmiast wstrzymanych .

Zamrożenie produkcji okazało się uporczywe. Do połowy czerwca niektóre kopalnie, które na krótko wznowiły pracę, zostały ponownie zawieszone, gdy nasiliły się represje Pekinu wobec nielegalnych praktyk wydobywczych, a dzienne wydobycie węgla surowego z ponownie uruchomionych kopalń spadło o 36% w porównaniu z poziomami z końca maja . Analitycy branżowi przewidywali, że samo wydobycie w Shanxi może spaść w maju o 8% . Dla rynku, który wszedł w 2026 rok z komfortowymi zapasami, nagła utrata produkcji – zbiegająca się z wczesnoletnim uzupełnianiem zapasów – wystarczyła, by gwałtownie zaostrzyć nastroje .

Kontrola eksportu Danantara w Indonezji: formalności jako wąskie gardło

1 czerwca 2026 roku Indonezja wprowadziła w życie nowe rozporządzenie wymagające od wszystkich eksporterów węgla, surowego oleju palmowego i żelazostopów rozpoczęcia składania dokumentów wysyłkowych za pośrednictwem PT Danantara Sumberdaya Indonesia, nowo utworzonego podmiotu państwowego podlegającego krajowemu funduszowi majątkowemu . Prezydent Prabowo Subianto ogłosił tę politykę kilka tygodni wcześniej jako narzędzie do walki z zaniżaniem wartości na fakturach, uchylaniem się od podatków i presją na rupię indonezyjską .

Początkowa faza została opisana jako kontrola dokumentacji – pole wyboru w systemie ministerstwa handlu potwierdzające gotowość do przekazywania dokumentów przez Danantarę – ale zamieszanie i niepewność były natychmiastowe . Indonezyjscy urzędnicy starali się uspokoić rynki, wyjaśniając, że agencja skupi się na monitorowaniu cen eksportowych, a nie na bezpośredniej ingerencji w handel, jednak niejasność wokół uprawnień cenowych i przyszłych faz stworzyła de facto spowolnienie .

Eksporterzy, niepewni procedur zgodności i obawiający się opóźnień w dostawach, wstrzymywali ładunki w momencie, gdy azjatyccy nabywcy rozpoczynali letnie zakupy. Sama niepewność wystarczyła, by podnieść ceny. Do 8 czerwca benchmarkowy kontrakt Australian Newcastle wzrósł o 2,4% do 152,25 USD za tonę, a wiele mediów przypisało ten ruch bezpośrednio opóźnieniom dostaw z Indonezji . Pełne wdrożenie polityki – z przejęciem przez Danantarę kontroli nad kontraktami handlowymi, fakturowaniem i rozliczeniami transakcji – zaplanowano na 1 stycznia 2027 roku, co oznacza, że nawis regulacyjny utrzyma się długo po czerwcowym rajdzie .

Szok LNG po konflikcie w Iranie: przewaga cenowa węgla powraca

Amerykańsko-izraelska operacja wojskowa przeciwko Iranowi, która rozpoczęła się 28 lutego 2026 roku, zamknęła Cieśninę Ormuz i odcięła około 20% światowych przepływów ropy i LNG . Irańskie ataki odwetowe na katarską infrastrukturę LNG, w tym terminal Ras Laffan o przepustowości 77 mln ton rocznie, zmusiły QatarEnergy do wstrzymania produkcji i ogłoszenia siły wyższej w dostawach .

Azjatyckie ceny spot LNG gwałtownie wzrosły. Wskaźnik Japan/Korea Marker (JKM) wszedł w przedział 17–20 USD/MMBtu, znacznie powyżej poziomu sprzed kryzysu wynoszącego około 11 USD/MMBtu, choć daleko poniżej ekstremalnych szczytów z 2022 roku . Dla azjatyckich przedsiębiorstw energetycznych rachunek był prosty: przy LNG po 20 USD/MMBtu węgiel energetyczny był po prostu tańszą opcją – nawet po uwzględnieniu różnic w emisji CO2 i kosztach obsługi.

Dane od analityków rynkowych wykazały, że węgiel był o około 13% tańszy od LNG w przeliczeniu na ekwiwalent energetyczny . Kraje z możliwością współspalania – Indie, Korea Południowa i kilka krajów Azji Południowo-Wschodniej – zareagowały maksymalizacją spalania węgla, dodając dodatkowy popyt na rynku już napiętym przez zakłócenia w Shanxi i Indonezji . Ten mechanizm przełączania paliw stanowił krytyczny wstrząs po stronie popytowej, przekształcając to, co mogło być zaostrzeniem podażowym, w rzeczywisty niedobór.

Letni popyt jako akcelerator

Lato na półkuli północnej przyniosło sezonowy impuls popytowy, który wzmocnił wpływ wszystkich trzech wstrząsów. Wraz ze wzrostem temperatur zapotrzebowanie na energię elektryczną do klimatyzacji zwiększyło zużycie węgla w całej Azji, właśnie gdy ograniczenia podaży osiągnęły szczyt. Ten sezonowy efekt jest regularnie wyceniany na rynkach węgla, ale niezwykła koncentracja przerw w dostawach sprawiła, że letni wzrost był znacznie bardziej dotkliwy niż w typowym roku.

Jak trzy wstrząsy nałożyły się na siebie

Poniższa tabela obrazuje kierunek działania każdej z sił:

Czynnik	Wpływ na podaż	Wpływ na popyt
Katastrofa w kopalni w Shanxi (23 maja)	Zahamowanie chińskiej produkcji węgla koksującego i energetycznego; 109 kopalń wstrzymanych do kontroli; powolne i nierówne odzyskiwanie wydobycia .	—
Zasady eksportu Danantara (1 czerwca)	Opóźnienia w dostawach indonezyjskiego węgla z powodu nowych wymogów dokumentacyjnych i niepewności regulacyjnej; największy światowy eksporter węgla stał się nagle niewiarygodnym źródłem .	—
Konflikt w Iranie / wzrost cen LNG (od 28 lutego)	Spadek dostępności LNG po zamknięciu Cieśniny Ormuz i atakach na Ras Laffan; wzrost cen gazu w Europie i Azji .	Azjatyccy producenci energii zwiększyli spalanie węgla, gdy LNG stało się mniej opłacalne; wzrósł popyt na węgiel związany z przełączaniem paliw .
Letnie zapotrzebowanie na chłodzenie (od czerwca)	—	Sezonowy popyt na energię elektryczną nasilił się, wywierając presję na i tak już napięte zapasy węgla .

Kluczowe było wąskie okno czasowe. Katastrofa w Shanxi wybuchła pod koniec maja, indonezyjski reżim eksportowy wszedł w życie 1 czerwca, a ceny LNG były podwyższone od miesięcy – jednak wszystkie trzy siły zbiegły się w momencie, gdy azjatyccy nabywcy zaczynali zabezpieczać swoje letnie zapotrzebowanie na węgiel. Rezultatem była synchroniczna, wiarygodna narracja o zaciskaniu się podaży, która pchnęła kontrakty futures na węgiel Australian Newcastle do najwyższego poziomu śróddziennego od końca 2023 roku . Indonezyjski węgiel GAR 4200 kcal/kg, koń pociągowy dla azjatyckich elektrowni, osiągnął dwuletnie maksimum na poziomie 66,30 USD za tonę . Szerszy indeks cen węgla śledzony przez YCharts wzrósł rok do roku o 34,78% w czerwcu .

W kolejnych tygodniach rajd ostygł, gdy negocjacje pokojowe między USA a Iranem obniżyły ceny gazu i zmniejszyły bodźce do przełączania paliw, ale szczyt z połowy czerwca pokazał, jak szybko rynki węgla mogą się zacisnąć, gdy wiele niezależnych wstrząsów uderza jednocześnie w dwa największe kraje węglowe świata .