UE odrzuca twierdzenia USA o "zagrożeniu bezpieczeństwa" wobec Anthropic, ostrzegając przed dyskryminacją w dostępie do AI

Zaledwie kilka dni po publicznej premierze, firma Anthropic została zmuszona do nagłego wyłączenia swoich najbardziej zaawansowanych modeli sztucznej inteligencji, Fable 5 i Mythos 5, dla wszystkich użytkowników na świecie. Dyrektywa amerykańskiego Departamentu Handlu, wydana 12 czerwca 2026 roku, nakazała firmie zablokowanie dostępu do tych modeli wszystkim cudzoziemcom, w tym jej własnym pracownikom niebędącym obywatelami USA, powołując się na bliżej nieokreślone obawy związane z bezpieczeństwem narodowym . Komisja Europejska stanowczo odrzuciła teraz główne uzasadnienie tego nakazu, ostrzegając przed dyskryminacją sojuszników .

"Europa nie jest zagrożeniem dla bezpieczeństwa"

Sprzeciw Komisji wynika z przekonania, że działania USA traktują zaufanych partnerów jak przeciwników. Szeroki zakres dyrektywy – zakazujący dostępu wszystkim osobom nieposiadającym obywatelstwa USA, niezależnie od tego, czy znajdują się na terytorium Stanów Zjednoczonych, czy poza nimi – jest postrzegany w Brukseli jako nieproporcjonalny i zasadniczo nieuzasadniony wobec długoletniego partnera w dziedzinie bezpieczeństwa, jakim jest UE .

Dobitne oświadczenie Henny Virkkunen, unijnej komisarz ds. suwerenności technologicznej, bezpieczeństwa i demokracji, oddaje oficjalne stanowisko: "Europa nie stanowi 'zagrożenia dla bezpieczeństwa' Stanów Zjednoczonych. Europa to szansa gospodarcza, a nie zagrożenie dla bezpieczeństwa. Jesteśmy i pozostaniemy zaufanym partnerem" . Komisja formalnie "ocenia skutki" tej kontroli eksportu i wyraźnie ostrzegła, że takie środki "nie powinny mieć charakteru dyskryminacyjnego" .

Praktyczne konsekwencje były natychmiastowe. Dyrektywa dotknęła nie tylko klientów zewnętrznych; zablokowała również pracownikom Anthropic w USA, którzy są cudzoziemcami, możliwość pracy nad modelami, co skutecznie wymusiło globalne wyłączenie w celu zapewnienia zgodności z prawem .

Sygnał alarmowy: Unijni urzędnicy potępiają dyskryminację i "AI kill switch"

Incydent spotkał się z zaniepokojeniem w europejskich stolicach, gdzie jest przedstawiany jako "dzwonek alarmowy", obnażający słabość Europy w obliczu kontrolowanej przez USA infrastruktury AI.

• Ostrzeżenie przed dyskryminacją: Głównym zarzutem Komisji Europejskiej jest to, że nakaz dostępny tylko dla Amerykanów karze sojuszników. Rzecznik podkreślił, że środki wpływające na partnerów "nie powinny być dyskryminacyjne" .
• Suwerenność na "najwyższych obrotach": Serwis The Register poinformował, że zaostrzenie przepisów wprawiło unijne wysiłki na rzecz suwerenności "w najwyższe obroty", ponieważ urzędnicy postrzegają to jako dowód na to, że Waszyngton może jednostronnie uruchomić "wyłącznik awaryjny AI" dla krytycznej technologii, na której polegają europejskie firmy i rządy .
• Alarm we Francji: Francuscy urzędnicy i parlamentarzyści opisali to posunięcie jako akt wrogi. Le Monde doniósł, że incydent ten "zaniepokoił" Francję i Europę, wywołując obawy przed odcięciem przez USA od niezbędnych narzędzi AI – co skłoniło do nowych apeli o wsparcie dla rodzimego czempiona, firmy Mistral, jako suwerennej alternatywy .

Odpowiedź legislacyjna: Przyspieszenie prac nad ustawą o rozwoju chmury i AI

Polityczna pilność wywołana przez to wyłączenie tchnęła nowe życie w istniejące wcześniej plany dotyczące europejskiej suwerenności technologicznej. Ustawa o rozwoju chmury i AI (Cloud and AI Development Act, CADA), będąca kamieniem węgielnym Planu Działania na rzecz Kontynentu AI ogłoszonego przez Komisję zaledwie kilka dni przed incydentem z Anthropic, jest teraz wdrażana w trybie pilnym jako bezpośrednia odpowiedź .

• Co robi CADA: Ustawodawstwo ma na celu wzmocnienie suwerenności Europy w obszarze chmury i AI poprzez budowę zintegrowanego, ogólnounijnego ekosystemu chmury, zmniejszenie zależności od infrastruktury spoza UE (głównie amerykańskiej) i ustanowienie jednolitej polityki chmury dla zamówień publicznych .
• Suwerenność przez zamówienia: Kluczowym elementem CADA jest czterostopniowa ocena suwerenności, która w praktyce wykluczałaby amerykańskich gigantów chmurowych (hiperskalerów) z najbardziej wrażliwych kontraktów rządowych. Jako formalny powód dyskwalifikacji wskazuje się ich podatność na jurysdykcję na mocy amerykańskich przepisów, takich jak ustawa CLOUD Act .
• Nowa pilność: Wyłączenie Anthropic jest używane jako główny argument za tym, dlaczego Europa nie może polegać na platformach AI, które mogą zostać wyłączone według uznania Waszyngtonu. Działania obejmują teraz przyspieszony rozwój rodzimych modeli AI w UE, nowe przepisy dotyczące zamówień faworyzujące suwerenne usługi chmurowe oraz dyskusje na temat potencjalnych środków odwetowych, jeśli przyszłe amerykańskie kontrole zablokują sojuszniczy dostęp do przełomowej AI .

Szerszy obraz: Od współpracy do niezależności technologicznej

Chociaż Komisja oświadczyła, że będzie dążyć do "zintensyfikowania" dialogu technicznego z USA na temat zaawansowanych modeli AI – szczególnie tych posiadających zdolności cybernetyczne – deficyt zaufania jest wyraźny . Incydent ten skrystalizował konsensus, że autonomia techniczna nie jest już odległą aspiracją, ale pilną koniecznością.

Europejski Pakiet Suwerenności Technologicznej, przedstawiony 3 czerwca 2026 roku, który łączy CADA z drugą edycją Aktu o chipach (Chips Act 2.0), ma teraz polityczny wiatr w żaglach . Przesłanie z Brukseli jest jednoznaczne: Europa pozostanie zaufanym partnerem, ale nie będzie już dłużej zależnym użytkownikiem technologii, nad którą nie ma kontroli.