Wstępne porozumienie USA-Iran: Dlaczego Izrael, analitycy i konserwatyści biją na alarm

Kruche zawieszenie broni zapadło nad Zatoką Perską, ale porozumienie, które je zapewniło, wywołało prawdziwą polityczną burzę. W połowie czerwca 2026 roku Stany Zjednoczone i Iran ogłosiły wstępne memorandum (MoU), kończące ponad trzy miesiące otwartego konfliktu . Ramy porozumienia obiecują ponowne otwarcie kluczowej cieśniny Ormuz, zniesienie dotkliwej amerykańskiej blokady morskiej na irańskie porty oraz przedłużenie zawieszenia broni o 60 dni – czasu, w którym obie strony mają negocjować najbardziej zapalne kwestie, w tym irański program nuklearny . Rynki zareagowały entuzjastycznie, ale dla kluczowych sojuszników USA, analityków bezpieczeństwa i krytyków politycznych to porozumienie stanowi głęboko kontrowersyjną pauzę, która nagradza Teheran, a najniebezpieczniejsze problemy odsuwa na dalszy plan.

Izrael: pominięty i bijący na alarm

Żaden kraj nie zareagował z większym oburzeniem niż Izrael. Wstępne porozumienie zjednoczyło izraelskich przywódców z całego spektrum politycznego w potępieniu, głównie dlatego, że ich państwo zostało całkowicie wykluczone z procesu negocjacyjnego, mimo że było współuczestnikiem wojny, która wybuchła w lutym 2025 roku .

Przedstawiciele zarówno koalicji rządzącej, jak i opozycji ostrzegają, że ramy porozumienia, negocjowane całkowicie za plecami Izraela, pozostawiają kluczowe cele bezpieczeństwa kraju bez odpowiedzi . Najpilniejsze z izraelskiego punktu widzenia sprawy — natychmiastowe cofnięcie programu nuklearnego, weryfikowalne limity na program rakiet balistycznych i ograniczenia dla sieci regionalnych pełnomocników, takich jak Hezbollah — zostały odłożone do 60-dniowych negocjacji uzupełniających . Dla Izraela ten proces nie daje żadnej gwarancji rozwiązania któregokolwiek z tych zagrożeń, co skłoniło analityków do określenia porozumienia jako „katastrofy”, która skutecznie utrwala strategiczne zyski Iranu .

Premier Benjamin Netanjahu, który wcześniej powoływał się na prywatne zapewnienia byłego prezydenta Trumpa, że USA będą domagać się całkowitej likwidacji broni jądrowej, publicznie milczał w sprawie porozumienia . Jego koalicyjni sojusznicy byli mniej powściągliwi. Wall Street Journal doniósł, że wysocy rangą przywódcy izraelscy rozważają strategiczne implikacje zmniejszonej presji USA na Teheran i rosnącego rozdźwięku z Waszyngtonem w związku z równoległym konfliktem z Hezbollahem w Libanie, którego porozumienie nie rozwiązuje .

Główny zarzut: rozejm, który odkłada każde trudne pytanie

Najostrzejsza krytyka memorandum, od Waszyngtonu po Jerozolimę, dotyczy tego, czego w nim brakuje. Porozumienie umożliwia natychmiastową wymianę — USA znoszą blokadę morską w zamian za ponowne otwarcie cieśniny Ormuz przez Iran — ale odkłada na później każdy fundamentalny problem bezpieczeństwa, który doprowadził do wybuchu wojny.

Krytycy wskazują na kilka niebezpiecznych zaniedbań:

• Program nuklearny: Ramy porozumienia uruchamiają jedynie 60-dniowe okno negocjacyjne. Nie wymagają od Iranu demontażu wirówek, wywiezienia zapasów wzbogaconego uranu ani zaakceptowania stałego limitu poziomów wzbogacania . Wiceminister spraw zagranicznych Iranu, Kazem Gharibabadi, jeszcze bardziej skomplikował sytuację, oświadczając, że przystąpienie do rozmów nuklearnych jest uzależnione od wcześniejszej realizacji przez USA trzech zobowiązań — w tym pełnego zniesienia blokady morskiej i uwolnienia zamrożonych irańskich funduszy .
• Rakiety balistyczne: Minister spraw zagranicznych Iranu już w miesiącach poprzedzających porozumienie oświadczył, że program rakiet balistycznych jest „nigdy nie do negocjacji” . Memorandum nie kwestionuje tej czerwonej linii, pozostawiając nietknięty system broni zdolny do rażenia izraelskich i arabskich centrów ludności w Zatoce Perskiej .
• Sieci pełnomocników: Porozumienie nie zawiera żadnych ograniczeń w finansowaniu, uzbrajaniu czy kierowaniu przez Iran sprzymierzonymi milicjami na Bliskim Wschodzie, co dla Izraela jest egzystencjalnym problemem operacyjnym w Libanie i Syrii .

To szerokie odroczenie kwestii spornych wywołało palące pytanie w amerykańskich kręgach konserwatywnych, cytowane przez Chosun Ilbo: „Jeśli tak ma być, to po co w ogóle zaczynaliśmy tę wojnę?” . Krytyka ta odzwierciedla pogląd, że USA użyły ogromnej siły militarnej i poniosły znaczne koszty tylko po to, by wynegocjować układ, który daje Iranowi natychmiastową ulgę gospodarczą, nie likwidując zagrożeń, które uczyniły ten konflikt koniecznym.

Potencjał militarny Iranu: osłabiony, ale nie pokonany

Wojna bez wątpienia zadała ciężkie straty irańskim zdolnościom wojskowym — zarówno konwencjonalnym, jak i strategicznym. Wiele ocen potwierdza, że znaczny odsetek irańskiego arsenału rakietowego, systemów obrony powietrznej, sił powietrznych i infrastruktury dronów został zdegradowany w wyniku nieustających izraelskich i amerykańskich uderzeń . Jego program nuklearny, od dawna stanowiący ukryty filar odstraszania, poniósł poważne, choć wciąż nieoszacowane publicznie, szkody .

Mimo tego osłabienia, główny osąd strategiczny analityków skupionych na regionie jest otrzeźwiający. The Straits Times, powołując się na źródła w Zatoce i dyplomatów, stwierdził, że układ „nie może zmienić werdyktu ponad trzech miesięcy wojny” . Równowaga sił na Bliskim Wschodzie pozostaje zasadniczo niezmieniona. Daleki od zastraszenia, Iran wyszedł z konfliktu „politycznie ośmielony”, z nienaruszonym reżimem i wzmocnioną narracją oporu .

Istotną, choć wtórną ofiarą wojny padło zaufanie państw arabskich znad Zatoki Perskiej do amerykańskich gwarancji bezpieczeństwa. Ci sami analitycy opisują to zaufanie jako „głęboko zachwiane”, ponieważ stolice Zatoki obserwowały, jak koalicja pod wodzą supermocarstwa nie zdołała zdecydowanie pokonać ich regionalnego rywala . Widzą teraz Iran, który nawet ze zdegradowanym arsenałem zachowuje wystarczającą zdolność do stopniowego zakłócania żeglugi i rynków energii, nie przekraczając granicy bezpośredniej konfrontacji .

Regionalna rekalibracja i wewnętrzny sprzeciw w USA

Porozumienie wywołało szybką strategiczną rekalibrację w całym regionie. Państwa Zatoki ponownie oceniają swoje zależności i sojusze w sytuacji, gdy amerykańska ochrona wydaje się mniej niezawodna, a Iran stoi pewniej niż przed wojną . Same Stany Zjednoczone zmagają się z wewnętrznymi kontrowersjami. Podczas gdy rynki zareagowały pozytywnie na ponowne otwarcie cieśniny Ormuz — indeks S&P 500 wzrósł o 1,9%, a ceny ropy spadły o prawie 5% — porozumienie pozostaje wyjątkowo niepopularne w Partii Republikańskiej i wśród przywódców społeczności żydowskiej w USA . Ich obawy są zbieżne z tymi, które wyraża Izrael: nie uzyskano żadnych wyraźnych ustępstw nuklearnych, a kwestie rakiet balistycznych i sieci pełnomocników pozostały całkowicie bez odpowiedzi .

Wstępne porozumienie między USA a Iranem wstrzymało walki na 60 dni i ponownie otworzyło kluczową arterię globalnej energii. Ale uciszając działa, wzmocniło chór zaniepokojonych głosów ostrzegających, że Stany Zjednoczone mogły wymienić tymczasowe wytchnienie od wojny na długoterminową strategiczną porażkę.

Korekta: Wstępne porozumienie USA-Iran zostało ogłoszone w połowie czerwca 2026 roku, a nie pod koniec lutego 2025. Pierwotne zapytanie zawierało błąd dotyczący daty. Sam konflikt rozpoczął się w lutym 2025 roku, a ramy porozumienia ujawniono po ponad trzech miesiącach działań wojennych.