Energia termojądrowa w 2026: Reaktory wielkości piłki nożnej osiągają temperaturę Słońca, SPARC na finiszu, a prywatne inwestycje biją rekordy

Branża energii termojądrowej przechodzi transformację z naukowej obietnicy w inżynieryjną rzeczywistość w tempie, jakiego nigdy wcześniej nie widziano. Tylko w pierwszej połowie 2026 roku start-up podgrzał plazmę do temperatury jądra Słońca w urządzeniu wielkości piłki nożnej, najbardziej zaawansowany prywatny tokamak świata zachodniego osiągnął 75% gotowości, a wielostronne partnerstwa rządowe rozpoczęły finansowanie modernizacji reaktorów nowej generacji. Te kamienie milowe są zwieńczeniem rekordowego napływu prywatnego kapitału, który zmienił krajobraz konkurencyjny.

Avalanche Energy: Biurkowa fuzja osiąga 11 milionów °C

Firma Avalanche Energy z Seattle ogłosiła w czerwcu 2026 roku, że jej kompaktowe urządzenie „Jyn” osiągnęło zmierzone pozorne temperatury jonów powyżej 1 keV – około 11 milionów °C – wewnątrz reaktora o średnicy zaledwie 13 cm . Ta temperatura jest zbliżona do panującej w jądrze Słońca i przekracza powszechnie uznawany próg 10 milionów stopni, uważany za niezbędny do podtrzymania reakcji termojądrowej .

Na całym świecie próg ten przekroczyła zaledwie garstka firm. Avalanche twierdzi, że do osiągnięcia tego celu potrzebował mniej niż 50 milionów dolarów inwestycji venture capital – jest to wyjątkowo niski wymóg kapitałowy w sektorze zdominowanym przez projekty tokamaków za miliardy dolarów .

Ten kamień milowy opiera się na serii wcześniejszych rekordów wysokiego napięcia. W 2025 roku Avalanche utrzymywał 300 000 woltów na przestrzeni 6,35 cm – co daje średni gradient pola elektrycznego ponad 4,7 megawolta na metr . Do czerwca 2026 roku firma osiągnęła również rekordowy wynik 200 kV w zakresie fuzji elektrostatycznej i zamknęła rundę finansowania Serii A o wartości 40 milionów dolarów prowadzoną przez Lowercarbon Capital, z udziałem Founders Fund i Toyota Ventures .

Podejście Avalanche opiera się na schemacie uwięzienia magnetoelektrostatycznego zwanym Orbitron, który firma szczegółowo opisała w trzech recenzowanych artykułach naukowych . Technologia ta jest ukierunkowana na kompaktowe reaktory produkujące od 5 kilowatów do kilkuset kilowatów – co stanowi fundamentalnie inną skalę niż maszyny wielkości stadionu, nad którymi pracuje większość konkurentów . Nowy ośrodek badawczo-rozwojowy, wsparty dotacją stanu Waszyngton w wysokości 10 milionów dolarów, ma rozpocząć działalność w 2027 roku .

Commonwealth Fusion Systems: SPARC gotowy w 75%, celuje w energię netto w 2027

Commonwealth Fusion Systems (CFS) buduje SPARC – tokamak w Devens w stanie Massachusetts, który ma być pierwszym komercyjnie istotnym reaktorem fuzyjnym na świecie zdolnym do wyprodukowania dodatniego bilansu energetycznego (Q>1). Według stanu na kwiecień 2026 roku, CFS poinformowało, że SPARC jest ukończony w około 75%, a hala tokamaka przypomina obecnie gęste mrowisko prac montażowych .

Kluczowe etapy budowy w ciągu ostatniego roku obejmują:

• Dostawę i instalację pierwszej, ważącej 48 ton, połowy komory próżniowej, stalowej konstrukcji, w której plazma będzie utrzymywana w temperaturze 100 milionów °C .
• Instalację pierwszego z 18 nadprzewodzących magnesów toroidalnych (TF), zaprezentowanych na targach CES 2026. Każdy 24-tonowy magnes w kształcie litery D jest teoretycznie wystarczająco silny, by unieść lotniskowiec .
• Walidację przez amerykański Departament Energii (DOE) testu wydajności pełnowymiarowego magnesu TF we wrześniu 2025 roku, przeprowadzoną przez niezależną komisję ekspertów technicznych z amerykańskich laboratoriów krajowych. Po pozytywnej walidacji CFS otrzymało 8 milionów dolarów z programu DOE Milestone-Based Fusion Development Program .
• Budowę cyfrowego bliźniaka SPARC we współpracy z NVIDIA i Siemensem, wykorzystującego oprogramowanie przemysłowe oparte na sztucznej inteligencji do przyspieszenia iteracji projektowych i planowania operacyjnego .

Współzałożyciel i główny dyrektor naukowy CFS, Brandon Sorbom, powiedział, że firma „dąży do uzyskania pierwszej plazmy w 2027 roku, a następnie do osiągnięcia Q większego niż jeden tak szybko, jak to tylko możliwe” . Projekt wcześniej zakładał uzyskanie pierwszej plazmy w 2025, a następnie w 2026 roku; obecny harmonogram odzwierciedla złożoność integracji zupełnie nowej klasy nadprzewodzących magnesów wysokotemperaturowych z działającym tokamakiem .

CFS pozyskało 863 miliony dolarów w ostatniej rundzie finansowania (Seria B2), którą firma określiła jako ostatnią przed próbą demonstracji dodatniego bilansu energetycznego przez SPARC . Recenzowane artykuły opublikowane w Journal of Plasma Physics przewidują, że SPARC osiągnie Q>1 ze znacznym marginesem . Jeśli SPARC odniesie sukces, CFS planuje budowę ARC – elektrowni termojądrowej zaprojektowanej do dostarczania energii elektrycznej do sieci.

Tokamak Energy: Modernizacja ST40 za 52 mln USD i droga ST80-HTS do elektrowni pilotażowej

Brytyjska firma Tokamak Energy w maju 2026 roku zabezpieczyła wspólne finansowanie w wysokości 52 milionów dolarów z amerykańskim Departamentem Energii (DOE) oraz brytyjskim Departamentem Bezpieczeństwa Energetycznego i Zero Emisji Netto (DESNZ) na modernizację swojego eksperymentalnego tokamaka sferycznego ST40 .

Modernizacja, prowadzona w latach 2026–2028, ma na celu stworzenie warunków fuzyjnych odpowiednich do długotrwałej pracy w przyszłej elektrowni pilotażowej. Krytyczne zmiany obejmują wymianę centralnej kolumny dla uzyskania wyższej wydajności, zastąpienie grafitowych płytek osłony plazmy komponentami pokrytymi molibdenem oraz nałożenie powłoki litowej na wewnętrzne ściany komory ST40 . Tokamak Energy nazywa ten program LEAPS (Lithium Evaporations to Advance PFCs in ST40).

Przed modernizacją, ST40 zakończył 2025 rok serią rekordowych wyników: najwyższym prądem plazmy, najwyższą zgromadzoną energią i najwyższym iloczynem potrójnym syntezy – złożonym wskaźnikiem mierzącym temperaturę, gęstość i czas utrzymania .

Patrząc dalej w przyszłość, Tokamak Energy rozwija plany budowy ST80-HTS – wysokopolowego tokamaka sferycznego wykorzystującego nadprzewodzące magnesy wysokotemperaturowe – który ma powstać w kampusie Culham należącym do brytyjskiego Urzędu Energii Atomowej. Firma wcześniej planowała ukończenie go w 2026 roku, ale nowsze plany wskazują na dłuższy harmonogram prac; maszyna ma dostarczyć informacji do projektu pilotażowej elektrowni fuzyjnej o nazwie ST-E1, która mogłaby dostarczać do 200 MWe do sieci na początku lat 30. XXI wieku .

Szerszy obraz globalny

Największy działający tokamak na świecie, JT-60SA w Naka w Japonii, wznowił zintegrowane uruchamianie w maju 2026 roku po gruntownej modernizacji. Zespoły europejskie i japońskie zainstalowały nowe cewki pierścieniowe o średnicy około 8 metrów, nawinięte wewnątrz samej komory, aby kontrolować położenie plazmy z dużą prędkością . Maszyna przygotowuje się teraz do nowej rundy eksperymentów, celując w gorętsze, dłuższe i bardziej wymagające warunki plazmowe.

Chiński Eksperymentalny Zaawansowany Nadprzewodzący Tokamak (EAST) utrzymał stabilność plazmy przy ekstremalnych gęstościach, wcześniej uważanych za niemożliwe do osiągnięcia, a naukowcy wykazali, że głębokie uczenie ze wzmocnieniem może pomóc w stabilizacji plazmy w tokamakach – zdolność ta jest obecnie rozszerzana na inne maszyny .

Rynek: 13 miliardów euro i wciąż rośnie, ale brak potwierdzenia kwoty 73 mld USD z FT

Wyszukiwanie nie odnalazło konkretnego artykułu Financial Times zawierającego wycenę rynku na 73 miliardy dolarów. FT rzeczywiście informowało o ustaleniach Stowarzyszenia Przemysłu Fuzyjnego (FIA), zgodnie z którymi firmy fuzyjne pozyskały 2,6 miliarda dolarów w ciągu 12 miesięcy do lipca 2025 roku , ale żaden dedykowany raport o rynku wartym 73 miliardy dolarów nie został zlokalizowany w dostępnych źródłach.

Dobrze udokumentowany jest natomiast gwałtowny wzrost prywatnego kapitału:

• Obserwatorium Fusion for Energy (F4E) podaje, że globalne prywatne inwestycje w fuzję jądrową osiągnęły 13 miliardów euro według stanu na wrzesień 2025 roku, co oznacza wzrost o 30% w ciągu zaledwie trzech miesięcy i ponad ośmiokrotny wzrost od 2020 roku. Stany Zjednoczone i Chiny odpowiadają za ponad 85% tej sumy .
• Stowarzyszenie Przemysłu Fuzyjnego (FIA) odnotowało 2,64 miliarda dolarów nowego finansowania w ciągu 12 miesięcy do lipca 2025 roku, co jest drugą najwyższą roczną sumą w historii i wzrostem o 178% w porównaniu z rokiem poprzednim .
• Wycena rynku różni się diametralnie w zależności od tego, co analitycy uwzględniają w swoich analizach. Research and Markets wycenia rynek energii termojądrowej na 311 miliardów dolarów w 2026 roku, z perspektywą wzrostu do 420 miliardów dolarów do 2030 roku . Market Research Future prognozuje węższy rynek o wartości 50,76 miliarda dolarów do 2035 roku, w porównaniu z 8,63 miliarda dolarów w 2025 roku . Szeroki rozrzut – od 20 miliardów do 348 miliardów dolarów tylko w 2025 roku – odzwierciedla fundamentalnie różne decyzje dotyczące zakresu: niektóre raporty uwzględniają cały łańcuch dostaw fuzji jądrowej i branże pokrewne, podczas gdy inne ograniczają swoją analizę do sprzętu reaktorowego.

Czego nie potwierdzono

Nie odnaleziono dedykowanego Planu Działania DOE dla Nauki i Technologii Fuzyjnych (DOE Fusion Science and Technology Roadmap). DOE jest wyraźnie aktywne w ekosystemie fuzyjnym – niezależna walidacja magnesu TF firmy CFS i współfinansowanie modernizacji ST40 w Tokamak Energy są tego konkretnymi przykładami – ale w wynikach wyszukiwania nie pojawił się żaden samodzielny, publicznie opublikowany dokument planu działania.

Rok 2026 w szerszej perspektywie

Sektor fuzji jądrowej w 2026 roku charakteryzuje się trzema kluczowymi cechami: dywersyfikacją (projekty w skali biurkowej, sferyczne i wysokopolowe tokamaki rozwijają się równolegle), zmniejszaniem ryzyka (zwalidowane przez DOE magnesy i wielorządowe programy modernizacyjne sygnalizują rosnące zaufanie instytucjonalne) oraz przyspieszeniem (13 miliardów euro prywatnego kapitału i prawdziwy sprzęt wypełniający hale tokamaków). Pozostaje pytanie nie o to, czy fuzja jądrowa może osiągnąć dodatni bilans energetyczny, ale która konstrukcja, w jakiej skali i w czyim harmonogramie zrobi to jako pierwsza.