USA i Iran mają ostateczny tekst Memorandum. Co dalej z rozejmem na Bliskim Wschodzie?

Pomimo optymistycznego przełomu, między interpretacjami umowy obu narodów utrzymują się znaczne rozbieżności, podsycane publicznymi deklaracjami i wewnętrzną opozycją twardogłowych po obu stronach . Porozumienie dalekie jest od kompleksowego pokoju; to kruche ramy dla zestawu kluczowych i wciąż głęboko spornych kwestii.

Ramy oparte na wynikach – sedno Memorandum

MoU zostało zaprojektowane jako mechanizm oparty na wynikach. Zamiast wstępnej wymiany ustępstw, stanowisko USA uzależnia zniesienie sankcji i uwolnienie zamrożonych aktywów finansowych bezpośrednio od weryfikowalnych działań Iranu na miejscu . Publicznie uzgodnione, kluczowe elementy umowy obejmują:

• 60-dniowe przedłużenie istniejącego zawieszenia broni, aby umożliwić negocjacje stałego porozumienia kończącego wojnę .
• Natychmiastowe, bezpłatne ponowne otwarcie cieśniny Ormuz, kluczowego wąskiego gardła dla globalnych dostaw energii .
• Zniesienie amerykańskiej blokady morskiej irańskich portów w ciągu 30 dni od podpisania .
• Ustanowienie ram dla zarządzania zapasami wzbogaconego uranu w Iranie, przy czym wszelkie wiążące zobowiązania nuklearne zostaną odroczone do późniejszego porozumienia końcowego .

Wysoki rangą urzędnik administracji USA ocenił szanse na podpisanie umowy na 80 do 85 procent, ale ostrzegł, że irańscy twardogłowi wciąż pracują nad wykolejeniem przełomu .

Główna konfrontacja: Natychmiastowy czy stopniowy dostęp do zamrożonych aktywów?

Najbardziej zapalnym punktem spornym jest harmonogram znoszenia sankcji i uwalniania zamrożonych irańskich aktywów. Obie strony operują fundamentalnie niekompatybilnymi założeniami.

Stanowisko Iranu: Irańscy negocjatorzy, na czele z takimi postaciami jak wiceminister spraw zagranicznych Kazem Gharibabadi, mówią wprost: co najmniej 50% zamrożonych aktywów zagranicznych Iranu – dolna granica to 12 miliardów dolarów – musi zostać uwolnione natychmiast po podpisaniu MoU . Pozostałe fundusze, część łącznej kwoty, która według Teheranu wynosi 24 miliardy dolarów, muszą zostać uwolnione w ciągu 60 dni . To żądanie nie jest taktyką negocjacyjną, ale niepodlegającym negocjacjom warunkiem wstępnym z perspektywy Teheranu .

Stanowisko USA: Waszyngton stanowczo odrzucił pomysł uwolnienia funduszy z góry. Amerykańscy urzędnicy podkreślają, że znoszenie sankcji, w tym dostęp do zamrożonych aktywów, będzie realizowane etapami, w oparciu o zweryfikowaną zgodność Iranu . Wysoki rangą urzędnik administracji stwierdził jasno, że „Irańczycy nie otrzymują żadnej gotówki i nie przewiduje się żadnego wstępnego zniesienia sankcji” . USA zasugerowały mechanizm humanitarny, prawdopodobnie zarządzany z pomocą Kataru, który mógłby umożliwić Iranowi dostęp do części funduszy na zakupy nieobjęte sankcjami, ale to znacznie odbiega od żądań Teheranu .

Konkurencyjne narracje: Opowieść o dwóch umowach

Poza walką o aktywa, urzędnicy amerykańscy i irańscy publicznie opisują dwa różne porozumienia, tworząc zamieszanie i nieufność.

• Zakres umowy: Amerykańscy urzędnicy opisują wąską umowę tymczasową, ściśle skoncentrowaną na zawieszeniu broni i ponownym otwarciu cieśniny Ormuz . Wyciekły irański projekt, opublikowany przez powiązaną z twardogłowymi agencję prasową Mehr, maluje jednak maksymalistyczny obraz. Wzywa on do uwolnienia 24 miliardów dolarów aktywów, planu odbudowy finansowanego przez USA o wartości co najmniej 300 miliardów dolarów, a nawet potwierdza zachowanie przez Iran „zarządzania” cieśniną Ormuz .
• Wykluczenie kluczowych kwestii: Co istotne, projekt tekstu MoU podobno nie odnosi się do irańskiego programu rakiet balistycznych ani do wsparcia dla regionalnych sojuszników, takich jak Hezbollah . Iran nalegał, aby te tematy zostały wyłączone z tymczasowej umowy, podczas gdy USA dążyły do włączenia ich do agendy kolejnych negocjacji . Rozpowszechnianie maksymalistycznego projektu przez media powiązane z Korpusem Strażników Rewolucji Islamskiej (IRGC) sugeruje, że jest to taktyka nacisku twardogłowych, mająca na celu wymuszenie skrajnych stanowisk przed ostatecznym podpisaniem .

Warunek libański: Jak Hezbollah zakładnikiem Memorandum

Nawet gdyby znaleziono kompromis w sprawie aktywów, odrębny, pozornie nierozwiązywalny problem blokuje drogę do podpisania. Iran ogłosił zawieszenie broni w Libanie jako niepodlegający negocjacjom warunek sfinalizowania jakiejkolwiek umowy z USA .

Ten warunek pozostaje obecnie niespełniony. 4 czerwca przywódca Hezbollahu, Naim Qassem, formalnie odrzucił wynegocjowane przez USA porozumienie o zawieszeniu broni między Izraelem a Libanem, nazywając je jednostronnym i wymagającym poddania się jego bojowników . Zażądał pełnego wycofania wojsk izraelskich z całego terytorium Libanu . Odrzucenie to natychmiast doprowadziło do załamania kruchego rozejmu i wznowienia działań wojennych między siłami izraelskimi a Hezbollahem .

To bezpośrednio podważa zdolność Iranu do spełnienia swojego warunku wstępnego i pozostawia amerykańsko-irańskie MoU w zawieszeniu. Dopóki front libański pozostaje aktywny, Iran może go wykorzystywać do odwlekania, jednocześnie ryzykując bezpośrednie wciągnięcie w szerszy konflikt .

Zespół mediacyjny: Role Pakistanu i Kataru

Proces był utrzymywany dzięki aktywnemu, dwunarodowemu zespołowi mediacyjnemu.

• Pakistan stał się głównym mediatorem, a premier Shehbaz Sharif odegrał osobistą i publiczną rolę w zapewnieniu ostatecznego tekstu . Bezpośrednio zaangażowany był również szef armii Pakistanu, kontaktując się z wiceprezydentem USA Vance'em wielokrotnie w ciągu jednego dnia podczas krytycznych faz negocjacji .
• Katar odegrał kluczową rolę wspierającą, zwłaszcza w dyskusjach dotyczących potencjalnego mechanizmu humanitarnego dla zamrożonych funduszy i organizacji bezpośrednich negocjacji .

Irańskie Ministerstwo Spraw Zagranicznych publicznie doceniło mediacje obu narodów, nawet oskarżając Waszyngton o działania podważające proces dyplomatyczny . Intensywna dyplomacja wahadłowa nałożyła ogromne obciążenie geopolityczne na Islamabad i Dohę, których sukces mógłby prowadzić do Pokojowej Nagrody Nobla, ale których porażka mogłaby być katastrofalna.