Wojna, nawozy i super El Niño. Trzy kryzysy, które głodzą świat

Na naszych oczach rozgrywa się scenariusz, którego świat żywności obawiał się od dawna. Trzy potężne, wzajemnie napędzające się kryzysy – wojna, zerwane łańcuchy dostaw i ekstremalny klimat – jednocześnie uderzają w globalny system żywnościowy. Eksperci nie mają wątpliwości: stawką jest dostęp do jedzenia dla setek milionów ludzi.

Cieśnina Ormuz – nawozowa zapadka

Konflikt zbrojny w Iranie, który wybuchł 28 lutego 2026 roku, niemal całkowicie zablokował komercyjny transport przez Cieśninę Ormuz. Ten wąski przesmyk to gardło, przez które przepływa od 20 do 25 procent światowego handlu nawozami drogą morską . Skutki były natychmiastowe i brutalne.

Ceny mocznika – kluczowego nawozu azotowego – skoczyły o 46 procent w skali miesiąca, gdy statki utknęły po niewłaściwej stronie cieśniny. Zakłady produkcyjne nawozów w Indiach, Algierii i na Słowacji wstrzymały lub drastycznie ograniczyły produkcję . Światowa Organizacja Handlu uznała nawozy za najbardziej krytyczny towar dotknięty kryzysem .

Organizacja Narodów Zjednoczonych ds. Wyżywienia i Rolnictwa (FAO) nazwała to „jednym z najszybszych i najpoważniejszych zakłóceń w globalnych przepływach towarowych w najnowszej historii”. David Miliband z Międzynarodowego Komitetu Ratunkowego (IRC) nie przebierał w słowach, mówiąc o „tykającej bombie zegarowej dla bezpieczeństwa żywnościowego” .

Co prawda 27 marca Iran zgodził się na przepuszczenie transportów humanitarnych i ograniczonych dostaw nawozów, ale globalne rynki są nadal w poważnym szoku .

Podwójny cios: nawozy i pogoda

Problem polega na tym, że kryzys nawozowy uderzył w najgorszym możliwym momencie – tuż przed rozpoczęciem sezonu zasiewów 2026/27. Wysokie ceny nawozów i energii podnoszą koszty produkcji na całym świecie, grożąc spadkiem plonów właśnie wtedy, gdy anomalia pogodowa już teraz dusi uprawy .

Zjawisko „super” El Niño, które z prawdopodobieństwem od 61 do 87 procent uformuje się do połowy 2026 roku i utrzyma się w 2027, ma przynieść dotkliwe susze w Azji Południowej, północnej Afryce Wschodniej, w pasie Sahelu, Afryce Zachodniej i Ameryce Środkowej. Jednocześnie w innych regionach rolniczych spowoduje fale upałów i powodzie . Wspólne Centrum Badawcze Unii Europejskiej (JRC) ostrzega, że to połączenie El Niño i wysokich cen środków produkcji bezpośrednio zagraża produkcji rolnej .

Bank Światowy wylicza, że od marca globalne indeksy cen produktów rolnych i zbóż wzrosły już odpowiednio o 3 i 4 procent. Ryzyko pełnowymiarowego kryzysu przystępności cenowej żywności rośnie z każdym dniem, gdy braki nawozów potęgują niedobory podaży spowodowane pogodą .

Ile zapłacimy za chleb i kto będzie głodny?

Majowy raport Banku Światowego ostrzega, że utrzymujące się zakłócenia w Cieśninie Ormuz mogą wywołać kaskadowe wzrosty cen zbóż, olejów roślinnych i innych podstawowych produktów. Już teraz sam skok cen mocznika podbił indeks cen rolnych o 8 procent .

Analitycy JP Morgan są bezlitośni: połączony efekt wojny w Iranie i El Niño oznacza, że ceny podstawowych produktów, takich jak chleb i makaron, „ledwo spadną” . FAO ostrzegło natomiast, że jeśli kryzys w cieśninie będzie się przedłużał, światu grozi żywnościowa „katastrofa” .

Prognozy są ponure. System Wczesnego Ostrzegania przed Głodem (FEWS NET) szacuje, że we wrześniu 2026 roku w monitorowanych krajach od 140 do 150 milionów ludzi będzie cierpieć głód na poziomie kryzysowym (faza 3 lub wyższa w skali IPC) . W szerszej pespektywie, Światowy Program Żywnościowy (WFP) w swoim Globalnym Raporcie na 2026 rok mówi o 318 milionach ludzi dotkniętych ostrym głodem na świecie, z czego 41 milionów znajduje się na poziomie zagrożenia życia (faza 4+) . W odpowiedzi FAO apeluje o 2,5 miliarda dolarów na pomoc dla ponad 100 milionów osób w 54 krajach .

Krótko mówiąc, blokada Cieśniny Ormuz w newralgicznym momencie przecięła linie zaopatrzenia w nawozy, pompując ich ceny o niemal połowę. Ten szok zbiega się z potężnym El Niño, które już zakłóca rolnictwo oparte na deszczu w najbardziej wrażliwych regionach globu. Oba wstrząsy wzajemnie się napędzają – droższe nawozy obniżają plony, a zmiany klimatyczne tną produkcję w tych samych spichlerzach świata. Efektem jest spirala cenowa, która grozi wepchnięciem setek milionów ludzi w jeszcze większą otchłań głodu.