Ameryka demontuje parasol powietrzno-morski nad Europą, a flagowy europejski myśliwiec właśnie upadł

Myśliwce: redukcja o jedną trzecią

Plan zakłada zmniejszenie floty amerykańskich myśliwców F-15 i F-15E (a według niektórych źródeł także F-16) przeznaczonych dla misji NATO z obecnych około 150 do około 100 maszyn . To zmniejszenie dostępnej bojowej siły powietrznej o mniej więcej jedną trzecią.

Całkowite wycofanie latających cystern

Być może najdotkliwszym operacyjnie cięciem jest decyzja o zlikwidowaniu wszystkich ośmiu powietrznych tankowców KC-135 i KC-46, które dotychczas stacjonowały w Europie . Bez tych „latających stacji benzynowych” zdolność jakichkolwiek sojuszniczych samolotów – w tym pozostałych amerykańskich i europejskich myśliwców – do przeprowadzania misji głębokiego uderzenia poza ich standardowy promień bojowy po prostu wyparowuje. Euronews zauważyło, że „wszystko, co jest powiązane ze zdolnościami głębokiego uderzenia, zostanie wycięte” .

Cięcia w lotnictwie patrolowym i rozpoznawczym

Liczba morskich samolotów rozpoznawczych dedykowanych NATO spadnie z 26 do 15 . Te maszyny – prawdopodobnie P-8 Poseidon i podobne samoloty patrolowe – są kluczowe dla śledzenia okrętów podwodnych i nawodnych na Północnym Atlantyku, Bałtyku i Morzu Śródziemnym.

Okrojenie obecności morskiej

Znacząco zmniejszona zostanie także liczba okrętów wojennych i podwodnych dostępnych dla operacji NATO. Choć dokładna liczba jednostek nie została ujawniona publicznie, plany obejmują przeniesienie z europejskiego teatru działań okrętu podwodnego zdolnego do wystrzeliwania pocisków manewrujących, lotniskowca oraz wielu eskortujących okrętów wojennych . Sygnalizuje to poważną degradację morskich zdolności szybkiego reagowania.

Redukcje uzupełniające: wojska lądowe, bombowce i finansowanie gotowości

Cięcia powietrzne i morskie nie są jedynymi. Pentagon poinformował sojuszników również o planach zmniejszenia liczby bombowców strategicznych dostępnych na wypadek europejskich kontyngencji . Dodatkowo redukuje około 200 stanowisk amerykańskiego personelu stacjonującego w dowództwach NATO oraz – co jest osobnym, ale wymownym posunięciem – do 2026 roku zmniejszy finansowanie gotowości bojowej amerykańskich wojsk lądowych w Europie prawie piętnastokrotnie, co zrujnuje program wcześniej rozmieszczonych zapasów sprzętu (tzw. APS-2) . Z Niemiec ma zostać wycofanych również około 5 tysięcy amerykańskich żołnierzy .

Dlaczego teraz: logika stojąca za „NATO 3.0”

Cięcia nie są przedstawiane jako kara, lecz jako strategiczne przesunięcie akcentów, które Pentagon nazywa „NATO 3.0” . Oficjalnym uzasadnieniem, przedstawionym sojusznikom przez Alexandra Velez-Greena, jest „dostosowanie rozmiarów” (ang. rightsizing) amerykańskiego wkładu do Modelu Sił NATO tak, aby był on zgodny z Narodową Strategią Obrony na rok 2026 .

Strategia ta opiera się na dwóch filarach:

1. Przerzucenie ciężaru na Europę. Administracja argumentuje, że europejscy sojusznicy muszą wziąć na siebie główną odpowiedzialność za konwencjonalną obronę po dekadach niedoinwestowania. Czyniąc cięcia strukturalnymi, a nie cyklicznymi, Waszyngton zamierza położyć kres temu, co postrzega jako europejskie pasożytowanie na amerykańskiej potędze wojskowej .
2. Zwrot ku Indo-Pacyfikowi. Amerykańskie Dowództwo Europejskie (EUCOM) potwierdziło, że redukcje są częścią „postępującego” wycofywania sił, ponieważ wojsko przekierowuje okręty, samoloty i okręty podwodne do konfrontacji z Chinami . Anulowanie rozmieszczenia pancernej brygadowej grupy bojowej w Polsce dodatkowo potwierdza, że siły lądowe potrzebne w Azji nie będą już automatycznie kierowane do Europy .

Reakcja Europy: alarm i wymuszona reorganizacja

Sojusznicy z NATO zareagowali mieszanką szoku i gorączkowego planowania awaryjnego. Oficerowie NATO mówią, że otrzymują „sprzeczne sygnały” z Waszyngtonu – mowa o niewielkich, nieuzupełnianych przerzutach wojsk na inne odcinki, przy jednoczesnych zapewnieniach, że całkowite wycofanie nie jest bliskie . Jednak tempo i skala cięć zaskoczyły wiele stolic. Według „Welt am Sonntag”, wycofywanie sił następuje „szybciej, niż przewidywało NATO i nie oferując sojusznikom żadnego sensownego okresu przejściowego” .

Wymuszona utrata amerykańskich kluczowych zdolności (tzw. enablerów – środków wsparcia) już napędza restrukturyzację modelu sił NATO. Niektórzy analitycy wskazali na Turcję jako potencjalne alternatywne centrum dla amerykańskich operacji w regionie, choć jakiekolwiek takie przesunięcie niosłoby ze sobą własne, głębokie komplikacje polityczne . Tymczasem prawne zabezpieczenia po stronie USA okazują się mieć nikłe znaczenie: ustawa o autoryzacji wydatków na obronę narodową (NDAA) na rok 2026 wymaga, by Stany Zjednoczone utrzymywały w Europie co najmniej 76 tysięcy żołnierzy w służbie czynnej. Przy obecnym stanie około 85 tysięcy, administracja ma przestrzeń do wycofania kolejnych tysięcy, zanim osiągnie ten dolny limit .

Burza doskonała: upadek programu FCAS

8 czerwca 2026 roku – na niespełna tydzień przed opublikowaniem szczegółowych amerykańskich cięć – Niemcy i Francja oficjalnie uśmierciły załogowy komponent myśliwski programu Future Combat Air System (FCAS) . Ten wart 100 miliardów euro projekt, zainicjowany w 2017 roku przez Emmanuela Macrona i Angelę Merkel, miał zaowocować myśliwcem szóstej generacji i towarzyszącymi mu dronami w latach 40. XXI wieku. Od lat był jednak podtrzymywany przy życiu siłą woli politycznej. Bezpośrednią przyczyną zgonu okazała się niemożliwa do rozwiązania wojna przemysłowa między Dassault Aviation a Airbusem o zarządzanie projektem, podział prac i własność intelektualną .

Prezydent Francji Macron i kanclerz Niemiec Friedrich Merz doszli do wniosku, że koncerny nigdy nie osiągną porozumienia. Merz zresztą prywatnie sygnalizował śmierć projektu już kilka miesięcy wcześniej . Wiceprzewodnicząca Bundestagu z ramienia SPD, Siemtje Möller, nazwała decyzję o zakończeniu programu „całkowicie logiczną” w obliczu impasu .

Strategiczne konsekwencje podwójnej porażki

Zbieżność w czasie amerykańskiego odwrotu i upadku FCAS tworzy wyjątkowo niebezpieczny moment dla europejskiej obronności:

• Wielodekadowa luka w lotnictwie myśliwskim. FCAS miał około 2040 roku zastąpić Eurofightera i Rafale. Bez niego europejskie siły powietrzne nie mają suwerennej ścieżki do załogowego myśliwca szóstej generacji. Pozostałą opcją jest zakup większej liczby amerykańskich F-35, co pogłębi zależność od Waszyngtonu, którą FCAS miał właśnie przełamać .
• Całkowita utrata europejskiej autonomii w uderzeniach dalekiego zasięgu. Wraz z odejściem wszystkich amerykańskich tankowców i brakiem na horyzoncie europejskiego myśliwca nowej generacji, kontynent przez co najmniej dwie dekady nie będzie w stanie zaplanować żadnej dalekosiężnej operacji powietrznej bez amerykańskiego zezwolenia i udziału.
• Akcje ratunkowe. Paryż i Berlin zapowiadają, że spróbują ocalić „filar technologiczny” FCAS – a więc drony, łączność i bojową chmurę obliczeniową – i będą poszukiwać „realistycznej” przyszłej kooperacji . Jednak flagowy myśliwiec załogowy jest martwy, a zaufanie między francuską i niemiecką bazą przemysłu obronnego legło w gruzach.

Europa stoi teraz przed surowym wyborem: radykalnie zwiększyć wydatki na obronę i przyspieszyć rozdrobnione, narodowe programy myśliwców albo zaakceptować długoterminową strategiczną zależność od Stanów Zjednoczonych, które właśnie pokazały, że są gotowe odejść.