Dlaczego blokada cieśniny Ormuz wywołuje globalny kryzys głodowy i jak wpływa na rynki nawozów, paliw oraz regiony takie jak Somalia i Sri Lanka

Blokada cieśniny Ormuz, wywołana konfliktem w Iranie, który rozpoczął się pod koniec lutego 2026 roku, uruchomiła kaskadowy globalny kryzys bezpieczeństwa żywnościowego. Zakłóca ona przepływ około 20–25% światowej ropy naftowej, 20% skroplonego gazu ziemnego (LNG) i nawet jednej trzeciej globalnego handlu nawozami, tworząc „idealną burzę” dla światowych systemów żywnościowych . Skutki tego szoku rozchodzą się daleko poza Bliski Wschód, napędzając wzrost cen paliw i żywności, paraliżując łańcuchy dostaw nawozów i głodząc operacje humanitarne z funduszy. Najbardziej dotkliwe konsekwencje ponoszą kraje rozwijające się, silnie uzależnione od importu żywności i pomocy międzynarodowej.

Główne wymiary kryzysu

Załamanie rynku nawozów – „Bomba z opóźnionym zapłonem” dla rolnictwa

Cieśnina Ormuz jest kluczową arterią dla globalnego handlu nawozami – przepływa przez nią około jedna trzecia światowego eksportu mocznika, amoniaku, fosforanów (DAP/MAP) i siarki . Konflikt skutecznie sparaliżował ten szlak. W połowie marca ceny mocznika przekroczyły 600 dolarów za tonę metryczną, a nawozów fosforanowych (DAP/MAP) – 700 dolarów, co oznacza gwałtowny skok w porównaniu z okresem przed kryzysem . W scenariuszu przedłużającego się konfliktu analitycy przewidują, że ceny mocznika mogą osiągnąć szczyt na poziomie 780–880 dolarów za tonę do połowy 2026 roku .

Sytuacja ta jest szczególnie alarmująca, ponieważ ma miejsce w trakcie sezonu siewnego na półkuli północnej. David Miliband, szef Międzynarodowego Komitetu Ratunkowego (IRC), określił blokadę mianem „bomby zegarowej bezpieczeństwa żywnościowego”, a Światowa Organizacja Handlu (WTO) uznała nawozy za najbardziej palącą kwestię .

Szok kosztów paliw i jego fala uderzeniowa

Blokada odcina około jednej piątej światowych dostaw ropy i jednej czwartej LNG . Ceny ropy naftowej doświadczyły ogromnej zmienności, osiągając w szczytowym momencie poziom bliski 120 dolarów za baryłkę. Wzrost kosztów paliw natychmiast przeniósł się na transport, produkcję rolną i logistykę dostaw pomocy humanitarnej . Organizacja Narodów Zjednoczonych do spraw Wyżywienia i Rolnictwa (FAO) wskazuje, że najsilniejszy cios ponieśli główni importerzy z Azji – w tym Chiny, Indie, Japonia i Korea Południowa .

Luka finansowa WFP i cięcia pomocy

Światowy Program Żywnościowy (WFP) wszedł w rok 2026 z alarmującymi statystykami: 318 milionów ludzi na świecie zmagało się już z głodem na poziomie kryzysowym – to ponad dwukrotnie więcej niż w 2019 roku. Organizacja stanęła w obliczu gigantycznej luki finansowej, szacowanej na 13 miliardów dolarów, wobec apelu humanitarnego opiewającego na 16,2 miliarda dolarów .

P.o. dyrektora wykonawczego WFP, Carl Skau, ostrzegł, że rosnące koszty paliwa i transportu dodatkowo duszą operacje pomocowe . W rezultacie agencja szacuje, że w 2026 roku będzie zmuszona obsłużyć o 1,5 miliona mniej ludzi, niż pierwotnie planowano. Jeśli konflikt potrwa sześć miesięcy, ponad 9 milionów osób może całkowicie stracić dostęp do pomocy .

Nawet 45 milionów więcej ludzi na krawędzi głodu

WFP ostrzega, że kontynuacja działań wojennych może wepchnąć dodatkowe 45 milionów osób w stan ostrego braku bezpieczeństwa żywnościowego, na dodatek do już istniejących 318 milionów . Oznaczałoby to najwyższy globalny poziom głodu w historii .

Kto ucierpi najbardziej? Wpływ na kraje i regiony

Sri Lanka – Kraj pogrążony już wcześniej w kryzysie zadłużeniowym i żywnościowym. Z powodu rosnących kosztów importu i niedoborów nawozów, według prognoz, 1,3 miliona więcej osób może popaść w skrajny głód .

Somalia – Szacuje się, że dodatkowe 2,5 miliona ludzi stanie w obliczu poważnego głodu. Kraj jest skrajnie zależny od importu żywności i pomocy humanitarnej, której dostawy są obecnie poważnie utrudnione .

Afganistan – Kolejne 2,3 miliona Afgańczyków może doświadczyć ostrego głodu, co dramatycznie pogłębi i tak już katastrofalną sytuację humanitarną w tym kraju .

Indie – To jeden z najbardziej narażonych krajów na wstrzymanie importu amoniaku z Zatoki Perskiej, będąc jednocześnie dużym importerem mocznika . Dodatkowo silnie odczuwa szok wzrostu cen paliw jako jeden z głównych azjatyckich odbiorców energii .

Brazylia – Brazylia importuje ponad 80% swoich nawozów, będąc w dużym stopniu zależna od azotu i fosforanów ze źródeł w Zatoce Perskiej. Zamknięcie Ormuzu odcina jednocześnie bezpośrednie dostawy z Zatoki i ogranicza możliwości alternatywnych producentów, takich jak Maroko .

Ameryka Łacińska – Region jest silnie uzależniony od importowanych nawozów dla swoich gospodarek opartych na eksporcie rolnym. Niedobory nawozów i wyższe koszty paliw zagrażają sezonom sadzenia i produkcji żywności na całym kontynencie .

Afryka – Jak wynika z raportów, na całym kontynencie afrykańskim odczuwalne są dotkliwe niedobory paliw i nawozów, które pogłębiają brak bezpieczeństwa żywnościowego i prowadzą do kryzysów gospodarczych, szczególnie w krajach już zmagających się z dużym zadłużeniem .

Ograniczenia korytarza humanitarnego

Dowództwo Centralne USA (CENTCOM) zadeklarowało, że zezwoli na przepływ dostaw humanitarnych – żywności, środków medycznych, artykułów pierwszej potrzeby – pod warunkiem przeprowadzenia inspekcji . Jednak agencje pomocowe informują, że gwałtownie rosnące koszty paliwa, składek ubezpieczeniowych i ogromne zakłócenia operacyjne poważnie ograniczają skuteczność tego rozwiązania . Organizacja Narodów Zjednoczonych określiła tę sytuację mianem „idealnej burzy” dla globalnego systemu humanitarnego .