Biały Dom rozważa zakup Wysp Czagos – strategiczny zwrot po fiasku z Grenlandią

Kontekst jest tutaj kluczowy: w październiku 2024 roku Wielka Brytania zgodziła się przekazać zwierzchnictwo nad archipelagiem Czagos na rzecz Mauritiusa – umowa, którą Stany Zjednoczone początkowo wspierały . Jednak prezydent Trump szybko zmienił zdanie, nazywając brytyjską decyzję „wielką głupotą” i blokując przepisy niezbędne do sfinalizowania transferu . Na początku 2026 roku umowa utknęła w martwym punkcie właśnie z powodu amerykańskiego sprzeciwu .

Nowy amerykański projekt całkowicie omija Wielką Brytanię, proponując bezpośrednie negocjacje i umowę kupna z Mauritiusem . Skoro Londyn już wcześniej zgodził się oddać suwerenność, bezpośrednie porozumienie Waszyngtonu z Port Louis (stolicą Mauritiusa) wyeliminowałoby brytyjskich pośredników i dałoby USA pełną kontrolę nad terytorium – w tym nad bazą Diego Garcia – bez konieczności czekania na odblokowanie brytyjskich procedur legislacyjnych .

Strategiczne znaczenie Diego Garcia

Diego Garcia to jeden z najważniejszych militarnie przyczółków na świecie. Jego wartość strategiczna jest trudna do przecenienia:

• Położenie w sercu Oceanu Indyjskiego – wyspa leży na skrzyżowaniu szlaków morskich, umożliwiając projekcję siły w kierunku Bliskiego Wschodu, Afryki Wschodniej, Azji Południowej i Południowo-Wschodniej .
• Kluczowa baza bombowców – to jedna zaledwie dwóch krytycznych baz dla amerykańskich bombowców dalekiego zasięgu w regionie Indo-Pacyfiku (obok Andersen AFB na Guamie), zdolna do wspierania misji bombowców strategicznych .
• Punkt wypadowy na Bliski Wschód – baza była wykorzystywana w każdej większej operacji wojskowej USA w regionie od czasów Zimnej Wojny i obecnie jest postrzegana jako kluczowa dla potencjalnego uderzenia na Iran .
• Wsparcie logistyczne dla marynarki – na wyspie stacjonuje 16 odrębnych dowództw amerykańskich, a sama baza stanowi „ostatnie ogniwo w długim łańcuchu logistycznym” dla obecności morskiej USA na Oceanie Indyjskim i Morzu Arabskim .
• Polityczna niezawodność – w przeciwieństwie do opcji bazowania w krajach takich jak Bahrajn czy Katar, Diego Garcia oferuje suwerenną kontrolę amerykańsko-brytyjską, bez ograniczeń narzucanych przez państwo-gospodarza .

Porównanie z próbą przejęcia Grenlandii

Pomysł zakupu Wysp Czagos wyraźnie wpisuje się w schemat ambicji terytorialnych administracji Trumpa:

Kluczowe różnice:

• Chagos ma chętnego sprzedawcę. W przeciwieństwie do Danii, która kategorycznie odmówiła, Mauritius może być otwarty na sprzedaż – przez co propozycja dotycząca Czagos jest znacznie bardziej realna dyplomatycznie.
• USA już ma tam wojskowy przyczółek. Amerykanie operują bazą Diego Garcia na podstawie umowy dzierżawy z Wielką Brytanią. Zakup przekształciłby istniejący układ w pełną suwerenność, zamiast tworzyć obecność od podstaw.
• Skala i ambicja. Propozycja grenlandzka była zakrojona na szerszą skalę i bardziej konfrontacyjna (groźby użycia siły), podczas gdy plan wobec Czagos jest cichszą, czysto transakcyjną ofertą, opisywaną jako „zwrot po niepowodzeniu grenlandzkim” .

Komentatorzy przedstawiają plan wobec Czagos jako pragmatyczny pivot po fiasku Grenlandii – Biały Dom miałby teraz dążyć do mniejszego, bardziej osiągalnego zakupu terytorialnego poprzez transakcję finansową, a nie przymus .