Biały Dom rozważa zakup Wysp Czagos – strategiczny zwrot po fiasku z Grenlandią

Co rozważa Biały Dom

Według niedzielnego raportu brytyjskiego dziennika „The Telegraph” (szeroko cytowanego przez światowe media), Biały Dom rozważa plan zakupu Wysp Czagos bezpośrednio od Mauritiusa, zamiast polegać na przedłużającym się procesie legislacyjnym Wielkiej Brytanii . Amerykańscy urzędnicy przygotowali projekt, który koncentruje się na przejęciu pełnej kontroli nad Diego Garcia – strategicznie kluczową wyspą, na której znajduje się wspólna baza wojskowa USA i Wielkiej Brytanii .

Propozycja nie została jeszcze oficjalnie potwierdzona i według źródeł znajduje się na wczesnym, wewnętrznym etapie opracowywania .

Jak zakup ominąłby wstrzymane porozumienie Wielkiej Brytanii

Kontekst jest tutaj kluczowy: w październiku 2024 roku Wielka Brytania zgodziła się przekazać zwierzchnictwo nad archipelagiem Czagos na rzecz Mauritiusa – umowa, którą Stany Zjednoczone początkowo wspierały . Jednak prezydent Trump szybko zmienił zdanie, nazywając brytyjską decyzję „wielką głupotą” i blokując przepisy niezbędne do sfinalizowania transferu . Na początku 2026 roku umowa utknęła w martwym punkcie właśnie z powodu amerykańskiego sprzeciwu .

Nowy amerykański projekt całkowicie omija Wielką Brytanię, proponując bezpośrednie negocjacje i umowę kupna z Mauritiusem . Skoro Londyn już wcześniej zgodził się oddać suwerenność, bezpośrednie porozumienie Waszyngtonu z Port Louis (stolicą Mauritiusa) wyeliminowałoby brytyjskich pośredników i dałoby USA pełną kontrolę nad terytorium – w tym nad bazą Diego Garcia – bez konieczności czekania na odblokowanie brytyjskich procedur legislacyjnych .

Strategiczne znaczenie Diego Garcia

Diego Garcia to jeden z najważniejszych militarnie przyczółków na świecie. Jego wartość strategiczna jest trudna do przecenienia:

• Położenie w sercu Oceanu Indyjskiego – wyspa leży na skrzyżowaniu szlaków morskich, umożliwiając projekcję siły w kierunku Bliskiego Wschodu, Afryki Wschodniej, Azji Południowej i Południowo-Wschodniej .
• Kluczowa baza bombowców – to jedna zaledwie dwóch krytycznych baz dla amerykańskich bombowców dalekiego zasięgu w regionie Indo-Pacyfiku (obok Andersen AFB na Guamie), zdolna do wspierania misji bombowców strategicznych .
• Punkt wypadowy na Bliski Wschód – baza była wykorzystywana w każdej większej operacji wojskowej USA w regionie od czasów Zimnej Wojny i obecnie jest postrzegana jako kluczowa dla potencjalnego uderzenia na Iran .
• Wsparcie logistyczne dla marynarki – na wyspie stacjonuje 16 odrębnych dowództw amerykańskich, a sama baza stanowi „ostatnie ogniwo w długim łańcuchu logistycznym” dla obecności morskiej USA na Oceanie Indyjskim i Morzu Arabskim .
• Polityczna niezawodność – w przeciwieństwie do opcji bazowania w krajach takich jak Bahrajn czy Katar, Diego Garcia oferuje suwerenną kontrolę amerykańsko-brytyjską, bez ograniczeń narzucanych przez państwo-gospodarza .

Porównanie z próbą przejęcia Grenlandii

Pomysł zakupu Wysp Czagos wyraźnie wpisuje się w schemat ambicji terytorialnych administracji Trumpa:

Aspekt	Grenlandia (2019 / 2025–2026)	Wyspy Czagos (2026)
Proponowany sprzedawca	Dania	Mauritius
Cel strategiczny	Bezpieczeństwo Arktyki, obrona przeciwrakietowa, minerały ziem rzadkich	Projekcja siły na Oceanie Indyjskim, scenariusz irański, baza wojskowa
Metoda realizacji	Oferta kupna, później groźby aneksji militarnej	Bezpośredni zakup wg projektu umowy, z pominięciem Wielkiej Brytanii
Status	Fiasko – Dania odmówiła sprzedaży; Trump groził siłą na początku 2026 r., by potem się wycofać	Wciąż na etapie wewnętrznej propozycji; żadna oficjalna oferta nie została złożona

Kluczowe różnice:

• Chagos ma chętnego sprzedawcę. W przeciwieństwie do Danii, która kategorycznie odmówiła, Mauritius może być otwarty na sprzedaż – przez co propozycja dotycząca Czagos jest znacznie bardziej realna dyplomatycznie.
• USA już ma tam wojskowy przyczółek. Amerykanie operują bazą Diego Garcia na podstawie umowy dzierżawy z Wielką Brytanią. Zakup przekształciłby istniejący układ w pełną suwerenność, zamiast tworzyć obecność od podstaw.
• Skala i ambicja. Propozycja grenlandzka była zakrojona na szerszą skalę i bardziej konfrontacyjna (groźby użycia siły), podczas gdy plan wobec Czagos jest cichszą, czysto transakcyjną ofertą, opisywaną jako „zwrot po niepowodzeniu grenlandzkim” .

Komentatorzy przedstawiają plan wobec Czagos jako pragmatyczny pivot po fiasku Grenlandii – Biały Dom miałby teraz dążyć do mniejszego, bardziej osiągalnego zakupu terytorialnego poprzez transakcję finansową, a nie przymus .