Wielki Amerykański Akt o AI: Plan Waszyngtonu, by na 3 Lata Przejąć Kontrolę nad Regulacjami AI od Stanów

Walka o to, kto będzie kontrolował regulacje dotyczące sztucznej inteligencji w Stanach Zjednoczonych, osiągnęła decydujący moment. Opublikowana 4 czerwca 2026 roku dwupartyjna propozycja ma na celu czasowe odebranie stanom prawa do tworzenia nowych przepisów dotyczących zaawansowanych modeli AI i przekazanie tej władzy wyłącznie rządowi federalnemu. Ta 269-stronicowa wstępna wersja ustawy to skomplikowany kompromis między potrzebą stworzenia spójnej strategii krajowej a tradycyjną rolą stanów jako strażników bezpieczeństwa swoich obywateli.

Nazwany „Great American Artificial Intelligence Act", projekt został przedstawiony przez kongresmena Jaya Obernolte'a (Republikanin z Kalifornii) i kongresmenkę Lori Trahan (Demokratka z Massachusetts) . Jądrem ustawy jest trzyletni okres prewencji (tzw. preemption), podczas którego żaden stan nie mógłby ustanawiać ani egzekwować prawa odnoszącego się konkretnie do „rozwoju" modelu sztucznej inteligencji . To znacząca, choć tymczasowa zmiana w amerykańskim krajobrazie regulacyjnym, gdzie stany takie jak Kalifornia czy Kolorado już wcześniej uchwaliły własne, kompleksowe prawa dotyczące AI.

Co Ustawa Ma Zbudować, a Nie Tylko Zablokować

Podczas gdy klauzula o prewencji zdominowała nagłówki, ustawa ma na celu zbudowanie nowej, federalnej architektury zarządzania sztuczną inteligencją. Jej główne cele to :

• Ustanowienie krajowego standardu, który ma zastąpić to, co liderzy branży określają mianem kosztownego i chaotycznego „patchworku" 50 różnych reżimów stanowych.
• Utrwalenie istniejących programów federalnych, w tym Narodowego Centrum Zasobów Badawczych nad Sztuczną Inteligencją (NAIRR) i Centrum Standardów i Innowacji AI (CAISI) – organu ds. standardów AI działającego w ramach Departamentu Handlu od czerwca 2025 roku .
• Nałożenie bezpośrednich wymogów bezpieczeństwa na twórców najbardziej zaawansowanych modeli AI, w tym obowiązkowego raportowania o zagrożeniach cyberbezpieczeństwa, niezależnych audytów bezpieczeństwa i ochrony sygnalistów .
• Zwiększenie odpowiedzialności korporacyjnej poprzez wymóg zgłaszania przypadków, gdy AI jest „istotnym czynnikiem" przy masowych zwolnieniach .

Ustawodawcy opisują prewencję jako strategiczną pauzę, niezbędną tarczę przed fragmentacją prawną, która daje Kongresowi czas na stworzenie trwałych, kompleksowych ram krajowych bez konieczności ciągłego dostosowywania się do zmieniających się praw stanowych .

Gdzie Stany Wciąż Mają Głos

Prewencja jest precyzyjna, a nie całkowita. Ustawa wyraźnie wyodrębnia obszary, w których kompetencje stanów pozostają nienaruszone :

• Zastosowanie i Wdrażanie AI: Stany zachowują pełną władzę do regulowania tego, jak technologia AI jest używana, nawet jeśli sam rozwój modelu jest poza ich zasięgiem. Oznacza to, że stan nie mógłby wymagać testów bezpieczeństwa przed wypuszczeniem modelu, ale wciąż mógłby pozwać firmę za dyskryminujące praktyki rekrutacyjne, możliwe dzięki narzędziu AI .
• Przepisy Sektorowe: Tradycyjne domeny stanowe, takie jak ochrona prywatności konsumentów, regulacje ubezpieczeniowe, prawo antydyskryminacyjne w zatrudnieniu i ochrona praw obywatelskich, pozostają nietknięte, pod warunkiem że dane prawo nie celuje bezpośrednio w rozwój modeli AI .
• Przepisy o Zastosowaniu Ogólnym: Prawa o charakterze ogólnym, takie jak przepisy o obowiązku zgłaszania naruszeń danych czy kodeksy karne, pozostają egzekwowalne nawet w przypadku incydentów związanych z AI.

Pomimo tych wyjątków, Amerykańska Unia Swobód Obywatelskich (ACLU) twierdzi, że praktyczny skutek prewencji jest i tak poważny. W swoim oświadczeniu organizacja ostrzegła, że projekt „w dużej mierze zabroniłby stanom regulowania deweloperów AI" i mógłby uniemożliwić stanom egzekwowanie „czegokolwiek, od przepisów o ochronie prywatności, przez wymogi antydyskryminacyjne, po przepisy o bezpieczeństwie AI", które dotyczą procesu rozwoju .

Branża Wiwatuje, Aktywiści Biją na Alarm

Reakcja na projekt ujawniła wyraźną linię podziału w amerykańskiej polityce technologicznej.

Firmy technologiczne chwalą projekt ustawy. Branża AI od roku prowadzi kampanię lobbingową, aby zdemontować to, co nazywa niemożliwym do wdrożenia „patchworkiem" stanowych przepisów, które tłumią innowacje . Patrick Hedger, dyrektor ds. polityki w grupie branżowej NetChoice, argumentował, że „lekkie dotknięcie regulacyjne" jest niezbędne dla globalnej konkurencyjności USA i że ramy Białego Domu, które ustawa odzwierciedla, dowodzą, że decydenci rozumieją, „o co toczy się gra" .

Organizacje konsumenckie i praw obywatelskich są w zdecydowanej opozycji. ACLU wskazało, że w poprzednim roku Kongres odrzucił podobną próbę prewencji przewagą głosów 99 do 1 w Senacie . Siedemnastu republikańskich gubernatorów również podobno wyraziło obawy dotyczące federalnej nadregulacji w tej kwestii . Zwolennicy bezpieczeństwa AI argumentują, że ustawodawcy stanowi są bliżej pojawiających się szkód i że każdy standard federalny powinien stanowić minimalny poziom ochrony, a nie górny pułap, który pozostawia obywateli bez żadnych środków odwoławczych . Organizacja Consumer Reports już wcześniej potępiła wcześniejszą propozycję 10-letniego moratorium za „zakazywanie egzekwowania praw już uchwalonych przez wiele stanów" .

Dwa Lata Eskalacji Federalnej Strategii Prewencji

Projekt ustawy w Izbie Reprezentantów nie jest jednorazowym manewrem legislacyjnym. Stanowi on kongresowe przedłużenie trwałej, wielotorowej kampanii Białego Domu, mającej na celu centralizację nadzoru nad AI i blokowanie stanowych regulacji. Kluczowe momenty tej kampanii to:

• 23 stycznia 2025: Prezydent Trump podpisuje Rozporządzenie Wykonawcze 14179, „Usuwanie Barier dla Amerykańskiego Przywództwa w Sztucznej Inteligencji", uchylające rozporządzenie wykonawcze administracji Bidena dotyczące AI i rozpoczynające nową politykę proinnowacyjną .
• Maj 2025: Izba Reprezentantów uchwala ustawę budżetową z początkowym 10-letnim moratorium na stanowe egzekwowanie przepisów AI; przepis ten zostaje później usunięty z ostatecznej wersji „Wielkiego Pięknego Projektu Ustawy" po sprzeciwie Senatu i władz stanowych .
• Lipiec 2025: Biały Dom publikuje „Amerykański Plan Działania na rzecz AI", kompleksowy plan na rzecz dominacji USA, kładący nacisk na eliminację barier regulacyjnych i promowanie eksportu AI .
• 11 grudnia 2025: Rozporządzenie Wykonawcze 14365, „Zapewnienie Krajowych Ram Polityki dla Sztucznej Inteligencji", nakazuje Prokuratorowi Generalnemu utworzenie Grupy Zadaniowej ds. Sporów Sądowych Dotyczących AI, aby kwestionować stanowe prawa AI w sądach i uzależnia niektóre granty federalne od wycofania przez stany niekorzystnych przepisów .
• 23 marca 2026: Ramy polityki AI Białego Domu wprost nawołują do szerokiej prewencji federalnej i ostrzegają przed „nieograniczoną odpowiedzialnością" firm AI .
• 2 czerwca 2026: Zaledwie dwa dni przed publikacją projektu ustawy, Biały Dom podpisuje kolejne rozporządzenie wykonawcze w sprawie promowania zaawansowanych innowacji i bezpieczeństwa AI, koncentrując się na cyberobronie systemów bezpieczeństwa narodowego .

Skumulowanym efektem jest skoordynowane dążenie do przekształcenia zarządzania AI odgórnie. Dla zwolenników to konieczna korekta, aby utrzymać konkurencyjność Ameryki. Dla krytyków to niebezpieczny deregulacyjny eksperyment, który może pozostawić opinię publiczną bez ochrony w momencie, gdy systemy AI są głęboko osadzane w kluczowych obszarach, takich jak rekrutacja, opieka zdrowotna i egzekwowanie prawa.

Wielki Amerykański Akt o AI jest obecnie w formie wstępnego projektu do dyskusji, co oznacza, że jego tekst jest otwarty na opinie publiczne i interesariuszy przed formalnym zgłoszeniem pod głosowanie. W miarę jak okno legislacyjne w 2026 roku się kurczy, ustawa ta już roznieciła debatę, której pragnęli jej autorzy, zmuszając Waszyngton do decyzji, czy przyszłość regulacji AI zostanie zapisana w jednym federalnym kodeksie, czy w pięćdziesięciu stanowych gmachach parlamentów.