Późniejsze obserwacje radarowe przyniosły niepokojący obraz: MAVEN nie znajdowała się dokładnie tam, gdzie przewidywały obliczenia, i obracała się w sposób niekontrolowany, zamiast utrzymywać stabilną orientację . Komisja badająca anomalię wskazała jako najbardziej prawdopodobną przyczynę awarię jednej z dwóch głównych bezwładnościowych jednostek pomiarowych, czyli IMU. Są to instrumenty, które pomagają statkowi określać jego położenie i orientację w przestrzeni .

Bez sprawnego IMU sonda nie mogła właściwie skierować paneli słonecznych ku Słońcu. Baterie zaczęły się rozładowywać, a MAVEN weszła w trwały, niemożliwy do opanowania obrót.

Pół roku prób ratunkowych

NASA nie przerwała działań po pierwszych nieudanych próbach. Operacja odzyskania kontaktu trwała niemal sześć miesięcy i obejmowała kilka etapów:

• 6–15 grudnia 2025 roku: kontrolerzy misji próbowali nawiązać kontakt za pośrednictwem Deep Space Network — globalnej sieci anten NASA do komunikacji z sondami kosmicznymi — i analizowali fragment danych śledzenia, który ujawnił nietypowy obrót MAVEN .
• Próba wymuszenia przełączenia IMU: inżynierowie nakazali sondzie wyłączyć tak zwany sygnał „heartbeat”, czyli okresowy sygnał potwierdzający jej działanie. Procedura miała wymusić ponowne uruchomienie i przełączenie na zapasową jednostkę nawigacyjną, ale nie przywróciła kontroli nad orientacją .
• Przerwa związana z koniunkcją słoneczną: pod koniec grudnia Mars znalazł się po przeciwnej stronie Słońca względem Ziemi. Przez około dwa tygodnie niezawodna komunikacja z misjami marsjańskimi była niemożliwa .
• Wznowienie nasłuchu: 26 stycznia 2026 roku NASA ponownie rozpoczęła poszukiwania sygnału MAVEN z użyciem Deep Space Network oraz obserwatorium Green Bank .
• Ostatnia próba: wysłano polecenia, które mogły pomóc obracającej się i pozbawionej energii sondzie odnaleźć Słońce oraz odzyskać zasilanie. Żadna odpowiedź nie nadeszła .

3 czerwca 2026 roku komisja do spraw anomalii uznała, że MAVEN nie można już odzyskać. NASA oficjalnie zakończyła tym samym misję .

Jak MAVEN zmieniła obraz historii Marsa

Nazwa MAVEN pochodzi od angielskiego Mars Atmosphere and Volatile Evolution — „ewolucja atmosfery i substancji lotnych Marsa”. Była to pierwsza misja poświęcona w całości badaniu górnej atmosfery Czerwonej Planety oraz procesom, przez które gazy uciekają w przestrzeń kosmiczną .

Najważniejszy wniosek z jej obserwacji dotyczył roli Słońca. MAVEN dostarczyła bezpośrednich dowodów, że wiatr słoneczny — strumień naładowanych cząstek nieustannie wypływający ze Słońca — oraz rozbłyski słoneczne wyrywają jony z górnej atmosfery Marsa. Podczas silnych zjawisk pogody kosmicznej tempo tego procesu może rosnąć co najmniej dziesięciokrotnie .

W skali miliardów lat taka erozja atmosfery prawdopodobnie przyczyniła się do przemiany Marsa z cieplejszego i bardziej wilgotnego świata w zimną, suchą pustynię, którą znamy obecnie .

MAVEN między innymi:

• po raz pierwszy bezpośrednio zaobserwowała rozległe zorze „rozproszone” i „protonowe” na Marsie — zjawiska działające inaczej niż zorze polarne na Ziemi ;
• wykryła warstwę jonów metali w jonosferze Marsa, powstającą w wyniku oddziaływania pyłu międzyplanetarnego z atmosferą ;
• wykonała ponad 22 tysiące okrążeń Marsa i ponad 10 tysięcy zdjęć planety w ultrafiolecie;
• zebrała dane dotyczące ponad 14 bilionów elektronów rejestrowanych przez instrumenty sondy .

Cichy operator łączności dla łazików

Dorobek naukowy to tylko część historii MAVEN. Sonda była także ważnym elementem Mars Relay Network, czyli sieci satelitów przekazujących dane między Ziemią a misjami działającymi na powierzchni planety .

W praktyce działała jak szybki kosmiczny przekaźnik: odbierała polecenia i dane naukowe od łazików, a następnie przesyłała je na Ziemię. Wykonała ponad 1850 sesji przekazywania danych dla misji obejmujących łaziki Curiosity i Perseverance oraz nieaktywnego już lądownika InSight .

Po utracie MAVEN sieć straciła znaczną część dostępnej przepustowości. NASA nadal może korzystać z innych orbiterów, między innymi Mars Reconnaissance Orbiter i Mars Odyssey, ale odejście sprawdzonego „konia roboczego” oznacza większe obciążenie dla pozostałej floty .

MAVEN nie zakończyła pracy bez śladu. Jej dane nadal będą pomagać naukowcom odtwarzać historię marsjańskiej atmosfery i klimatu, a sama misja pozostanie jednym z najważniejszych źródeł wiedzy o tym, jak aktywność Słońca potrafi zmieniać całe światy.

Późniejsze obserwacje radarowe przyniosły niepokojący obraz: MAVEN nie znajdowała się dokładnie tam, gdzie przewidywały obliczenia, i obracała się w sposób niekontrolowany, zamiast utrzymywać stabilną orientację . Komisja badająca anomalię wskazała jako najbardziej prawdopodobną przyczynę awarię jednej z dwóch głównych bezwładnościowych jednostek pomiarowych, czyli IMU. Są to instrumenty, które pomagają statkowi określać jego położenie i orientację w przestrzeni .

Bez sprawnego IMU sonda nie mogła właściwie skierować paneli słonecznych ku Słońcu. Baterie zaczęły się rozładowywać, a MAVEN weszła w trwały, niemożliwy do opanowania obrót.

Pół roku prób ratunkowych

NASA nie przerwała działań po pierwszych nieudanych próbach. Operacja odzyskania kontaktu trwała niemal sześć miesięcy i obejmowała kilka etapów:

• 6–15 grudnia 2025 roku: kontrolerzy misji próbowali nawiązać kontakt za pośrednictwem Deep Space Network — globalnej sieci anten NASA do komunikacji z sondami kosmicznymi — i analizowali fragment danych śledzenia, który ujawnił nietypowy obrót MAVEN .
• Próba wymuszenia przełączenia IMU: inżynierowie nakazali sondzie wyłączyć tak zwany sygnał „heartbeat”, czyli okresowy sygnał potwierdzający jej działanie. Procedura miała wymusić ponowne uruchomienie i przełączenie na zapasową jednostkę nawigacyjną, ale nie przywróciła kontroli nad orientacją .
• Przerwa związana z koniunkcją słoneczną: pod koniec grudnia Mars znalazł się po przeciwnej stronie Słońca względem Ziemi. Przez około dwa tygodnie niezawodna komunikacja z misjami marsjańskimi była niemożliwa .
• Wznowienie nasłuchu: 26 stycznia 2026 roku NASA ponownie rozpoczęła poszukiwania sygnału MAVEN z użyciem Deep Space Network oraz obserwatorium Green Bank .
• Ostatnia próba: wysłano polecenia, które mogły pomóc obracającej się i pozbawionej energii sondzie odnaleźć Słońce oraz odzyskać zasilanie. Żadna odpowiedź nie nadeszła .

3 czerwca 2026 roku komisja do spraw anomalii uznała, że MAVEN nie można już odzyskać. NASA oficjalnie zakończyła tym samym misję .

Jak MAVEN zmieniła obraz historii Marsa

Nazwa MAVEN pochodzi od angielskiego Mars Atmosphere and Volatile Evolution — „ewolucja atmosfery i substancji lotnych Marsa”. Była to pierwsza misja poświęcona w całości badaniu górnej atmosfery Czerwonej Planety oraz procesom, przez które gazy uciekają w przestrzeń kosmiczną .

Najważniejszy wniosek z jej obserwacji dotyczył roli Słońca. MAVEN dostarczyła bezpośrednich dowodów, że wiatr słoneczny — strumień naładowanych cząstek nieustannie wypływający ze Słońca — oraz rozbłyski słoneczne wyrywają jony z górnej atmosfery Marsa. Podczas silnych zjawisk pogody kosmicznej tempo tego procesu może rosnąć co najmniej dziesięciokrotnie .

W skali miliardów lat taka erozja atmosfery prawdopodobnie przyczyniła się do przemiany Marsa z cieplejszego i bardziej wilgotnego świata w zimną, suchą pustynię, którą znamy obecnie .

MAVEN między innymi:

• po raz pierwszy bezpośrednio zaobserwowała rozległe zorze „rozproszone” i „protonowe” na Marsie — zjawiska działające inaczej niż zorze polarne na Ziemi ;
• wykryła warstwę jonów metali w jonosferze Marsa, powstającą w wyniku oddziaływania pyłu międzyplanetarnego z atmosferą ;
• wykonała ponad 22 tysiące okrążeń Marsa i ponad 10 tysięcy zdjęć planety w ultrafiolecie;
• zebrała dane dotyczące ponad 14 bilionów elektronów rejestrowanych przez instrumenty sondy .

Cichy operator łączności dla łazików

Dorobek naukowy to tylko część historii MAVEN. Sonda była także ważnym elementem Mars Relay Network, czyli sieci satelitów przekazujących dane między Ziemią a misjami działającymi na powierzchni planety .

W praktyce działała jak szybki kosmiczny przekaźnik: odbierała polecenia i dane naukowe od łazików, a następnie przesyłała je na Ziemię. Wykonała ponad 1850 sesji przekazywania danych dla misji obejmujących łaziki Curiosity i Perseverance oraz nieaktywnego już lądownika InSight .

Po utracie MAVEN sieć straciła znaczną część dostępnej przepustowości. NASA nadal może korzystać z innych orbiterów, między innymi Mars Reconnaissance Orbiter i Mars Odyssey, ale odejście sprawdzonego „konia roboczego” oznacza większe obciążenie dla pozostałej floty .

MAVEN nie zakończyła pracy bez śladu. Jej dane nadal będą pomagać naukowcom odtwarzać historię marsjańskiej atmosfery i klimatu, a sama misja pozostanie jednym z najważniejszych źródeł wiedzy o tym, jak aktywność Słońca potrafi zmieniać całe światy.