USA proponują cła za pracę przymusową dla 60 gospodarek. UE i Chiny kontratakują

W bezprecedensowym posunięciu handlowym administracja Donalda Trumpa zaproponowała nowe cła na towary z 60 gospodarek, wywołując natychmiastowe potępienie ze strony Unii Europejskiej i Chin. Ogłoszony 2 czerwca 2026 roku ruch opiera się na ustaleniach, że partnerzy handlowi nie zdołali odpowiednio powstrzymać napływu produktów wytwarzanych przy użyciu pracy przymusowej . Propozycja wprowadza nową falę napięć w momencie, gdy UE wykonała właśnie kluczowy krok w kierunku ratyfikacji osobnego, z trudem wynegocjowanego transatlantyckiego paktu handlowego .

W artykule szczegółowo opisujemy samą propozycję, proponowane wyłączenia oraz konkretną ripostę dyplomatyczną z Brukseli i Pekinu.

Dwupoziomowa propozycja celna

Biuro Przedstawiciela USA ds. Handlu (USTR) zakończyło dochodzenie na mocy Sekcji 301 ustawy o handlu, stwierdzając, że praktyki 60 partnerów handlowych są "nieuzasadnione" i obciążają handel USA . Zaproponowanym środkiem zaradczym jest dwupoziomowy system dodatkowych ceł na wszystkie produkty z objętych dochodzeniem gospodarek, z zastrzeżeniem listy wyłączeń zawartej w Załączniku A do oficjalnego ogłoszenia .

• Dodatkowe cło w wysokości 10% zaproponowano dla 16 gospodarek, które według USTR wprowadziły całkowity lub częściowy zakaz importu towarów z pracy przymusowej albo zobowiązały się do niego w ramach umowy handlowej . W tej grupie znalazły się m.in. Kanada, Meksyk, Unia Europejska, Wielka Brytania i Tajwan, a także – co istotne dla polskich firm – Polska, jako część jednolitego rynku UE .
• Dodatkowe cło w wysokości 12,5% zaproponowano dla pozostałych 44 gospodarek, które zdaniem USTR nie podjęły wystarczających działań. Do tej grupy należą Chiny, Indie, Japonia, Korea Południowa i Wietnam .

Dochodzenie objęło gospodarki odpowiadające za 99,4% całego importu do USA, co podkreśla ogromny zasięg tego działania . Cła nie wejdą w życie natychmiast; USTR wyznaczył publiczne wysłuchanie na 7 lipca 2026 roku i otworzył okres zgłaszania uwag publicznych przed podjęciem ostatecznej decyzji .

Ramy wyłączeń i zachęt

W oficjalnym ogłoszeniu USTR stwierdza się, że proponowane cła mają zastosowanie do wszystkich produktów "z wyjątkiem przypadków przewidzianych w Załączniku A" . Logika stojąca za systemem wyłączeń jest taka, że gospodarki, które posiadają wiarygodne zakazy dotyczące pracy przymusowej lub zobowiązania z tym związane w umowie handlowej, otrzymują niższą stawkę 10%. Ta struktura zachęt ma na celu skłonienie partnerów do przyjmowania polityk zgodnych z celami USA . Pełna lista wyłączeń dla poszczególnych produktów jest szczegółowo opisana w załączniku do pełnego dokumentu rządowego.

Stanowcza odmowa UE: "Całkowicie niedorzeczne"

Reakcja UE była szybka i jednoznaczna. Komisja Europejska już następnego dnia, 3 czerwca 2026 roku, określiła proponowane cła jako "bezpodstawne" i "nieuzasadnione" . Sprzeciw bloku był dwojaki: ustalenia ignorują obowiązujące prawo, a wybrany moment jest destrukcyjny.

Bernd Lange, przewodniczący komisji handlu międzynarodowego w Parlamencie Europejskim, nazwał amerykańskie ustalenia "całkowicie niedorzecznymi" , wskazując wprost na własne, kompleksowe prawo UE z 2024 roku, które już zakazuje importu produktów wytwarzanych pracą przymusową . Komisja Europejska powtórzyła to stanowisko, stwierdzając, że jej przepisy należą do najbardziej rygorystycznych na świecie w zakresie zakazu importu takich towarów .

Szczególne oburzenie wywołał moment ogłoszenia propozycji. UE zauważyła, że podważa to trwające wysiłki na rzecz wdrożenia umowy z Turnberry, szerszego porozumienia handlowego, które zawiera konkretne zobowiązania obu stron do współpracy na rzecz wyeliminowania pracy przymusowej z łańcuchów dostaw . Pogłębiając poczucie sprzeczności, komisja handlu Parlamentu Europejskiego przegłosowała postępy we wdrażaniu umowy z Turnberry zaledwie dzień przed ogłoszeniem przez USA nowych ceł za pracę przymusową .

Całościowe zaprzeczenie Chin i retoryka odwetowa

Sprzeciw Chin był równie stanowczy, ale oparty na fundamentalnie innym argumencie. 3 czerwca rzeczniczka Ministerstwa Spraw Zagranicznych, Mao Ning, oświadczyła, że Chiny "zdecydowanie sprzeciwiają się" cłom i wezwała Waszyngton do rozwiązywania kwestii handlowych w drodze dialogu, a nie jednostronnych środków .

Głównym kontrargumentem Pekinu jest całkowite zaprzeczenie leżącemu u podstaw oskarżeniu. Chińscy urzędnicy kategorycznie zaprzeczyli istnieniu pracy przymusowej w swoich granicach, charakteryzując amerykańskie zarzuty jako motywowaną politycznie agresję handlową . Mao Ning wprost oskarżyła USA o wykorzystywanie tej kwestii jako pretekstu, stwierdzając: "Sprzeciwiamy się wymyślaniu pretekstów do nakładania ceł; sprzeciwiamy się temu jako pretekstowi do politycznej manipulacji" .

Stanowisko chińskiego rządu przedstawia cła jako część szerszego wzorca amerykańskiego protekcjonizmu, ostrzegając, że jednostronne środki i wojny handlowe nie służą niczyim interesom .

Niebezpieczny kontekst umowy z Turnberry

Propozycja ceł za pracę przymusową nie pojawia się w próżni. Wpada ona w sam środek kruchego transatlantyckiego rozejmu handlowego znanego jako umowa z Turnberry. Osiągnięte w lipcu 2025 roku między prezydentem USA Donaldem Trumpem a przewodniczącą Komisji Europejskiej Ursulą von der Leyen porozumienie zobowiązywało UE do zniesienia ceł na większość amerykańskich towarów przemysłowych, podczas gdy USA miały ograniczyć swoje cła na towary z UE do 15% .

Te ramy były już pod silną presją jeszcze przed akcją dotyczącą pracy przymusowej. Prezydent Trump wyznaczył wcześniej UE termin do 4 lipca 2026 roku na dostosowanie się do umowy pod groźbą znacznie wyższych barier handlowych, a w maju 2026 roku zagroził 25-procentowymi cłami na europejskie samochody osobowe i ciężarowe . Unijna legislatywa, obawiając się niekorzystnego charakteru umowy, właśnie zapewniła sobie zabezpieczenia, w tym tzw. "klauzulę wygaśnięcia", pozwalającą blokowi rozwiązać umowę do grudnia 2029 roku, chyba że zostanie ona formalnie odnowiona . Nowa propozycja celna jest teraz postrzegana jako kolejny poziom agresji handlowej, grożący całkowitym wykolejeniem procesu ratyfikacji umowy z Turnberry przez UE .

Amerykańska propozycja stworzyła moment jednoczący sprzeciw Brukseli i Pekinu, choć z różnych powodów: UE widzi w niej nie na czasie atak na partnera posiadającego identyczne przepisy, podczas gdy Chiny postrzegają ją jako sfabrykowane uzasadnienie dla strategicznej wojny handlowej.