Fala studenckich protestów wstrząsa Serbią

Gniew społeczny rozlał się błyskawicznie, szczególnie wśród studentów uniwersytetów. Początkowo demonstracje odbywały się w Nowym Sadzie, ale błyskawicznie rozprzestrzeniły się na cały kraj, przekształcając się w szeroki ruch antyrządowy żądający rozliczenia winnych tragedii.

Dokumenty Parlamentu Europejskiego opisują upadek dachu jako zapalnik „bezprecedensowych ogólnokrajowych protestów pod przewodnictwem studentów.”

Czego domagają się demonstranci?

Choć początkowo chodziło o sprawiedliwość dla ofiar, ruch studencki szybko rozszerzył swoje żądania na szersze kwestie związane z rządzeniem państwem.

Kluczowe postulaty to:

• Pełna jawność wokół remontu dworca w Nowym Sadzie, w tym publikacja wszystkich kontraktów i dokumentacji dotyczącej renowacji.
• Odpowiedzialność karna i polityczna osób odpowiedzialnych za katastrofę oraz zarzucane zaniedbania.
• Przedterminowe wybory parlamentarne, które – zdaniem protestujących – są jedynym sposobem na rozwiązanie kryzysu politycznego w Serbii.
• Reformy antykorupcyjne i wzmocnienie praworządności, w tym niezawisłość sądów i przejrzyste zamówienia publiczne.
• Większa wolność mediów, ochrona swobód obywatelskich i trójpodział władzy w serbskim systemie politycznym.

Studenci odgrywają kluczową rolę w organizowaniu wieców, blokad uniwersytetów i demonstracji w całym kraju, pomagając ruchowi wyjść poza mury uczelni i przekształcić się w szeroką koalicję obywatelską.

Próby zdławienia protestów

Władze serbskie próbowały ograniczyć lub zdławić protesty za pomocą środków bezpieczeństwa i interwencji policyjnych podczas dużych wieców.

Podczas kilku demonstracji w Belgradzie policja starła się z protestującymi, używając gazu łzawiącego i masowych zatrzymań po eskalacji napięcia.

Raporty obserwatorów i organizacji praw człowieka wskazują również na:

• Arbitralne aresztowania lub zatrzymania demonstrantów podczas wieców.
• Nadmierne użycie siły przez policję do rozpraszania tłumów.
• Zarzuty, że władze tolerowały lub nie zapobiegały atakom na dziennikarzy i protestujących.

Rząd argumentuje, że działania policji były niezbędne do utrzymania porządku, ale krytycy twierdzą, że taka odpowiedź ryzykuje podważeniem swobód demokratycznych i eskalacją napięć politycznych.

Dlaczego sytuacja budzi międzynarodowe zaniepokojenie?

Protesty przyciągają rosnącą uwagę instytucji europejskich i organów praw człowieka, ponieważ Serbia jest krajem kandydującym do UE, a jej standardy demokratyczne podlegają ścisłemu monitoringowi.

Przedstawiciele UE i Parlament Europejski wyrazili zaniepokojenie:

• Problemami z praworządnością, w tym presją na sądownictwo i ograniczonym postępem w reformach demokratycznych.
• Kwestiami wolności mediów i polaryzacją polityczną w kraju.
• Zarzutami nadmiernego użycia siły przez policję i arbitralnych zatrzymań podczas demonstracji.

Komisarz Rady Europy ds. praw człowieka ostrzegł, że władze wydają się używać siły i aresztowań, by rozbijać protesty, co budzi alarm w kwestii wolności zgromadzeń i wyrażania opinii.

Te obawy mają znaczenie dla międzynarodowej pozycji Serbii, ponieważ reformy demokratyczne i ochrona praw człowieka są kluczowymi warunkami ewentualnego członkostwa w UE.

Ruch, który nie gaśnie

To, co zaczęło się jako gniew po katastrofie infrastrukturalnej, przekształciło się w ogólnokrajowy ruch polityczny. W 2025 roku protesty objęły setki miejscowości i zgromadziły ogromne tłumy w Belgradzie i innych miastach.

Dla wielu demonstrantów tragedia w Nowym Sadzie stała się symbolem głębszych, systemowych problemów – przede wszystkim korupcji, braku transparentności i słabej odpowiedzialności instytucji. To, czy protesty ostatecznie doprowadzą do reform politycznych lub przedterminowych wyborów, pozostaje niepewne, ale już teraz zmieniły one serbską scenę polityczną i wzmocniły międzynarodową kontrolę nad demokratycznym kursem kraju.