Do grup szczególnie narażonych należą:
Według ONZ grupy te są narażone na szczególnie wysokie ryzyko odwetu lub dyskryminacji ze strony władz talibskich.
Dane związane z ONZ wskazują, że deportacje i wymuszone powroty pozostają powszechne.
Kluczowe liczby przytaczane w 2026 roku:
Większość deportacji ma miejsce z krajów sąsiednich, takich jak Pakistan i Iran, które goszczą duże populacje afgańskich uchodźców; mniejsze liczby odnotowano z takich krajów jak Turcja i Tadżykistan.
Od października 2023 roku ONZ informuje, że około 5,4 miliona Afgańczyków wróciło z Iranu i Pakistanu łącznie, wielu z nich nie dobrowolnie.
Raporty ONZ wskazują, że wielu Afgańczyków odesłanych do kraju stoi w obliczu poważnych zagrożeń po powrocie.
Udokumentowane ryzyko obejmuje:
Dochodzenia ONZ wykazały dowody na groźby, tortury i arbitralne aresztowania wymierzone w niektórych powracających oraz osoby związane z byłym rządem afgańskim lub wyrażające sprzeciw.
Ze względu na te zagrożenia ONZ utrzymuje, że Afganistan nie może być obecnie uznawany za bezpieczny kraj dla wielu deportowanych migrantów i uchodźców.
W centrum debaty znajduje się międzynarodowa zasada prawna non-refoulement, będąca kamieniem węgielnym ochrony uchodźców.
Zgodnie z tą zasadą państwa nie mogą wydalać, deportować ani w inny sposób odsyłać osoby do kraju, w którym grozi jej realne ryzyko prześladowania, tortur lub innych poważnych naruszeń praw człowieka. Ochrona ta ma zastosowanie niezależnie od statusu migracyjnego danej osoby.
Zasada ta jest osadzona w międzynarodowym prawie dotyczącym uchodźców i praw człowieka, w tym Konwencji dotyczącej statusu uchodźców z 1951 roku i powiązanych ramach prawnych.
Organizacje praw człowieka i urzędnicy ONZ wyrazili zaniepokojenie polityką w kilku regionach.
Pakistan i Iran przeprowadzają masowe deportacje Afgańczyków, w tym osób nieposiadających statusu prawnego. Krytycy twierdzą, że wiele powrotów jest w rzeczywistości wymuszonych i może naruszać obowiązek nieodsyłania osób do niebezpieczeństwa.
Jednocześnie niektóre kraje europejskie i instytucje UE szukają sposobów na zwiększenie deportacji obywateli Afganistanu, których wnioski o azyl zostały odrzucone. Raporty wskazują, że urzędnicy UE dyskutowali nawet o technicznych ustaleniach z przedstawicielami talibów w celu ułatwienia powrotów.
Te dyskusje spotkały się z krytyką ze strony grup praw człowieka i ekspertów ONZ, którzy argumentują, że rozszerzanie deportacji na Afganistan kontrolowany przez talibów może naruszać zobowiązania non-refoulement.
Spór wokół deportacji Afgańczyków odzwierciedla szersze globalne napięcie między polityką kontroli migracji a zasadami ochrony uchodźców.
Urzędnicy ONZ i obrońcy praw człowieka argumentują, że odesłanie ludzi do Afganistanu, podczas gdy sytuacja praw człowieka w tym kraju pozostaje niestabilna, grozi naruszeniem prawa międzynarodowego. Rządy przeprowadzające deportacje twierdzą jednak często, że egzekwują przepisy imigracyjne lub priorytetowo traktują usuwanie osób nieposiadających statusu prawnego.
W miarę kontynuowania deportacji w 2026 roku główne przesłanie ONZ pozostaje jasne: powroty do Afganistanu powinny być dobrowolne, bezpieczne i godne – oraz muszą być zgodne z zasadą non-refoulement.