Kodeks MASS IMO: Globalne zasady dla autonomicznych statków towarowych od 2026 roku

Co będzie regulował Kodeks MASS

Kodeks MASS został zaprojektowany jako ramy regulacyjne oparte na celach (goal‑based) dla statków towarowych wyposażonych w funkcje autonomiczne lub zdalnego sterowania. Prace nad kodeksem rozpoczęły się po tym, jak IMO zakończyło regulacyjne ćwiczenie scopingowe, analizujące, w jakim stopniu istniejące konwencje morskie odnoszą się do statków autonomicznych.

W założeniu kodeks będzie miał zastosowanie przede wszystkim do statków towarowych SOLAS z funkcjami autonomicznymi lub zdalnego sterowania, z wyłączeniem w pierwszej fazie niektórych typów jednostek, takich jak statki towarowe o dużej prędkości (cargo HSC) oraz statki rządowe.

Ramy te mają na celu rozwiązanie problemów bezpieczeństwa, ochrony i wyzwań operacyjnych wynikających z wykorzystania zaawansowanych systemów cyfrowych – takich jak czujniki, sztuczna inteligencja i łącza komunikacyjne – do nawigacji i obsługi statku przy ograniczonej lub zerowej załodze na pokładzie.

Ten międzynarodowy standard jest niezbędny, ponieważ autonomiczna żegluga nie posiada obecnie jednolitych przepisów, co oznacza, że państwa bandery często same ustalają własne zasady lub procedury zatwierdzania dla prób i eksploatacji statków autonomicznych.

Kluczowe koncepcje bezpieczeństwa i eksploatacji

Mimo że szczegółowe przepisy techniczne są wciąż finalizowane, dostępne dokumenty wskazują, że Kodeks MASS będzie kładł nacisk na kilka kluczowych zasad bezpieczeństwa.

Struktura oparta na celach (goal‑based)

Zamiast precyzyjnie określać konkretne technologie, kodeks ustanawia wysokopoziomowe cele bezpieczeństwa i wymagania funkcjonalne, które systemy muszą spełniać. Takie podejście pozwala na ewolucję nowych technologii przy jednoczesnym zachowaniu międzynarodowo uznanych standardów bezpieczeństwa.

Ocena ryzyka i projektowanie systemu

Statki autonomiczne będą musiały przejść ustrukturyzowany proces oceny ryzyka i zatwierdzania, obejmujący ocenę zagrożeń związanych z autonomią, oprogramowaniem, zdalnym sterowaniem i awariami systemów. Wstępna struktura kodeksu zawiera rozdziały dotyczące projektowania systemu, kontekstu operacyjnego i zarządzania bezpieczną eksploatacją.

Świadomość sytuacyjna i systemy czujników

Statki autonomiczne polegają na zintegrowanych systemach czujników do postrzegania otoczenia. Typowa architektura łączy radar, AIS, lidar, kamery i sonar, które zbierają dane o środowisku i przekazują je do pokładowych systemów decyzyjnych odpowiedzialnych za nawigację i unikanie kolizji.

Systemy te zapewniają ciągłą świadomość sytuacyjną, umożliwiając statkowi identyfikację pobliskiego ruchu, przeszkód i warunków nawigacyjnych przy minimalnej ingerencji człowieka.

Zdalne sterowanie i poziomy autonomii

Ramy MASS obejmują kilka stopni autonomii, w tym:

• Statki z systemami zautomatyzowanymi, ale z załogą na pokładzie
• Statki zdalnie sterowane z załogą na pokładzie
• Statki zdalnie sterowane bez załogi
• W pełni autonomiczne statki zdolne do samodzielnego podejmowania decyzji

Kategorie te odzwierciedlają różne role, jakie ludzie mogą nadal pełnić – na pokładzie lub poprzez centra zdalnego sterowania (Remote Operations Centres) nadzorujące funkcje statku z lądu.

Interakcja z istniejącymi przepisami morskimi

Kodeks MASS ma uzupełniać istniejące instrumenty IMO, a nie je zastępować. Konwencjonalne wymogi morskie – w tym zasady bezpieczeństwa nawigacji i konwencje takie jak SOLAS – pozostają podstawą nadzoru regulacyjnego nad statkami autonomicznymi.

Należy jednak zaznaczyć, że ostateczny tekst szczegółowo określający, w jaki sposób konkretne przepisy – takie jak wdrożenie przepisów COLREGS (Międzynarodowe przepisy o zapobieganiu zderzeniom na morzu) dla autonomicznej nawigacji – będą stosowane, nie został jeszcze w pełni potwierdzony w przeanalizowanych dostępnych źródłach.

Harmonogram wdrożenia

IMO ustanowiło etapowe wdrażanie, które ma na celu przetestowanie systemów autonomicznych przed wprowadzeniem obowiązkowych przepisów.

2021–2026: Opracowanie dobrowolnego Kodeksu MASS

Po zakończeniu regulacyjnego ćwiczenia scopingowego w 2021 roku, Komitet Bezpieczeństwa Morskiego IMO rozpoczął opracowywanie Kodeksu MASS opartego na celach.

Obecny harmonogram zakłada przyjęcie kodeksu dobrowolnego około 2026 roku, co zapewni międzynarodowe ramy odniesienia dla wczesnych wdrożeń autonomicznych statków towarowych.

2026–2030: Faza budowania doświadczeń

Po przyjęciu kodeksu dobrowolnego nastąpi faza budowania doświadczeń, która umożliwi firmom żeglugowym, deweloperom technologii i regulatorom testowanie systemów autonomicznych w ramach ustrukturyzowanej struktury.

Wnioski z tej fazy mają posłużyć do udoskonalenia ostatecznego obowiązkowego kodeksu i związanych z nim poprawek do istniejących konwencji morskich.

2030–2032: Obowiązkowe wdrożenie w ramach SOLAS

Długoterminowym celem jest włączenie Kodeksu MASS do konwencji SOLAS, czyniąc go prawnie wiążącym dla odpowiednich statków. Obecny harmonogram regulacyjny przewiduje obowiązkowe wejście w życie około 2032 roku, zgodnie z normalnym cyklem poprawek SOLAS.

Dlaczego Kodeks MASS ma znaczenie

Autonomiczna żegluga obiecuje wydajność operacyjną, nowe modele logistyczne i potencjalnie większe bezpieczeństwo dzięki zaawansowanym czujnikom i automatyzacji. Jednak bez międzynarodowych przepisów wdrożenie na dużą skalę napotkałoby niepewność prawną i niejednolite standardy.

Kodeks MASS jest próbą rozwiązania tego problemu poprzez stworzenie globalnej architektury regulacyjnej dla statków autonomicznych – takiej, która umożliwia innowacje, utrzymując jednocześnie te same podstawowe wymagania bezpieczeństwa, jakie obowiązują w przypadku konwencjonalnych statków.

Jeśli harmonogram zostanie zrealizowany zgodnie z planem, okres od 2026 do 2032 roku będzie dla branży morskiej oknem przejściowym od eksperymentalnej żeglugi autonomicznej w kierunku w pełni uregulowanego globalnego środowiska operacyjnego.