Rosyjski plan fiskalny na 2026 r. jest korygowany pod presją znacznie wyższych wydatków związanych z wojną. Minister finansów Anton Siłuanow zapowiedział, że deficyt federalny ma nie przekroczyć 3% PKB — niemal dwukrotnie więcej niż zapisany w ustawie budżetowej cel 1,6% PKB. Dane za osiem miesięcy pokazują, że pierwotne założenia szybko się zdezaktualizowały.
2
5
Deficyt już przekroczył pierwotny cel na cały rok
Od stycznia do sierpnia 2026 r. Rosja odnotowała deficyt budżetu federalnego w wysokości 5,8 bln rubli, czyli 2,5% PKB. To więcej niż pierwotny plan na cały rok: 3,8 bln rubli, równowartość 1,6% PKB. W tym okresie wydatki federalne wzrosły o 14,7% rok do roku, podczas gdy dochody zwiększyły się o 9,2%; tempo wzrostu wydatków wyprzedzało więc wzrost wpływów.
11
34
Sam sierpień przyniósł nadwyżkę w wysokości 660 mld rubli, największą miesięczną nadwyżkę od roku. Jej głównym źródłem były dywidendy wypłacone przez duże banki i przedsiębiorstwa państwowe od zysków z poprzedniego roku; według Bloomberga do budżetu wpłynęło z tego tytułu 691 mld rubli. Był to istotny jednorazowy dopływ gotówki, a nie sygnał, że skumulowany deficyt został zlikwidowany.
29
Wcześniejsze dane z rządowego portalu budżetowego już wskazywały, że wydatki w 2026 r. mogą przekroczyć plan, przy niezmienionych prognozach dochodów. Oznaczałoby to zwiększenie planowanego deficytu o ponad 1 bln rubli.
3
Wydatki wojenne pochłaniają przestrzeń budżetową
Analiza danych rosyjskiego Ministerstwa Finansów przygotowana przez Niemiecki Instytut Spraw Międzynarodowych i Bezpieczeństwa (SWP) wskazuje, że wydatki wojskowe w pierwszej połowie 2026 r. wyniosły 10,7 bln rubli — o 30% więcej niż w tym samym okresie 2025 r. Kwota ta odpowiadała 4,7% prognozowanego PKB za cały rok oraz 10,5% PKB wypracowanego w pierwszym półroczu.
33
Dla porównania: budżet na 2026 r. przewidywał 14,9 bln rubli wydatków wojskowych, czyli 6,3% PKB. Wynik za pierwsze półrocze stanowił zatem już około 72% całorocznego planu.
40
33
Skala wydatków wyraźnie przekracza też poziom sprzed pełnoskalowej wojny: według analiz opartych na tych samych danych wydatki wojskowe w pierwszej połowie roku były ponad pięciokrotnie wyższe niż w 2021 r.
51
Nie przesądza to samo w sobie o ostatecznej rocznej kwocie wydatków wojskowych. Wyjaśnia jednak, dlaczego rząd ogranicza programy cywilne. Gdy potrzeby obronne i bezpieczeństwa rosną szybciej, niż zakładano, najłatwiejszym sposobem zachowania środków na te cele jest odroczenie wydatków uznanych za niepilne. W sierpniu pojawiły się doniesienia, że resortom nakazano przesunąć wydatki niekonieczne w obliczu niedoboru finansowania i rosnącego deficytu.
32
Jak Moskwa chce sfinansować lukę
Siłuanow oświadczył, że w trakcie wykonywania budżetu pojawiły się dodatkowe potrzeby finansowe, dla których zostaną zapewnione kolejne źródła finansowania. Według relacji władz chodzi m.in. o wykorzystanie zgromadzonych sald na rachunkach oraz pożyczki na krajowym rynku długu.
19
Częścią odpowiedzi jest również polityka podatkowa. Rosja podniosła w 2026 r. podatki, próbując ograniczyć deficyt przy jednoczesnym finansowaniu działań wojennych; od początku roku stawka VAT wzrosła do 22%.
2
14
Ministerstwo Finansów przygotowuje też zmiany w prawie podatkowym, które miałyby uwzględniać wydatki firm na ochronę obiektów i naprawę szkód po atakach dronów. Pokazuje to, że fiskalne konsekwencje wojny nie ograniczają się do bezpośrednich nakładów wojskowych: ochronę i odbudowę krajowych aktywów trzeba uwzględniać także w budżecie i systemie podatkowym.
31
Programy cywilne stają przed trudniejszym wyborem
Presję widać w kolejności realizowania wydatków. Odroczenie programu cywilnego nie usuwa zobowiązania państwa, lecz przesuwa moment jego opłacenia. Pozwala jednak Kremlowi kierować bieżące środki na obronę, bezpieczeństwo i potrzeby związane z wojną, podczas gdy rząd podnosi dochody podatkowe i zwiększa zadłużenie.
Szersze napięcia wykraczają poza zwykłe planowanie budżetowe. Pod koniec sierpnia Władimir Putin wydał dekret pozwalający przekazywać infrastrukturę krytyczną w zarządzanie zewnętrzne, jeśli właściciele nie zapewnią jej odpowiedniej ochrony — również przed atakami dronów. Analiza Carnegie Endowment wskazuje, że mechanizm ten może także otworzyć drogę do redystrybucji aktywów.
36
Łącznie odraczanie wydatków cywilnych, wyższe podatki, finansowanie długiem, koszty ochrony infrastruktury i planowane zmiany podatkowe dotyczące napraw wskazują na budżet obciążony wieloma równoczesnymi potrzebami. Chodzi nie tylko o wydatki na froncie, ale też o zabezpieczanie oraz odtwarzanie majątku na terytorium Rosji.
Cel na 2027 r. jest niższy, lecz opiera się na założeniach
Putin zapowiedział, że wstępnie deficyt budżetu na 2027 r. ma wynieść około 2% PKB. Prognoza opiera się na — jak określił — bardzo konserwatywnym założeniu ceny ropy na poziomie około 50 dolarów za baryłkę.
17
Byłby to niższy deficyt niż obecnie zakładany przez Ministerstwo Finansów pułap dla 2026 r., lecz pozostaje to projekcją, a nie gwarancją. Realizacja będzie zależała od dochodów, cen ropy, warunków pożyczania na rynku krajowym, a przede wszystkim od dalszej ścieżki wydatków wojskowych i bezpieczeństwa.
Putin publicznie przekonywał, że rosnący deficyt nie stwarza „krytycznego” ryzyka i może być zarządzany. Taką ocenę przedstawił, gdy deficyt za okres styczeń–lipiec osiągnął 2,8% PKB — już powyżej pierwotnego rocznego celu.
1
Najważniejszy wniosek jest prosty: sierpniowa nadwyżka przyniosła chwilową ulgę, lecz deficyt po ośmiu miesiącach i tempo wydatków obronnych pokazują, dlaczego Rosja odchodzi od planu deficytu na poziomie 1,6% PKB w stronę pułapu 3%. Coraz wyraźniej to właśnie wydatki cywilne stają się regulowaną częścią budżetu.
2
29
33