Iran rządzony z cienia. Niewidzialne przywództwo Mojtaba Chameńskiego

Najwyższy przywódca, który nie pojawił się publicznie

Od objęcia przywództwa Mojtaba Chamenei – według doniesień – pozostaje poza zasięgiem opinii publicznej. Raporty wywiadu i doniesienia medialne wskazują, że został ranny podczas ataku, w którym zginął jego ojciec, i dochodzi do siebie w ściśle strzeżonej lokalizacji.

Osoby z jego otoczenia opisują poważne obrażenia, w tym oparzenia i urazy nóg, które wymagały wielokrotnych operacji. Część doniesień sugeruje, że może potrzebować protezy nogi i ma trudności z mówieniem z powodu obrażeń twarzy, choć nie wszystkie szczegóły zostały niezależnie potwierdzone.

Z obawy, że komunikacja elektroniczna lub wizyty urzędników mogą ujawnić jego lokalizację obcym służbom wywiadowczym, dostęp do niego jest – jak podają źródła – niezwykle ograniczony.

W efekcie powstała sytuacja, którą analitycy określają mianem „niewidzialnego przywództwa” – najwyższego przywódcy, który formalnie stoi na czele państwa, ale rzadko się pojawia i komunikuje się wyłącznie za pośrednictwem pośrednich kanałów.

Rządzenie za pomocą odręcznych listów

Aby uniknąć inwigilacji elektronicznej, Mojtaba Chamenei – według doniesień – posługuje się prymitywnym, ale skutecznym systemem komunikacji: odręcznymi notatkami dostarczanymi przez zaufanych kurierów.

Zgodnie z wieloma doniesieniami, wiadomości są pisane odręcznie, zapieczętowane i przenoszone przez łańcuch pośredników – czasem pokonujących długie dystanse samochodami lub motocyklami – aby dotrzeć do urzędników państwowych lub dowódców wojskowych. Odpowiedzi wracają tą samą trasą.

Ta metoda ma zapobiegać przechwyceniu lub geolokalizacji przez zaawansowane systemy inwigilacyjne, które mogłyby śledzić połączenia telefoniczne, zaszyfrowane wiadomości lub sygnały cyfrowe.

Choć bezpieczna, metoda ta spowalnia komunikację i ogranicza bezpośrednie zarządzanie codziennymi sprawami państwa przez najwyższego przywódcę.

Powstanie wewnętrznego kręgu państwa bezpieczeństwa

Ze względu na izolację Mojtaba Chameneiego i ograniczoną komunikację, wiele doniesień wskazuje na przesunięcie władzy w stronę kolektywnego przywództwa starszych wojskowych i polityków.

Zamiast jednej dominującej autorytetu, kluczowe decyzje dotyczące strategii wojennej, dyplomacji i bezpieczeństwa wewnętrznego są coraz częściej podejmowane przez niewielką grupę wpływowych postaci ściśle związanych z Korpusem Strażników Rewolucji Islamskiej (IRGC).

Wśród postaci często wymienianych w raportach i analizach znajdują się:

• Ahmad Wahidi, wysoki rangą urzędnik ds. bezpieczeństwa, który – według doniesień – pełni rolę łącznika między ukrytym przywódcą a innymi urzędnikami.
• Mohammad-Bagher Ghalibaf, prominentny polityk zaangażowany w koordynowanie publicznego i politycznego przekazu reżimu.
• Gholam-Hossein Mohseni-Ejei, szef wymiaru sprawiedliwości i kolejna wpływowa postać w sieci przywódczej.

Ta grupa jest często opisywana jako zwarty „krąg wtajemniczonych” elity państwa bezpieczeństwa, która pomaga przełożyć dyrektywy najwyższego przywódcy na decyzje operacyjne.

Dlaczego autorytet Mojtaby jest słabszy niż autorytet jego ojca

Analitycy twierdzą, że pozycja Mojtaba Chameneiego znacznie różni się od władzy, jaką sprawował jego ojciec.

Ali Chamenei spędził ponad trzy dekady na konsolidacji władzy w irańskich instytucjach duchownych, kierownictwie wojskowym i frakcjach politycznych. Ta długa kadencja dała mu zdolność do arbitrażu sporów między rywalizującymi grupami wewnątrz reżimu.

Mojtaba z kolei boryka się z kilkoma strukturalnymi ograniczeniami:

• Mniejsza legitymacja duchowna i krótszy staż polityczny.
• Fizyczna izolacja spowodowana obrażeniami i środkami bezpieczeństwa.
• Komunikacja pośrednia, która spowalnia podejmowanie decyzji i ogranicza osobisty autorytet.

Niektóre raporty wywiadowcze mówią, że wciąż odgrywa on „kluczową rolę” w kształtowaniu strategii Iranu w toczącym się konflikcie i negocjacjach.

Te same raporty zauważają jednak, że przywództwo Iranu wydaje się teraz bardziej rozdrobnione, a IRGC i starsi urzędnicy polityczni mają większe wpływy niż wcześniej.

System wciąż naznaczony niepewnością

Nawet miesiące po zmianie przywództwa nadal nie ma pewności co do tego, jak dużą bezpośrednią kontrolę nad polityką Iranu sprawuje Mojtaba Chamenei.

Z dostępnych raportów wynika, że kraj działa w ramach hybrydowej struktury władzy:

• Mojtaba Chamenei pełni funkcję formalnej najwyższej władzy Republiki Islamskiej.
• Niewielkie grono elit bezpieczeństwa i polityków zarządza większością praktycznych decyzji.
• Komunikacja między nimi opiera się na niezwykle tajnych i niskotechnologicznych kanałach.

Efektem jest system przywództwa, który wydaje się znacznie bardziej zdecentralizowany – i bardziej zmilitaryzowany – niż ten, który istniał za czasów Alego Chameneiego.

To, czy ten układ okaże się tymczasowy, czy stanie się nową normą dla systemu politycznego Iranu, pozostaje pytaniem otwartym.