Europa wchodzi w zimę z mniejszym zapasem gazu. Wszystko bardziej zależy od pogody i dostaw LNG

Europa zbliża się do sezonu grzewczego 2026/27 z wyraźnie mniejszym zapasem gazu niż zwykle. Same magazyny nie są całym systemem dostaw — kontynent nadal dysponuje dużą zdolnością importu i regazyfikacji LNG — ale to właśnie one są elastyczną rezerwą na okresy największego zużycia, zwłaszcza podczas mrozów. Gdy zapasy są niskie, a dostawy LNG zakłócone, bezpieczeństwo dostaw staje się bardziej zależne od pogody i nieprzerwanych importów. 5458

Liczba 68% nie oddaje całej skali problemu

14 września unijne magazyny były zapełnione w około 68%, czyli zawierały mniej więcej 772 TWh gazu. To ponad 16 punktów procentowych poniżej pięcioletniej średniej dla tego dnia i wyraźnie mniej niż zwyczajowy unijny punkt odniesienia: 90% przed zimą. 452

Poziomu 90% nie należy jednak traktować jak prostego testu „zdane albo niezdane”. Unijne przepisy przewidują elastyczność: margines 10 punktów procentowych oznacza, że za zgodny z wymogiem może zostać uznany poziom 80%, a okno realizacji celu trwa od 1 października do 1 grudnia. Niższy poziom na starcie nadal oznacza jednak słabszą ochronę, jeśli pogoda lub importy ułożą się niekorzystnie. 5

Prognozy cytowane w relacjach rynkowych wskazywały na poziom magazynów 1 listopada rzędu 69–75% przy trudnych warunkach uzupełniania zapasów. Wcześniejsza analiza Wood Mackenzie w wariancie najbardziej korzystnym szacowała 75%, podczas gdy pięcioletnia średnia na ten dzień wynosi 90%. To scenariusze, a nie pewne przewidywania, ale dobrze pokazują, jak mały może być bufor Europy na początku zimy. 441

Niskie zapasy to problem przede wszystkim w dniach szczytowego popytu

Magazyny nie służą jedynie przechowywaniu dużej ilości gazu na całą zimę. Pozwalają też szybko zwiększyć dostawy, gdy rośnie zapotrzebowanie na ogrzewanie. W ostatnich latach pobór z magazynów odpowiadał za 20–33% netto dostaw gazu do UE w okresie zimowym, od listopada do marca. 54

Ta elastyczność spada w miarę opróżniania kawern i zbiorników. Analiza przywołana przez Anadolu Agency wskazuje, że zdolność odbioru gazu zaczyna zauważalnie maleć poniżej około 40% zapasów, a pogarsza się znacząco poniżej 20%. 52 Innymi słowy, długi okres silnych mrozów może wywołać napięcia w dziennej dostępności gazu, zanim Europa fizycznie wyczerpie zapasy.

Znaczenie ma też rozmieszczenie zapasów. Magazyny w Niemczech były zapełnione w około 55,8%, a w Holandii w 52,5% — poniżej średniej unijnej. 9 Holandia obniżyła swój krajowy cel zapełnienia do 64%, argumentując, że zmiana złagodzi presję na wzrost cen hurtowych; tamtejsze rezerwy wynosiły wówczas około 52%. 6

Zakłócenia katarskiego LNG utrudniają uzupełnianie magazynów

Słabsze zapasy zbiegają się z dużymi zakłóceniami w dostawach LNG z Kataru. Irańskie uderzenia uszkodziły dwa z 14 katarskich ciągów skraplania LNG, wyłączając około 12,8 mln ton rocznie, czyli mniej więcej 17% eksportowych zdolności LNG kraju. QatarEnergy ocenił, że naprawy mogą potrwać od trzech do pięciu lat. 1828

Skutki nie ograniczają się do uszkodzonej infrastruktury. QatarEnergy przedłużył zakłócenia dostaw związane z klauzulą siły wyższej do początku listopada dla części klientów, w tym w odniesieniu do pięciu ładunków zaplanowanych dla włoskiej spółki Edison między końcem września a początkiem listopada. Informowano również, że regularny transport LNG przez cieśninę Ormuz został w dużej mierze wstrzymany. 2022

To szczególnie trudny moment: późne lato i jesień są zwykle okresem, w którym Europa konkuruje o ostatnie ładunki potrzebne do zapełnienia magazynów przed zimą. Brakujące lub opóźnione dostawy z Kataru zwiększają zależność europejskich odbiorców od innych źródeł LNG i gazu przesyłanego rurociągami.

Alternatywy istnieją, ale są drogie i ograniczone

Europa nie jest pozbawiona infrastruktury. Gas Infrastructure Europe szacuje zdolność regazyfikacji LNG w UE na około 1 600 TWh, czyli około 145 mld m³, przy pojemności magazynowej rzędu 1 131 TWh. 58 LNG z USA oraz gaz rurociągowy z Norwegii mogą częściowo ograniczyć niedobór, lecz Europa musi rywalizować o elastyczne ładunki z innymi kupującymi na świecie.

Ta konkurencja się nasila. Reuters podał, że sama QatarEnergy negocjowała wieloletnie kontrakty na LNG z USA, obowiązujące do 2031 r., aby zastąpić utracone moce w Ras Laffan. 17 Nie oznacza to, że Europa nie może zabezpieczyć dostaw. Oznacza natomiast, że za dodatkowe ładunki może być zmuszona płacić więcej.

Napięcie widać już w cenach. Na początku września holenderski kontrakt TTF — najważniejszy europejski punkt odniesienia dla hurtowej ceny gazu — kosztował nieco poniżej 74 euro/MWh, w warunkach poważnie zakłóconych dostaw z Kataru i niższych od normalnych zapasów w UE. 33 Ceny powyżej 100 euro/MWh należy traktować jako scenariusz stresowy, a nie bazową prognozę. Taki poziom wymagałby prawdopodobnie połączenia mroźnej pogody, trwałych ograniczeń w cieśninie Ormuz, silnego światowego popytu na LNG albo kolejnego problemu po stronie podaży.

Nowa podaż nie uratuje tej zimy

Możliwość szybkiej odpowiedzi globalnej podaży jest ograniczona. Wood Mackenzie ocenia, że nowe projekty katarskie nie osiągną pełnych mocy przed drugą połową 2027 r., a wzrost podaży LNG w ciągu najbliższych 12 miesięcy będzie ograniczony. 41 Bilans zimy 2026/27 zależy więc głównie od niezawodnego działania obecnych tras dostaw, a nie od dużych nowych wolumenów, które zdążą pojawić się na rynku.

Co oznaczałaby ciężka zima

Zima o temperaturach zbliżonych do normy może pozostać możliwa do opanowania, jeśli dostawy LNG wrócą do normalnego rytmu, amerykańskie dostawy będą płynąć, Norwegia i inni dostawcy rurociągowi utrzymają niezawodność, a popyt pozostanie ograniczony. Kluczowe jest jednak to, że Europa będzie mieć znacznie mniej miejsca na niespodzianki.

W razie silnych lub długotrwałych mrozów niższy stan początkowy magazynów przyspieszy ich opróżnianie i zwiększy zapotrzebowanie na kosztowny gaz kupowany na rynku spot. Reuters wskazywał, że niski poziom zapasów naraża Europę na zimowe skoki cen, przy czym w normalnej zimie pobór z magazynów może pokryć do 30% zużycia. 49

Pierwsza korekta prawdopodobnie miałaby charakter gospodarczy, a nie oznaczała od razu racjonowania dla gospodarstw domowych. Najbardziej narażeni byliby energochłonni producenci, dla których droższy gaz i prąd bezpośrednio podnoszą koszty — zwłaszcza przemysł chemiczny, stalowy i aluminiowy. Gospodarstwa domowe odczułyby długotrwałą presję cen hurtowych w rachunkach za ogrzewanie i energię elektryczną oraz w inflacji. Skala tych skutków zależałaby od pogody, zasad ustalania cen detalicznych i ewentualnego wsparcia publicznego.

Wniosek

Europejski system gazowy jest bardziej odporny, niż sugeruje sam procent zapełnienia magazynów, dzięki infrastrukturze importowej i zróżnicowanym trasom dostaw. Jednak przy około 68% w połowie września zapasy nie dają już komfortowego buforu znanego z poprzednich lat. Perspektywa przesunęła się z „wystarczająco, ale drogo” w stronę „do opanowania tylko wtedy, gdy dopiszą pogoda i dostawy”. 458