Chińska strategia AI to znacznie więcej niż wyścig o lepszy model

Chiny odpowiadają na postrzeganą przewagę Stanów Zjednoczonych w AI nie jednym programem technologicznym, lecz całym pakietem strategicznym. Pekin promuje własną wizję globalnego zarządzania sztuczną inteligencją — opartą na otwartości i „suwerenności cyfrowej” — buduje wpływ dzięki kontroli nad surowcami krytycznymi i rozwija wojskową „inteligentyzację”. Jednocześnie niewielka różnica między czołowymi modelami z USA i Chin sprawia, że na poziomie samych modeli konkurencja wygląda na znacznie bardziej wyrównaną, niż sugerowałyby nakłady inwestycyjne. 3650

Przekaz Pekinu: AI nie powinna należeć do jednego bloku

Chińska narracja dyplomatyczna przedstawia sztuczną inteligencję jako wspólne dobro, którego nie powinno monopolizować jedno państwo ani dzielić się na rywalizujące obozy regulacyjne. W 2025 r. premier Li Qiang zaproponował powołanie globalnej organizacji współpracy w dziedzinie AI. Deklarował, że Chiny chcą pomagać koordynować regulacje oraz dzielić się własnymi osiągnięciami. 37

W lipcu 2026 r. Xi Jinping podczas Światowej Konferencji Sztucznej Inteligencji promował technologie open source i kierowany przez Chiny model współpracy w AI jako alternatywę wobec amerykańskich wpływów na reguły tej dziedziny. 36

Ten przekaz ma znaczenie dla państw wybierających ekosystemy technologiczne, usługi chmurowe, standardy oraz zasady zarządzania AI. Chińscy przedstawiciele akcentują też prawo państw do „suwerenności cyfrowej” i sprzeciw wobec zmuszania ich do opowiedzenia się po jednej stronie rywalizacji. 34

Modele open source lub modele z otwartymi wagami są praktycznym uzupełnieniem tej politycznej narracji. Mogą być pobierane, dostosowywane i wdrażane poza zamkniętą, amerykańską platformą. Nie oznacza to jednak technologicznej niezależności Chin: dostęp do zaawansowanych chipów, narzędzi półprzewodnikowych, infrastruktury chmurowej i kapitału pozostaje odrębnym, kluczowym polem sporu.

Metale ziem rzadkich jako narzędzie nacisku

Amerykańskie ograniczenia wobec Chin koncentrują się przede wszystkim na zaawansowanych półprzewodnikach i technologiach z nimi związanych. Najsilniejszym instrumentem wzajemnego nacisku po stronie Pekinu są surowce krytyczne oraz ich przetwarzanie.

Chiny wprowadziły dwie fale kontroli eksportu metali ziem rzadkich — w kwietniu i październiku 2025 r. Europejska Służba Badań Parlamentarnych podaje, że druga fala została zawieszona do listopada 2026 r. 1 Regulacje te nie dają Chinom kontroli nad oprogramowaniem AI ani nad tworzeniem modeli granicznych. Mogą jednak oddziaływać na łańcuchy dostaw branż wysokich technologii i przemysłu obronnego, dla których metale ziem rzadkich oraz magnesy są ważnymi komponentami.

Surowce stają się więc kartą przetargową w szerszej walce o dostęp do technologii. Raport amerykańskiej U.S.-China Economic and Security Review Commission ostrzega, że precyzyjnie ukierunkowane chińskie ograniczenia mogą zakłócać sektory zaawansowanych technologii, w tym infrastrukturę AI i centrów danych. 2

Nie chodzi o to, że którakolwiek strona dysponuje absolutnym punktem blokady. Chipy i surowce krytyczne stały się raczej wzajemnymi źródłami nacisku w relacji, która nadal pozostaje silnie współzależna.

„Inteligentyzacja” PLA: przewaga informacyjna w centrum uwagi

Wymiar wojskowy bywa opisywany jako „inteligentyzacja” Chińskiej Armii Ludowo-Wyzwoleńczej (PLA), czyli włączanie AI obok mechanizacji i informatyzacji. Cel modernizacyjny PLA na 2027 r. zakłada przyspieszenie zintegrowanego rozwoju wszystkich tych trzech elementów. 18

W chińskim myśleniu wojskowym przewaga informacyjna jest warunkiem powodzenia kampanii. Badania nad wojskowym wykorzystaniem AI w Chinach łączą to podejście z koncepcją „wojny niszczenia systemów”: zakłócaniem kluczowych sieci, sensorów, systemów dowodzenia i innych węzłów, dzięki którym siły przeciwnika działają jako całość. 20

Dostępne publicznie badania i dane o zamówieniach wskazują na kilka priorytetowych obszarów:

• wywiad, obserwacja i rozpoznanie;
• inteligentne lub autonomiczne pojazdy;
• predykcyjne utrzymanie sprzętu i logistyka;
• wojna informacyjna i elektroniczna;
• symulacje oraz szkolenie;
• wsparcie dowodzenia i kierowania; oraz
• automatyczne rozpoznawanie celów. 17

Amerykański Departament Obrony również ocenia, że Chiny priorytetowo traktują zdolności wspierane przez AI, ponieważ uznają ją za część nowej rewolucji w sprawach wojskowych i chcą wykorzystywać postęp sektora komercyjnego. 19

Co faktycznie oznacza „AI wspierająca celowanie”

AI może wspierać proces celowania bez samodzielnego podejmowania decyzji o użyciu siły. W praktyce może to oznaczać przetwarzanie danych z sensorów, rozpoznawanie potencjalnych celów, priorytetyzację informacji, wsparcie dowódców, alokację zasobów czy lepsze planowanie i symulacje.

Przedstawione dowody dotyczą doktryny, zamówień, badań oraz zastosowań wspierających w tych obszarach. Nie dowodzą, że PLA wdrożyła dojrzały, autonomiczny od początku do końca łańcuch rażenia ani że przekazała AI decyzje o użyciu śmiercionośnej siły. To ważne rozróżnienie: modernizacja wojskowa jest realna, ale pozostaje procesem w toku, a nie potwierdzeniem pełnej autonomii operacyjnej. 171820

Modele zbliżają się do siebie szybciej niż inwestycje

Indeks AI Stanforda z 2026 r. dobrze pokazuje pozorną sprzeczność w rywalizacji USA i Chin. Prywatne inwestycje w AI w Stanach Zjednoczonych sięgnęły w 2025 r. 285,9 mld dolarów, wobec 12,4 mld dolarów w Chinach — czyli ponad 23 razy mniej. Stanford zaznacza jednak, że dane o inwestycjach prywatnych mogą nie obejmować pełnej skali chińskich wydatków, ponieważ nie uwzględniają państwowych funduszy ukierunkowanych. 50

Mimo to czołowe modele były znacznie bliżej siebie, niż sugerują te kwoty. Według Stanforda modele amerykańskie i chińskie wielokrotnie wymieniały się prowadzeniem od początku 2025 r. DeepSeek-R1 na krótko zrównał się z najlepszym modelem z USA w lutym 2025 r., a w marcu 2026 r. najlepszy model amerykański prowadził już tylko o 2,7%. 50

To dowód na szybką konwergencję na poziomie modeli granicznych, a nie na to, że oba państwa mają równoważne systemy AI. USA nadal mają istotną przewagę strukturalną w prywatnym kapitale i liczbie znaczących modeli: instytucje z siedzibą w USA stworzyły ich 40 w 2024 r., wobec 15 w Chinach. 49

Zbieżność wyników testów nie oznacza równości całego zaplecza

Rankingi modeli to tylko jedna warstwa krajowej potęgi w AI. Szersza rywalizacja obejmuje:

• modele i zastosowania, w tym dostępność oraz upowszechnienie modeli otwartych;
• moc obliczeniową i półprzewodniki, w tym dostęp do zaawansowanych chipów oraz technologii ich produkcji;
• łańcuchy dostaw przemysłowych, w których surowce i materiały mogą stać się narzędziem nacisku;
• systemy wojskowe, zwłaszcza rozpoznanie, wsparcie dowodzenia, symulacje, logistykę i narzędzia precyzyjnego planowania; oraz
• globalne zarządzanie i infrastrukturę, gdzie rywalizujące bloki walczą o wpływ na standardy, partnerstwa i wdrożenia.

Chińską strategię należy zatem rozumieć jako próbę ograniczenia zależności od technologii skupionych wokół USA, a równocześnie uczynienia z Chin realnej alternatywy dla partnerów szukających technologii i zasad zarządzania AI. Retoryka otwartej AI, kontrola metali ziem rzadkich i wojskowy program AI służą temu samemu celowi, choć działają w różnych horyzontach czasowych i podlegają różnym ograniczeniom.

Skutek strategiczny: samonapędzający się dylemat bezpieczeństwa

Obie strony przedstawiają własne ograniczenia jako defensywne, a działania przeciwnika jako przymusowe albo destabilizujące. Przewidywalną reakcją jest większa samowystarczalność: rozwój krajowych technologii, dywersyfikacja łańcuchów dostaw, budowanie sojuszy i silniejsze włączanie komercyjnych osiągnięć AI do zastosowań wojskowych.

Dla firm i rządów trwała lekcja jest jasna: rywalizacji USA–Chiny w AI nie da się ocenić wyłącznie przez porównanie najlepszych modeli. Różnica 2,7% jest znaczącym sygnałem presji konkurencyjnej, ale nie usuwa przewagi USA w inwestycjach i produkcji modeli — ani zdolności Chin do kształtowania dostępu przez przemysłowe łańcuchy dostaw i rozwijania modernizacji wojskowej wspieranej przez AI. 4950