Chiny szukają energii dla AI. Trzy technologie, trzy różne terminy

Gdy centra danych potrzebują coraz więcej energii, łatwo wrzucić wszystkie technologie jądrowe do jednego worka. W przypadku Chin ważniejszy jest jednak kalendarz: konwencjonalne reaktory już pracują lub powstają, mały reaktor modułowy pozostaje projektem demonstracyjnym na następną dekadę, a fuzja jądrowa jest nadal na etapie eksperymentów.4719

Ile prądu mogą potrzebować centra danych?

Firma doradcza Wood Mackenzie prognozuje, że wszystkie centra danych w Chinach mogą zużywać w 2030 r. 774 TWh energii elektrycznej — około czterech razy więcej niż obecnie i mniej więcej 6 proc. krajowego zużycia. AI jest ważnym powodem zainteresowania tą prognozą, ale liczba nie dotyczy wyłącznie obliczeń związanych ze sztuczną inteligencją. To również prognoza, a nie przesądzony wynik.14 Rozbudowa niskoemisyjnych źródeł energii wpisuje się zarazem w deklarowany przez Chiny cel neutralności klimatycznej do 2060 r.1

Najpierw reaktory konwencjonalne

Według przytaczanych danych w Chinach 64 reaktory jądrowe mogą pracować, a 38 kolejnych jest w budowie. Powstające jednostki mają łącznie blisko 40 GW mocy.4 To właśnie ten program budowy, oparty na rozszczepieniu jąder atomowych, może mieć największe znaczenie dla bilansu energii przed 2030 r. Nie oznacza to jednak, że prąd z nowych reaktorów będzie przeznaczony wyłącznie dla centrów danych: korzystają one z szerszego systemu elektroenergetycznego.414

Junhe Nuclear: demonstracja planowana na 2031 r.

Działająca w Szanghaju firma Junhe Nuclear pozyskała według doniesień 300 mln juanów finansowania venture capital. Projektuje pierwszy demonstracyjny mały reaktor modułowy (SMR) i chce uruchomić go około 2031 r. Rozważa przy tym wykorzystanie terenów po elektrowniach węglowych oraz doświadczenia ich pracowników.717

SMR Junhe to reaktor wykorzystujący rozszczepienie, a nie fuzję jądrową. Rok 2031 jest celem firmy — nie potwierdzeniem, że obiekt już powstał albo dostarcza energię.717

NovaFusionX: duże finansowanie, wczesny etap technologii

Inna firma z Szanghaju, NovaFusionX, rozwija technologię fuzji jądrowej. Według doniesień zebrała łącznie 2,4 mld juanów: 500 mln w rundzie angel, 700 mln w rundzie Angel+ i 1,2 mld w rundach poprzedzających serię A.18 Pracuje nad rozwiązaniem opartym na konfiguracji plazmy z odwróconym polem magnetycznym. Jej cele to uzyskanie pierwszej plazmy do końca 2026 r. oraz eksperymentalnego dodatniego bilansu energetycznego w 2029 r. Założyciel firmy mówił o ambicji skrócenia drogi do komercjalizacji fuzji do 5–10 lat.1819

Pierwsza plazma dowodziłaby, że urządzenie potrafi ją wytworzyć. Nawet dodatni bilans w eksperymencie nie oznaczałby jeszcze stabilnej produkcji użytecznej energii elektrycznej. Plany demonstracyjnej elektrowni NovaFusionX sięgają lat 30., dlatego nie należy zakładać, że fuzja pomoże zaspokoić zapotrzebowanie przewidywane na 2030 r.1219

Chiny i USA: pieniądze to nie cały wyścig

Atutem Chin może być połączenie budowy reaktorów, krajowej produkcji urządzeń i skoordynowanych inwestycji publicznych. W jednym z opisywanych chińskich projektów jądrowych ponad 90 proc. wyposażenia pochodziło od krajowych dostawców — ta liczba dotyczy jednak konkretnego projektu, nie całego sektora.50 Według szacunków ośrodka analitycznego CSIS w latach 2023–2025 Chiny zmobilizowały co najmniej 6,5 mld dolarów środków publicznych na fuzję. Wysokość finansowania nie dowodzi, że komercyjna elektrownia fuzyjna jest blisko.33

W USA rozwija się znaczący sektor prywatnych firm fuzyjnych, korzystający między innymi z inwestycji powiązanych z firmami technologicznymi. Towarzyszą mu federalne badania i programy wsparcia uzależnione od osiągania kolejnych etapów prac.2732 Amerykański rząd zakłada uruchamianie pierwszych elektrowni fuzyjnych w połowie lat 30., ale wskazuje też luki dotyczące materiałów, infrastruktury, łańcuchów dostaw i kadr.28 Samo porównanie wydatków publicznych nie rozstrzyga więc, kto pierwszy będzie produkować prąd z fuzji na skalę komercyjną.

Najważniejsza różnica to czas: konwencjonalne reaktory mogą zasilać sieć już teraz lub po ukończeniu budowy; Junhe dąży do demonstracji około 2031 r.; NovaFusionX stara się dopiero osiągnąć eksperymentalne kamienie milowe. Rosnący popyt związany z AI pomaga wyjaśnić inwestycje we wszystkie trzy kierunki, lecz nie przyspiesza ich do jednego terminu.4719