Kryzys paliwowy w Europie w 2026 r.: dlaczego rafinerie zarabiają więcej

Na stacji benzynowej widać cenę litra paliwa, ale obecny kryzys nie sprowadza się do drogiej ropy. Ograniczony ruch przez cieśninę Ormuz utrudnia transport gotowych paliw, a uszkodzenia rafinerii w Zatoce Perskiej i zakłócenia produkcji w Rosji zmniejszają ich podaż. Dla rafinerii, które nadal pracują, oznacza to możliwość uzyskania wyższej ceny za przetworzenie ropy. 3234

Dlaczego niedobór paliwa sprzyja rafineriom?

Według danych przytoczonych przez Reuters eksport oleju napędowego z Bliskiego Wschodu spadł między marcem a sierpniem o połowę, do około 800 tys. baryłek dziennie. 10 września zapasy diesla w europejskim centrum handlu paliwami były najniższe jak na tę porę roku. Jednocześnie ukraińskie ataki ograniczyły pracę rosyjskich rafinerii, a Rosja w lipcu zakazała eksportu oleju napędowego. To nakładające się problemy z dostępnością gotowego paliwa, nie tylko surowej ropy. 343238

Różnicę między ceną produktu naftowego a ceną ropy potrzebnej do jego wytworzenia określa się mianem spreadu rafineryjnego (ang. crack spread). Gdy gotowego paliwa brakuje, różnica ta może rosnąć. Nie jest jednak zyskiem netto: rafineria musi jeszcze pokryć koszty działalności i inne wydatki. Repsol podał, że jego zysk za drugi kwartał potroił się dzięki wyższym marżom rafineryjnym oraz cenom ropy. 31

Warto też oddzielić potwierdzone dane od szacunków dotyczących skali zniszczeń. Dostępne materiały nie potwierdzają twierdzeń, że wyłączono co najmniej 10% światowych mocy rafineryjnych ani że unieruchomiono około 40% mocy w Rosji. Reuters, powołując się na Międzynarodową Agencję Energetyczną, podał inną miarę: w czerwcu rosyjskie rafinerie przerabiały o 30% mniej ropy niż rok wcześniej. Zdolność produkcyjna, rzeczywisty przerób i ilość paliwa dostępna na eksport to trzy różne rzeczy. 33

Akcje rosną, lecz nie tylko dzięki rafinacji

Do 23 września kurs akcji Repsolu wzrósł o 87,2%, a TotalEnergies o 40,6%. Wskaźnik europejskiej marży rafineryjnej podawany przez TotalEnergies zwiększył się z 4,7 do 13,5 dolara na baryłce. To pokazuje, dlaczego inwestorzy przyglądają się rafineriom, ale nie dowodzi, że cały wzrost kursów wynika właśnie z tego segmentu — obie spółki prowadzą również inną działalność. Wzrost ceny akcji nie jest też miarą wzrostu zysku. 1918

Podobnej ostrożności wymaga informacja, że marża związana z olejem napędowym odpowiada za około 41 eurocentów na litr, czyli niemal jedną piątą ceny przy dystrybutorze. To składnik ceny, a nie 41 eurocentów zysku netto firmy z każdego sprzedanego litra. Nie należy go również utożsamiać ze wskaźnikiem marży publikowanym przez TotalEnergies. 4

Koszt wykracza poza stacje paliw

Według wrześniowej analizy KBC roczna inflacja cen energii w strefie euro wzrosła z 10,3% w lipcu do 14,3% w sierpniu. 10 września Europejski Bank Centralny podniósł trzy główne stopy procentowe o 25 punktów bazowych, wskazując na presję inflacyjną związaną z konfliktem na Bliskim Wschodzie. Eksperci EBC prognozowali, że ogólna inflacja osiągnie 3,6% w czwartym kwartale, zastrzegając, że nie wiadomo, kiedy osłabnie szok energetyczny. 554947

Szybkiego rozwiązania nie gwarantują ograniczenia eksportu. Donald Trump poparł rozważenie zakazu eksportu diesla z USA, lecz urzędnicy nadal badali ten pomysł. Amerykański sekretarz energii ostrzegał, że zakaz mógłby podnieść ceny paliw na wschodnim i zachodnim wybrzeżu kraju. Analitycy cytowani przez Reuters oceniali, że przyniósłby niewielką ulgę kierowcom w USA, a mógłby pogłębić niedobory gdzie indziej. 3638

Trudniej także ominąć zagrożone szlaki transportowe. Międzynarodowa Unia Transportu Drogowego informowała o poważnym ograniczeniu ruchu przez Ormuz oraz zamknięciu saudyjskiego rurociągu Wschód–Zachód, którym wcześniej transportowano szacunkowo 4–5 mln baryłek dziennie. Zagrożenia dla żeglugi w pobliżu cieśniny Bab al-Mandab dodatkowo komplikują trasę przez Morze Czerwone. Rurociąg służy do transportu ropy, nie skroplonego gazu ziemnego (LNG); trudności te nie oznaczają też, że nie istnieje żadna inna droga dostaw. 2

Dla kierowców i inwestorów kluczowe pozostaje więc to samo pytanie: jak długo potrwa niedobór gotowych paliw? Przedłużające się zakłócenia mogą podtrzymywać marże działających rafinerii. Odbudowa dostaw lub słabszy popyt mogłyby je zmniejszyć — a EBC podkreśla, że moment wygaśnięcia szoku energetycznego pozostaje niepewny. 147