Rosyjski budżet 2026 pod presją wojny. Wydatki cywilne cięte o 35 proc.

Rosja ma w 2026 roku nie jeden, lecz dwa problemy finansowe: szybko rosnący deficyt oraz niedobór gotówki potrzebnej do terminowego regulowania płatności. Według wstępnych danych Ministerstwa Finansów deficyt federalny w okresie styczeń–lipiec wyniósł 6,455 bln rubli, czyli 2,8 proc. PKB. Tym samym już po siedmiu miesiącach przekroczył całoroczny plan wynoszący 3,786 bln rubli, czyli 1,6 proc. PKB. 8

W tym samym czasie pojawiły się informacje o drastycznym ograniczaniu wydatków cywilnych. Wyjątkiem mają być przede wszystkim obrona, świadczenia społeczne, pensje w sektorze publicznym, dotacje dla regionów oraz obsługa długu. Taki podział pokazuje, że Kreml stara się chronić wydatki wojenne i zobowiązania o największym znaczeniu politycznym, przerzucając ciężar korekty na mniej chronione programy.

Deficyt znacznie przekroczył pierwotne założenia

Ustawa budżetowa na 2026 rok zakładała przychody na poziomie 40,283 bln rubli, wydatki w wysokości 44,070 bln rubli oraz deficyt wynoszący 3,786 bln rubli. 56 Do końca lipca rzeczywista dziura była już o około 70 proc. większa od całorocznego limitu zapisanego w ustawie.

Pogorszenie sytuacji następowało stopniowo, ale bardzo szybko. Po pierwszym kwartale deficyt wynosił 4,576 bln rubli, a po pierwszych czterech miesiącach — 5,877 bln rubli. 5255 W okresie styczeń–czerwiec było to 5,731 bln rubli, zaś po doliczeniu lipca wstępna wartość wzrosła do 6,455 bln rubli. 8

Sam lipiec zakończył się deficytem rzędu 724 mld rubli, po nadwyżce odnotowanej w czerwcu. Według obliczeń Bloomberga opartych na danych rosyjskiego Ministerstwa Finansów łączne wydatki w pierwszych siedmiu miesiącach roku sięgnęły 28,6 bln rubli, a szczególnie mocno wzrosły wydatki zakupowe. 112

Wcześniejsze dane cytowane przez Reuters wskazywały, że całoroczne wydatki mogą wynieść 45,11 bln rubli, a deficyt — 4,83 bln rubli. Byłoby to już powyżej założeń ustawy budżetowej, choć mniej niż wynika z późniejszych doniesień o ograniczeniach wydatków. 46

Minus 5,5 bln rubli to nie „drugi deficyt”

Szczególnej ostrożności wymaga interpretacja informacji o saldzie rachunku skarbu państwa wynoszącym około minus 5,5 bln rubli. Chodzi o zunifikowany rachunek skarbu, na którym gromadzone są dochody federalne i z którego realizowane są płatności. Według Bloomberga w kwietniu saldo spadło do tego poziomu, a minister finansów Anton Siłuanow miał ostrzec premiera Michaiła Miszustina, że rząd może nie mieć wystarczającej ilości gotówki, by terminowo uregulować wszystkie zobowiązania. 17

Tej wartości nie należy dodawać do deficytu wynoszącego 5,877 bln rubli po kwietniu ani do deficytu 6,455 bln rubli po lipcu. Są to różne miary:

• deficyt budżetowy pokazuje skumulowaną różnicę między wydatkami a dochodami w określonym okresie;
• saldo rachunku skarbu opisuje stan płynnych środków w konkretnym momencie.

Ujemne saldo nie oznacza automatycznie, że Rosja przestała być zdolna do regulowania wszystkich zobowiązań. Pokazuje jednak, że zgranie wpływów, pożyczek i płatności stało się wyjątkowo trudne. W tym przypadku ostrzeżenie dotyczące gotówki pojawiło się równolegle z deficytem, który już przekroczył plan na cały rok.

Jak wygląda raportowany plan oszczędnościowy?

Według doniesień opartych na relacjach osób zaznajomionych ze sprawą Rosja zaczęła ograniczać wydatki po kwietniowym kryzysie płynności. Od kwietnia większość niepriorytetowych pozycji budżetowych miała zostać zmniejszona o około 35 proc. Ograniczenia nie miały obejmować obrony, świadczeń społecznych, wynagrodzeń pracowników sektora publicznego, dotacji dla regionów ani obsługi długu państwowego. 217

Urzędom polecono również odłożyć wydatki uznane za niekonieczne i przygotować się na możliwe 15-procentowe redukcje zatrudnienia. 20

Nie jest to zatem równomierne zaciskanie pasa. To selektywna polityka oszczędnościowa: wydatki wojskowe i zobowiązania o natychmiastowych konsekwencjach politycznych mają być chronione, podczas gdy programy cywilne można opóźniać, ograniczać lub przesuwać na później.

Oficjalne zapewnienia Siłuanowa a dane

Anton Siłuanow publicznie zapewniał, że wszystkie zaplanowane wydatki mają pokrycie w dostępnych zasobach i że z finansowaniem budżetu nie ma problemu. 9 Takie stanowisko może formalnie współistnieć z ograniczeniami wydatków: rząd może deklarować realizację prawnie zaplanowanych zobowiązań, jednocześnie redukując lub przesuwając wydatki uznaniowe.

Różnica między oficjalnym przekazem a doniesieniami o sytuacji wewnętrznej jest jednak znacząca. Ostrzeżenie o możliwych opóźnieniach płatności, a następnie 35-procentowe cięcia większości niepriorytetowych wydatków sugerują znacznie trudniejsze warunki działania, niż wynikałoby z publicznych wypowiedzi ministra. Do lipca oficjalny skumulowany deficyt był już 1,7 razy większy od całorocznego planu. 8

Wojna pochłania przestrzeń fiskalną

Dostępne informacje wskazują przede wszystkim na wzrost wydatków związanych z wojną przeciwko Ukrainie i szerzej rozumianymi priorytetami bezpieczeństwa narodowego. Według relacji opartych na danych Bloomberga głównym powodem powiększania się deficytu był gwałtowny wzrost wydatków państwa, zwłaszcza tych związanych z wojną. 712

Wcześniejsze analizy wskazywały, że pozycje „obrona narodowa” i „bezpieczeństwo narodowe” odpowiadały za niemal 40 proc. wszystkich wydatków. Podwyżki podatków i wyższe dochody z ropy nie wystarczyły, by zrekompensować presję na finanse państwa. 26

Nie oznacza to, że każdą część deficytu można przypisać wyłącznie wydatkom wojskowym. Na miesięczne wyniki wpływają także dochody, ceny surowców, polityka podatkowa, terminy zakupów oraz harmonogram płatności. Ministerstwo Finansów tłumaczyło część odchylenia od planu „wyprzedzającym finansowaniem kosztów”, czyli wcześniejszą realizacją niektórych wydatków. 11

Ostrożnie z kwotą 8,654 bln rubli

W części późniejszych publikacji pojawiła się informacja, że 24 sierpnia deficyt sięgnął 8,654 bln rubli. 2 Jeśli ta wartość jest prawidłowa, oznaczałaby deficyt około 2,3 razy większy od pierwotnego rocznego planu wynoszącego 3,786 bln rubli — jeszcze przed końcem roku budżetowego.

Trzeba jednak zaznaczyć, że dostępne materiały nie wskazują, by była to regularna, opublikowana aktualizacja rosyjskiego Ministerstwa Finansów. Dlatego kwotę 8,654 bln rubli należy traktować jako wartość raportowaną w źródłach wtórnych, a nie w pełni potwierdzoną oficjalną daną. Najlepiej udokumentowana pozostaje wstępna informacja o deficycie 6,455 bln rubli po lipcu. 8

Kto ponosi koszt ochrony wydatków wojennych?

Lista wyjątków mówi wiele o priorytetach władz. Ochroną objęto obronę, świadczenia społeczne, płace w sektorze publicznym, dotacje dla regionów i obsługę długu, podczas gdy inne wydatki mają być opóźniane lub zmniejszane. 220

Takie rozwiązanie może ograniczyć natychmiastowe zakłócenia w finansowaniu armii i zmniejszyć polityczne ryzyko obniżania świadczeń lub wynagrodzeń. Ceną jest jednak większa presja na inwestycje cywilne, administrację publiczną i usługi, które nie zostały objęte ochroną. Ewentualne redukcje zatrudnienia dodatkowo ograniczyłyby zdolność urzędów do realizacji tych zadań.

Nie musi to oznaczać natychmiastowego kryzysu wypłacalności państwa. Oznacza natomiast kurczenie się pola manewru: Moskwa będzie musiała znaleźć dodatkowe dochody lub finansowanie dłużne, dalej odkładać wydatki cywilne albo zaakceptować kolejne korekty budżetu.

Wybory parlamentarne w cieniu kryzysu

Presja na finanse państwa narasta przed wrześniowymi wyborami parlamentarnymi w Rosji. Sąd Najwyższy wykluczył z udziału w głosowaniu partię Jabłoko, określaną przez Reuters jako jedyne oficjalnie zarejestrowane ugrupowanie sprzeciwiające się wojnie Moskwy przeciwko Ukrainie. 31

Decyzja ta usuwa z kart wyborczych najbardziej wyraźny antywojenny głos i ogranicza formalną drogę, za pomocą której wyborcy mogliby wyrazić sprzeciw wobec kosztów wojny. Sama decyzja nie dowodzi, jak społeczeństwo reaguje na presję budżetową, ale wpływa na polityczne warunki, w których władze zarządzają cięciami i wojennymi priorytetami.

Wniosek

Problemy rosyjskiego budżetu w 2026 roku najlepiej opisywać jako połączenie przekroczenia planowanego deficytu i napięć płynnościowych. Oficjalny deficyt za styczeń–lipiec wyniósł 6,455 bln rubli, czyli już znacznie więcej niż zakładano na cały rok. Jednocześnie doniesienia o kwietniowym saldzie rachunku skarbu wskazują na bardziej bezpośredni problem z terminowym dostępem do gotówki. 817

Odpowiedzią Moskwy ma być ochrona obrony i innych kluczowych zobowiązań przy jednoczesnym ograniczeniu większości niepriorytetowych wydatków cywilnych o około 35 proc. oraz przygotowaniu urzędów do możliwych 15-procentowych redukcji zatrudnienia. 220 Niezależnie od tego, czy późniejsza kwota 8,654 bln rubli zostanie potwierdzona, kierunek jest wyraźny: gospodarka wojenna zużywa coraz więcej przestrzeni fiskalnej, a koszt dostosowania w coraz większym stopniu ponosi cywilna część państwa.