Napięcia wokół cieśniny Ormuz podbijają ceny gazu w Europie

Europejski rynek gazu dolicza do cen coraz wyższą premię za ryzyko geopolityczne. Niepewność wokół cieśniny Ormuz nakłada się na trudny sezon uzupełniania zapasów przed zimą. 17 sierpnia kontrakty Dutch TTF na gaz z dostawą w najbliższym miesiącu wzrosły o 1,83 proc., do 62,55 euro za megawatogodzinę. Porównywalne kontrakty hurtowe w Wielkiej Brytanii podrożały o ponad 2 proc., do 154,01 pensa za therm. W obu przypadkach były to najwyższe poziomy od końca lipca, wynika z raportów rynkowych.

Nie oznacza to jeszcze, że Europa stoi już w obliczu fizycznego niedoboru gazu. Rynek pokazuje jednak, że importerzy są gotowi więcej zapłacić za pewne dostawy LNG, ponieważ region ma dziś mniejszy bufor magazynowy niż zwykle.

Dlaczego cieśnina Ormuz ma znaczenie dla Europy

Cieśnina Ormuz jest jednym z kluczowych szlaków transportu energii. Zwykle przepływa przez nią około 20 proc. światowego handlu ropą i LNG — wskazuje BBC. Ograniczenia w żegludze wpływają więc nie tylko na statki, które już zostały opóźnione. Sprawiają również, że odbiorcy mają mniejszą pewność, czy kolejne ładunki będzie można zaplanować, ubezpieczyć i dostarczyć bez zakłóceń.

Szczególne znaczenie ma LNG pochodzący z Kataru. Według informacji przywołanych przez „The Watt” zamknięcie cieśniny usunęło z globalnej podaży około 20 proc. katarskiego wkładu w rynek LNG, a azjatyccy odbiorcy zaczęli przebijać europejskich kupujących w walce o dostępne ładunki. Nawet jeśli część brakującego gazu można pozyskać z innych kierunków, zastąpienie dostaw z Zatoki wymaga bardziej zdecydowanej konkurencji cenowej.

Postęp dyplomatyczny nie usunął tej niepewności. Iran i Oman omawiały trasę dla statków przepływających przez cieśninę, ale irańscy urzędnicy ostrzegali, że samo porozumienie nie zagwarantuje bezpiecznej żeglugi. Reuters informował również, że Teheran uzależnia ponowne otwarcie cieśniny od zmiany postępowania Stanów Zjednoczonych. Sprzeczne sygnały tłumaczą, dlaczego ceny gazu w Europie zareagowały na możliwość porozumienia, ale nie założyły szybkiego powrotu dostaw LNG do normalnego poziomu.

Azja podnosi koszt zastępczych dostaw

Europa nie jest całkowicie uzależniona od LNG z Zatoki Perskiej. Ma dostęp do dostawców z innych regionów oraz rozbudowaną infrastrukturę regazyfikacyjną. Komisja Europejska ocenia, że unijna infrastruktura może obsłużyć dodatkowy import w analizowanych scenariuszach dostępności LNG.

Ograniczeniem pozostają jednak cena i czas. Jeśli azjatyccy odbiorcy są gotowi zapłacić więcej za dostawy z krótkim terminem realizacji, europejscy importerzy muszą podnosić swoje oferty, aby przekierować ładunki do Europy. Zwiększa to koszt odbudowy zapasów i zmniejsza elastyczność rynku, zwłaszcza jeśli popyt na chłodzenie w Azji pozostanie wysoki również wtedy, gdy Europa rozpocznie sezon grzewczy.

W efekcie globalny rynek staje się bardziej napięty, nawet jeśli żadne państwo europejskie nie traci całkowicie dostępu do gazu.

Niskie zapasy oznaczają mniejszy bufor przed zimą

17 sierpnia magazyny gazu w Unii Europejskiej były według dostępnych danych wypełnione w około 59 proc., a inne szacunki z połowy miesiąca wskazywały na około 60,8 proc. Na początku sierpnia poziom zapasów określano jako najniższy dla tego momentu roku od niemal dwóch dekad.

Magazyny są buforem między bieżącym importem a szczytowym zimowym zapotrzebowaniem. Jeśli sezon grzewczy zaczyna się przy niższym poziomie zapasów, importerzy muszą albo intensywniej uzupełniać magazyny przed nadejściem chłodów, albo w większym stopniu polegać na nowych dostawach LNG już zimą. Oba rozwiązania stają się trudniejsze, gdy żegluga przez Ormuz jest ograniczona, a azjatyccy nabywcy konkurują o te same ładunki.

Niskie zapasy nie oznaczają automatycznie racjonowania gazu. Oznaczają jednak, że fala mrozów, opóźnienie statków lub dalszy spadek dostaw gazociągami wywołałyby większą reakcję cenową niż na rynku dobrze zaopatrzonym.

Fala upałów utrudnia odbudowę zapasów

Europa zwykle wykorzystuje cieplejsze miesiące do wtłaczania gazu do magazynów przed zimą. W obecnej sytuacji dodatkowym obciążeniem jest popyt na energię elektryczną związany z falami upałów. Zapotrzebowanie na chłodzenie może zwiększać zużycie gazu w elektrowniach. Niski poziom rzek może z kolei ograniczać produkcję części elektrowni jądrowych, które wykorzystują wodę rzeczną do chłodzenia, co zwiększa zapotrzebowanie na generację z paliw kopalnych.

Im więcej gazu jest spalane latem w sektorze energetycznym, tym mniej można zatłoczyć do magazynów. Powstaje mechanizm wzmacniający ryzyko: upały podnoszą bieżący popyt na gaz, a niskie zapasy sprawiają, że każda niewykorzystana okazja do ich uzupełnienia ma większe znaczenie.

Napięcia w Libanie zwiększają premię geopolityczną

Wznowienie walk z udziałem Libanu samo w sobie nie jest dowodem na bezpośrednią utratę dostaw gazu do Europy. Ma znaczenie dlatego, że zwiększa obawy przed szerszą eskalacją w regionie oraz zagrożeniami dla bezpieczeństwa szlaków żeglugowych na Bliskim Wschodzie. Doniesienia łączące napięcia w Libanie z ryzykiem wokół Ormuzu pokazują, że handlujący traktują te wydarzenia jako powiązane źródła niepewności.

Bezpośredni wpływ polega więc przede wszystkim na wycenie ryzyka, a nie na jasno zmierzonym spadku wolumenu gazu trafiającego do Europy. Im dłużej konflikt pozostaje nierozwiązany, tym trudniej importerom zakładać, że alternatywne ładunki dotrą bez opóźnień albo dodatkowych kosztów ubezpieczenia i transportu.

Co jeśli Ormuz pozostanie ograniczony przez całą zimę?

Długotrwałe zakłócenia nałożyłyby na Europę cztery presje jednocześnie:

• mniejszą liczbę dostaw LNG z Zatoki lub większą niepewność ich realizacji;
• wyższe ceny alternatywnych ładunków, o które Europa konkuruje z Azją;
• niższy poziom zapasów na początku sezonu grzewczego;
• silniejszy popyt w przypadku chłodniejszej od oczekiwań zimy.

Przy takim połączeniu ceny Dutch TTF mogłyby znacząco przekroczyć obecne poziomy. W okresach największego zapotrzebowania na ogrzewanie lub energię elektryczną rządy i operatorzy sieci mogliby zostać zmuszeni do ograniczania popytu.

To, czy doszłoby do fizycznego niedoboru, zależałoby od czasu trwania zakłóceń, pogody, utrzymania pozostałych dostaw gazociągami, możliwości przekierowania LNG oraz reakcji popytu na wysokie ceny.

Najważniejszy wniosek jest taki, że rynek wycenia kurczący się margines błędu, a nie przesądzoną awarię dostaw w całej Europie.

Dlaczego Komisja Europejska jest spokojniejsza

Komisja Europejska twierdzi, że osiągnięcie 80 proc. zapełnienia magazynów przed właściwym terminem zimowym powinno wystarczyć do zabezpieczenia dostaw i jest technicznie możliwe. Unia złagodziła wcześniejszy cel 90 proc. do 80 proc. w grudniu, częściowo po to, by uniknąć przedzimowego pośpiechu zakupowego, który mógłby dodatkowo podbić ceny.

Ta ocena opiera się jednak na założeniach dotyczących dostępności LNG i niezakłóconego działania europejskiej infrastruktury importowej. Analiza przygotowania rynku Komisji opisuje scenariusze, w których magazyny można uzupełnić do co najmniej 80 proc. do listopada — zależnie od dostępności LNG.

Właśnie te warunki są wystawiane na próbę przez kryzys wokół Ormuzu. Jeśli żegluga zostanie przywrócona, Europa może nadal mieć czas na odbudowę zapasów. Jeśli ograniczenia potrwają, a popyt w Azji pozostanie wysoki, osiągnięcie celu będzie droższe, a konsekwencje mroźnej zimy — poważniejsze.

Na razie europejski rynek gazu sygnalizuje podatność, nie pewność kryzysu: kontrakty TTF drożeją, zapasy pozostają wyjątkowo niskie, a każdy kolejny tydzień ograniczonych dostaw LNG z Zatoki zwiększa zależność Europy od alternatywnych ładunków, terminowego uzupełniania magazynów i sprzyjającej pogody.