Zakłócenia na Bliskim Wschodzie podnoszą koszt dostarczenia każdej baryłki ropy

Rynek ropy coraz wyraźniej rządzi się prostą zasadą: baryłka ma wartość tylko wtedy, gdy można ją załadować, ubezpieczyć, przewieźć tankowcem i dostarczyć do rafinerii. Ataki na statki w rejonie cieśniny Ormuz oraz czasowe wyłączenie saudyjskiego rurociągu East-West zawęziły dostępne drogi eksportu ropy z Zatoki Perskiej. W efekcie logistyka stała się jednym z kluczowych składników ceny ropy.1721

Wyłączenie rurociągu pozbawiło rynek ważnej drogi obejścia Ormuzu

Saudyjski rurociąg East-West przecina kraj w kierunku Morza Czerwonego i pozwala transportować ropę bez korzystania z cieśniny Ormuz. Saudyjskie władze poinformowały, że został on czasowo wyłączony po atakach dronów przeprowadzonych z terytorium Iraku 10–11 września.2223

To istotne nie tylko dlatego, że zagrożona została infrastruktura. Rurociąg był trasą awaryjną, która miała omijać ograniczony szlak morski. Reuters podał, powołując się na traderów i saudyjskich odbiorców ropy, że zapasy w Yanbu — porcie eksportowym nad Morzem Czerwonym — wystarczyłyby na utrzymanie eksportu jedynie przez pięć–siedem dni, gdyby rurociąg pozostawał nieczynny.21

Dla kupujących oznacza to mniej realnych opcji dostaw. Znaczenia nabierają miejsce załadunku, bezpieczeństwo trasy, dostępność tankowców oraz koszt ubezpieczenia — a nie wyłącznie notowanie danego gatunku ropy.

Fracht coraz mocniej wpływa na cenę dostarczonego surowca

Gdy dostęp do tankowców staje się ograniczony albo ryzykowny, koszt frachtu może zniwelować pozorną przewagę tańszej ropy. Dla azjatyckich rafinerii coraz ważniejszy jest pełny koszt dostarczenia ładunku, a nie sama cena w terminalu eksportowym.

Prowadzi to do kilku zmian w handlu:

• Bezpieczne i dostępne ładunki zyskują premię. Ropa, którą można załadować i wysłać działającą trasą, może kosztować więcej niż alternatywny, nominalnie tańszy gatunek.
• Dostawy z daleka są mniej przewidywalne. Ropa spoza Zatoki może pomóc w dywersyfikacji, lecz długi rejs zwiększa ekspozycję na wysokie stawki frachtowe i ograniczoną dostępność jednostek.
• Rurociągi oraz przepustowość portów stają się aktywami poruszającymi rynek. Przestój East-West pokazał, że także alternatywy dla Ormuzu mogą okazać się wąskim gardłem.

Konsekwencją jest rosnąca różnica między cenami kontraktów referencyjnych a kosztem szybkiego pozyskania fizycznej ropy. Międzynarodowa Agencja Energetyczna (IEA) wskazała, że w połowie września Brent kosztował około 105 USD za baryłkę — o 21 USD więcej niż na początku sierpnia i o 45% więcej niż przed wojną — podczas gdy ceny fizycznych ładunków były wyraźnie wyższe.41

Notowania ropy uwzględniają większą premię geopolityczną

Wraz z rozszerzaniem się konfliktu i presją na szlaki dostaw rosły ceny referencyjnych gatunków ropy. 14 września Brent zakończył sesję na poziomie 105,68 USD za baryłkę, a amerykańska WTI na 101,39 USD, po atakach na saudyjską infrastrukturę energetyczną i statki na Bliskim Wschodzie.17 W kolejnych notowaniach Brent sięgnął 108,48 USD, a WTI 103,58 USD.45

Jeszcze silniejszy sygnał obaw o dostępność szybkich dostaw pojawił się w Chinach. Kontrakty na ropę denominowane w juanach na Shanghai International Energy Exchange wzrosły do rekordowych 929,4 juana, czyli około 138,50 USD za baryłkę — najwyżej od rozpoczęcia handlu tym kontraktem w 2018 r.35

Nie przesądza to o trwałym, nowym poziomie cen. Pokazuje jednak, jak szybko rynek koryguje wycenę, gdy pogarsza się bezpieczeństwo tras dostaw. Informacje o bezpieczniejszym tranzycie, naprawach infrastruktury lub postępie dyplomatycznym mogą obniżyć premię. Kolejne ataki lub długotrwały przestój mogłyby ją natomiast utrwalić.

Japonia stoi przed szczególnie trudnym testem bezpieczeństwa importowego

Japonia należy do najbardziej narażonych importerów. Około 95% jej importu ropy pochodzi z Bliskiego Wschodu, a około 70% historycznie przechodzi przez cieśninę Ormuz.23 Reuters informował, że kraj posiada awaryjne zapasy odpowiadające 254 dniom zużycia, co stanowi istotną osłonę w krótkim terminie.2

Zapasy nie usuwają jednak problemu zaopatrzenia. Ropa zastępcza musi być dostępna, konkurencyjna cenowo, odpowiednia dla konfiguracji rafinerii i możliwa do fizycznego dostarczenia. Jeśli wielu azjatyckich odbiorców jednocześnie zacznie szukać ładunków spoza Zatoki lub omijających Ormuz, konkurencja podniesie koszt dostarczonych alternatyw.

Tokio już reaguje na poziomie polityki energetycznej. Plan wzmacniania odporności energetycznej obejmuje wsparcie dla projektów rurociągów omijających Ormuz, co podkreśla strategiczne znaczenie nie tylko innych dostawców, ale i innych tras.1

Chiny mają siłę zakupową, lecz nie są odporne na kryzys

Rekordowa cena chińskich kontraktów w juanach wskazuje, że tamtejsze rafinerie również odczuwają zaostrzenie rywalizacji o pewne dostawy.35 Jako największy importer ropy na świecie Chiny mogą kupować surowiec od szerokiego grona producentów, ale droższy fracht i ograniczenia na trasach żeglugowych podnoszą koszt zastępowania ropy z Zatoki ładunkami z basenu Atlantyku i innych odległych kierunków.

Kluczowe nie jest więc to, czy alternatywy istnieją na papierze. Pytanie brzmi, czy odpowiednie wolumeny mogą szybko dotrzeć do chińskich rafinerii po cenie, która nie pogorszy istotnie ich ekonomiki. Długotrwałe zakłócenia podnosiłyby koszty wsadu i zwiększały wartość ropy dostępnej natychmiast oraz transportowanej bezpieczną trasą.

Ropa z USA może pomóc, ale nie zastąpi całego wolumenu

Amerykańska ropa omija wąskie gardło w Ormuzie, dlatego może częściowo łagodzić napięcie po stronie azjatyckiego popytu. Jest jednak surowcem wymagającym długiego transportu. Gdy rosną stawki czarteru tankowców i ryzyko rejsu, fracht może pochłonąć znaczną część dyskonta WTI wobec Brentu i osłabić opłacalność eksportu.

Azjatyckie rafinerie mogą zatem wybierać ładunki łatwiej dostępne zamiast tych nominalnie najtańszych. Na rynku zdominowanym przez logistykę najbardziej konkurencyjna nie zawsze jest ropa o najniższej cenie katalogowej, lecz ta, która dotrze z najmniejszą niepewnością dotyczącą trasy, terminu i ubezpieczenia.

Co zdecyduje o dalszym rozwoju sytuacji

Najważniejszy będzie czas trwania zakłóceń. Szybki powrót rurociągu East-West do działania i poprawa warunków tranzytu mogłyby zmniejszyć nadzwyczajne premie frachtowe oraz geopolityczne. Jeśli jednak problemy się przedłużą, skutki mogą mieć bardziej trwały charakter: silniejsza konkurencja o ropę spoza Zatoki, sięganie po zapasy, możliwe ograniczanie przerobu w rafineriach i wyższe koszty dostarczonej ropy w całej Azji.

Na razie przekaz rynku jest jednoznaczny: bezpieczeństwo energetyczne jest wyceniane nie tylko przy odwiercie, lecz na każdym etapie drogi między producentem a rafinerią.