Seria zgłoszonych ataków dronów na statki handlowe w pobliżu Rumunii i Bułgarii wywołała apele o wzmocnienie obrony powietrznej i ściślejszą współpracę na Morzu Czarnym. Bułgaria poprosiła NATO o samoloty i środki do zwalczania dronów. Rumunia poinformowała, że 17 października jej F-16 zestrzeliły dwa drony w pobliżu Suliny, a także zaproponowała utworzenie wspólnego dowództwa w regionie. Doniesienia różnią się jednak co do liczby zaatakowanych statków i zaginionych marynarzy, a część odpowiedzi pozostawała na etapie zapowiedzi lub propozycji.
3
5
23
39
Ataki na statki: najważniejsze daty
- 5–6 października: W raporcie dotyczącym bezpieczeństwa na morzu opisano ataki z użyciem systemów powietrznych i nawodnych na trzy statki handlowe w wyłącznych strefach ekonomicznych Rumunii i Bułgarii. Według tego raportu dwa statki zatonęły.
34
- 13 października: Bułgaria poinformowała, że frachtowiec HS Dignity zatonął około 17 mil morskich na wschód od Krapets. Statek Chelsea 3 został trafiony w pobliżu Byali; cała 15-osobowa załoga została uratowana.
14
- 14 października: Na tankowcu Yara J wybuchł pożar około 9–10 mil morskich od Suliny. Władze Rumunii badały możliwość ataku drona.
1
11
- 15 października: Po zgłoszonym uderzeniu drona zapalił się chemikaliowiec Wine Trader, około 13 mil morskich na południowy wschód od Suliny. Uratowano pięciu członków załogi, a siedmiu uznano za zaginionych.
2
15
- 17 października: Rumunia poinformowała, że jej F-16 zestrzeliły dwa drony nad wodami terytorialnymi w pobliżu Suliny. W jednym z raportów określono je jako odrzutowe drony z rodziny Geran.
53
55
Nie ma jednej, uzgodnionej liczby ofiar całej serii. Jedne doniesienia mówiły o co najmniej siedmiu zaatakowanych statkach, dwóch zabitych i co najmniej 25 zaginionych; inne podawały 28 zaginionych. Jeszcze inne wspominały o co najmniej ośmiu statkach zaatakowanych w ciągu miesiąca. To różne okresy i zestawienia, których nie należy łączyć w jeden potwierdzony bilans.
3
5
8
13
Bułgaria: prośba o wsparcie i zakupy systemów
16 października Bułgaria zwróciła się do NATO o wzmocnienie zdolności obronnych w regionie. Wniosek obejmował samoloty, systemy rakiet przeciwlotniczych, środki do zwalczania dronów oraz lotnictwo patrolowe. W chwili składania prośby nie było jeszcze wiadomo, jakie wsparcie sojusznicy będą mogli zapewnić.
39
Dwa dni później minister obrony Dimitar Stojanow powiedział, że oczekuje przybycia do Bułgarii samolotów sojuszniczych. Była to zapowiedź oczekiwanego ruchu, a nie potwierdzenie, że maszyny już zostały rozmieszczone.
40
Bułgaria przedstawiła też dwa odrębne przedsięwzięcia związane z obroną przed dronami:
- Zobowiązała się przeznaczyć 80 mln euro za pośrednictwem unijnego mechanizmu SAFE na zakup 20 systemów — 10 mobilnych i 10 stacjonarnych — w ramach inicjatywy NATO Drone Edge.
17
- Planowała do 30 października dołączyć do osobnego projektu NATO dotyczącego zagrożeń powietrznych na małej wysokości. Nie należy utożsamiać tego planu z zobowiązaniem w ramach Drone Edge.
20
Po zatonięciu HS Dignity Bułgaria wezwała też rosyjskiego ambasadora. Sam ten krok dyplomatyczny nie przesądza jednak o tym, kto odpowiadał za ataki.
14
Rumunia: zestrzelenie dronów i plan wspólnego dowództwa
Zestrzelenie dwóch dronów przez rumuńskie F-16 17 października było bezpośrednią reakcją wojskową na obiekty, które weszły w rumuńską przestrzeń powietrzną nad wodami terytorialnymi w pobliżu Suliny.
23
55 W osobnym doniesieniu wspomniano o wcześniejszym przechwyceniu drona w pobliżu morskiego projektu gazowego Neptun Deep w sierpniu. Był to inny incydent, niezwiązany z październikową serią ataków na statki handlowe.
61
Bukareszt zabiegał również o szerszą koordynację. Z inicjatywy Rumunii na 20 października zaplanowano posiedzenie Rady Północnoatlantyckiej poświęcone bezpieczeństwu Morza Czarnego. Sam termin spotkania nie oznacza, że podjęto już decyzję.
23
Rumunia zaproponowała ponadto utworzenie wspólnego dowództwa NATO dla Morza Czarnego, skupiającego nadbrzeżnych sojuszników z regionu. Bukareszt zaoferował, że będzie gospodarzem tej struktury od 2028 roku. W przywołanych doniesieniach była to propozycja, a nie zatwierdzona struktura NATO.
41
42
NATO, odpowiedzialność za ataki i nierozstrzygnięte kwestie
Bułgaria, Rumunia i Turcja poruszyły sprawę ataków na forum NATO, apelując o większą uwagę sojuszu i wspólne działania na rzecz bezpieczeństwa Morza Czarnego. Sekretarz generalny NATO Mark Rutte zapowiedział dalszą współpracę z sojusznikami w regionie oraz dostosowywanie działań odstraszających i obronnych w razie potrzeby.
33
38
Doniesienia nie przedstawiały jednak jednoznacznie odpowiedzialności za ataki. Źródło wojskowe NATO powiedziało serwisowi MarineLink, że drony, które doprowadziły do pożarów tankowców, pochodziły z Rosji. Prezydent Rumunii Nicușor Dan nie przesądził wówczas, czy to Rosja była odpowiedzialna. Rumunia informowała też o dochodzeniu w sprawie możliwego ataku na Yara J.
11
12 Te informacje nie stanowią jednego, ostatecznego publicznego ustalenia dotyczącego wszystkich incydentów.
Zaplanowane na 20 października spotkanie Rady Północnoatlantyckiej samo w sobie nie oznacza uruchomienia artykułu 4 ani 5 Traktatu Północnoatlantyckiego. Według jednego z raportów Rumunia nie wnioskowała o konsultacje na podstawie artykułu 4, a artykuł 5 nie był wówczas przedmiotem rozmów. Dostępne doniesienia nie rozstrzygają, jak zasady obrony zbiorowej mogłyby odnosić się do poszczególnych incydentów, w tym tych w wyłącznej strefie ekonomicznej.
44
Przywołane materiały nie podają też wiarygodnych danych o zmianach kosztów ubezpieczenia statków ani skali zakłóceń dostaw do bułgarskich portów. Bez lepiej udokumentowanych liczb nie należy przedstawiać tych skutków jako potwierdzonych.