Rosja sprowadza benzynę z Indii. Ukraińskie drony odwróciły kierunek handlu paliwami

Pierwszy odnotowany transport benzyny z Indii do Rosji to coś więcej niż nietypowa trasa handlowa. To widoczny sygnał, że powtarzające się ukraińskie ataki osłabiły rosyjską zdolność do przerabiania ropy na benzynę i olej napędowy potrzebne na krajowym rynku. Ładunek wyprodukowany przez powiązaną z Rosnieftią firmę Nayara Energy dotarł do Rosji w czasie, gdy Moskwa ograniczała eksport paliw, zwiększała import z państw sąsiednich i zaostrzała kontrolę sprzedaży w kilku regionach.

Od eksportera do importera paliw

Co najmniej jeden transport indyjskiej benzyny trafił na rosyjski rynek krajowy 5 sierpnia — wynika z informacji branżowych i danych o żegludze cytowanych przez Reutersa oraz firmę Kpler. Ładunek liczył około 42 tys. ton, czyli mniej więcej 350 tys. baryłek.

Dostawcą była Nayara Energy, operator rafinerii Vadinar w Gudżaracie, w której częściowy udział ma rosyjska Rosnieft. Nie był to jednak prosty, bezpośredni eksport z Indii do Rosji. Według doniesień w trasie uczestniczyli pośrednicy i tankowce powiązane z Rosją, a także przeładunki z jednostki na jednostkę w pobliżu Egiptu. Dzięki temu łańcuch handlowy pozostawał oddzielony od formalnej, bezpośredniej transakcji między Indiami a Rosją.

To rozróżnienie wyjaśnia, jak Indie mogły zaprzeczać bezpośredniej sprzedaży do Rosji, a jednocześnie benzyna z rafinerii powiązanej z Rosnieftią trafiła na rosyjski rynek. Pokazuje też, że handel energią w warunkach sankcji coraz częściej opiera się na pośrednikach, przeładunkach i skomplikowanej logistyce zamiast na przejrzystych dostawach od producenta do odbiorcy.

Dlaczego ataki na rafinerie mają tak duży efekt

Awaria rafinerii oznacza więcej niż wyłączenie jednego zakładu i jego dziennej produkcji. Z pracy mogą zostać wyłączone konkretne instalacje, a zakłócone zostają również harmonogramy magazynowania i transportu. Kolejne ataki kumulują skutki, ponieważ z każdym wyłączeniem maleje wolna moc przerobowa, która mogłaby zastąpić uszkodzony zakład. Reuters informował, że ukraińskie ataki doprowadziły do całkowitego lub częściowego wstrzymania pracy rosyjskich rafinerii oraz spadku produkcji benzyny, oleju napędowego i paliwa lotniczego.

Dobrym przykładem problemu z naprawami jest rafineria Orsknefteorgsintez. Po ukraińskim ataku dronowym i pożarze 11 sierpnia zakład całkowicie wstrzymał przerób ropy. Gubernator obwodu orenburskiego przekazał, że uszkodzona kluczowa infrastruktura nie może zostać szybko naprawiona, a konieczność sprowadzenia wyposażenia z zagranicy — w połączeniu z sankcjami — może wydłużyć naprawy nawet do sześciu miesięcy.

Oznacza to, że zakłócenie może trwać znacznie dłużej niż sam atak czy pożar. Nawet jeśli kolejne uderzenia ustaną, przywrócenie mocy produkcyjnych będzie zależeć od zdobycia specjalistycznych części, zorganizowania prac inżynieryjnych i bezpiecznego ponownego uruchomienia złożonych instalacji.

Niedobory paliwa w Rosji

Skutki kryzysu są widoczne na stacjach benzynowych i w decyzjach władz regionalnych. Pojawiały się informacje o kolejkach, wyższych cenach benzyny, braku paliwa na części stacji oraz racjonowaniu i zaostrzaniu limitów sprzedaży. Do 17 sierpnia władze co najmniej 10 regionów ponownie zaostrzyły kontrolę sprzedaży paliw, a na niektórych stacjach w obwodzie moskiewskim miało zabraknąć benzyny, podczas gdy olej napędowy był dostępny w większości punktów.

Moskwa próbuje zatrzymać dostępne paliwo w kraju. Wśród zastosowanych środków znalazły się ograniczenia eksportu produktów naftowych, import koleją z Białorusi i Kazachstanu oraz czasowa zgoda, by część rafinerii produkowała paliwo o niższych niż zwykle wymaganiach środowiskowych. Według S&P Global Rosja przedłużyła także zakaz eksportu benzyny do końca 2026 roku.

Import może złagodzić niedobory w konkretnych regionach, ale nie zastąpi bezterminowo utraconych mocy przerobowych. Nietypowy transport z Indii jest więc sygnałem rynkowym: Rosja nadal ma ropę, lecz jej krajowy system nie radzi sobie z przerobieniem wystarczającej ilości surowca na paliwo do transportu.

Od rosyjskich problemów do globalnego niedoboru paliw

Szerszy problem nie polega wyłącznie na braku ropy. Chodzi o niedobór zdolności rafineryjnych i gotowych produktów — benzyny, oleju napędowego oraz paliwa lotniczego. Rafinerie są ogniwem między ropą a paliwami, z których korzystają kierowcy, firmy transportowe i rolnicy.

Uszkodzenia rosyjskich zakładów związane z wojną w Ukrainie zbiegły się z zakłóceniami powiązanymi z konfliktem z Iranem. Ograniczenia ruchu tankowców przez cieśninę Ormuz zmniejszyły dostęp do ropy z Bliskiego Wschodu, a ataki i przestoje dotknęły również rafinerie w regionie. Reuters podał, że ataki na rafinerie związane z wojnami w Iranie i Ukrainie wyłączyły w ostatnich miesiącach niemal 9 proc. światowych mocy rafineryjnych.

Zapasy były już niskie, a sezonowy popyt sektora rolnego dodatkowo zwiększył presję na rynek oleju napędowego. 17 sierpnia amerykańska marża na oleju napędowym, czyli tzw. diesel crack, osiągnęła rekordowy poziom 102,20 dolara za baryłkę.

Co oznacza „diesel crack”?

„Diesel crack” to różnica między ceną rynkową oleju napędowego a ceną ropy używanej do jego produkcji. Wskaźnik pokazuje opłacalność rafinacji i niedobór gotowego produktu — nie oznacza, że cena litra czy galona oleju napędowego dla kierowcy wzrosła o 102,20 dolara.

Bardzo szeroka marża oznacza, że olej napędowy jest wyjątkowo drogi w porównaniu z ropą. W praktyce nabywcy konkurują o ograniczone dostawy gotowego paliwa, nawet jeśli sama ropa jest dostępna. Dlatego rynek może doświadczać kryzysu paliw rafinowanych, a ceny ropy nie muszą poruszać się w identyczny sposób.

Co transport z Indii potwierdza, a czego nie dowodzi

Transport wspiera jasny wniosek: problemy rosyjskich rafinerii ograniczyły dostępność produktów na tyle, że opłacalny stał się import z Indii, a dostawy z Białorusi i ograniczenia eksportowe stały się ważnymi elementami odpowiedzi Moskwy.

Dostępne publicznie informacje nie potwierdzają jednak wszystkich szerszych tez pojawiających się w związku z kryzysem. Przywołane źródła dokumentują regionalne niedobory, racjonowanie, ograniczenia eksportu, import oraz poważne awarie rafinerii. Same w sobie nie dowodzą, że braki paliwa doprowadziły do mierzalnego spadku poparcia dla prezydenta Władimira Putina. Nie należy też traktować transportu z Indii jako dowodu na formalną zmianę polityki władz w Delhi bez dokładniejszych informacji o poszczególnych umowach i pośrednikach.

Najbardziej uzasadniona interpretacja jest węższa, ale nadal istotna: ukraińskie ataki zmieniły kierunek i strukturę rosyjskiego handlu paliwami. Kraj przyzwyczajony do eksportu produktów rafinowanych musi sprowadzać benzynę z odległej, powiązanej z Rosnieftią rafinerii, korzystając przy tym z nieprzejrzystego łańcucha morskiego. Jednocześnie uszkodzenia w Rosji i na Bliskim Wschodzie ograniczają globalny rynek produktów, które muszą powstać w rafineriach — a nie w szybach naftowych.