Od bomb do głosowań: Jak kryzys w Cieśninie Ormuz wymusił zmianę strategii USA

Kiedy 28 lutego 2026 roku Iran skutecznie zamknął Cieśninę Ormuz w odwecie za amerykańskie i izraelskie uderzenia militarne, początkowym planem administracji Trumpa było jednostronne użycie siły i silne naciski na sojuszników. W ciągu kilku tygodni strategia ta legła w gruzach – odrzucona przez partnerów i niezdolna do przywrócenia komercyjnej żeglugi – wymuszając niezręczny zwrot w stronę Organizacji Narodów Zjednoczonych. Dyplomatyczna saga, która po tym nastąpiła, pozostawiła najważniejszy na świecie punkt zapalny dla handlu energią w stanie zawieszenia, wywołując to, co Międzynarodowa Agencja Energetyczna nazwała „największym zakłóceniem dostaw w historii globalnego rynku ropy” i przygotowując grunt pod kaskadowy kryzys żywnościowy.

Faza pierwsza: Nieudana koalicja wojskowa

Pierwszą odpowiedzią administracji była bezpośrednia kampania powietrzna przeciwko irańskim celom, rozpoczęta 19 marca 2026 roku, której deklarowanym celem było zniszczenie zasobów morskich zagrażających żegludze . Na froncie dyplomatycznym prezydent Trump zażądał, aby „około siedem” krajów wysłało okręty wojenne do patrolowania szlaku wodnego, twierdząc, że cieśnina nie jest żywotnym interesem USA ze względu na krajową produkcję ropy .

Departament Stanu sformalizował to żądanie w wewnętrznej depeszy wysłanej do ambasad na całym świecie, proponując nowy sojusz o nazwie „Maritime Freedom Construct”, mający koordynować sankcje i wymianę informacji . Pentagon aktywnie rozważał nawet zajęcie terminalu naftowego Iranu na wyspie Kharg, co wymagałoby użycia wojsk lądowych .

Reakcja sojuszników była jak uderzenie w mur. Europejscy przywódcy i eksperci wojskowi uznali perspektywę eskortowania statków przez liczącą 21 mil szerokości strefę aktywnych działań wojennych za „nierealistyczną” i „prawie niemożliwą” . Wsparcie NATO było, według słów samego Trumpa, „letnie” i niechętne do pomocy . Australia publicznie odmówiła wysłania okrętu . Z kilkoma ochotnikami i kosztowną kampanią powietrzną, która nie zapewniła bezpiecznego przejścia, strategia koalicyjna na początku kwietnia upadała.

Zwrot w stronę Organizacji Narodów Zjednoczonych

W obliczu impasu administracja zwróciła się do Rady Bezpieczeństwa ONZ. Wraz z Bahrajnem, Arabią Saudyjską, ZEA, Kuwejtem i Katarem, Stany Zjednoczone rozpowszechniły w kwietniu projekt rezolucji z Rozdziału VII, wzywający Iran do zaprzestania ataków, usunięcia min morskich i zaprzestania pobierania „nielegalnych opłat” od statków .

Tekst rezolucji był wielokrotnie rozwadniany w nadziei na uzyskanie wstrzymania się od głosu przez Rosję i Chiny. I tak upadł. 7 kwietnia Moskwa i Pekin zawetowały projekt w głosowaniu 11 do 2, przy wstrzymujących się Pakistanie i Kolumbii . Zmieniony projekt, pozbawiony wyraźnego upoważnienia do użycia siły, a następnie kolejny tekst z maja, podzieliły ten sam los, a Rosja i Chiny wyraziły „poważne obawy” i wezwały do wycofania tekstu .

Tymczasem Wielka Brytania zwołała oddzielny, 30-narodowy tor dyplomatyczny, aby wywrzeć presję polityczną – spotkanie, które Stany Zjednoczone ostentacyjnie zignorowały, co odzwierciedlało pogląd Trumpa, że zabezpieczenie szlaku wodnego „nie jest zadaniem Ameryki” . Zmieniony projekt sekretarza stanu Marco Rubio zachował ramy egzekwowania z Rozdziału VII, ale zastąpił autoryzację siły groźbą sankcji, jeśli Iran nie zastosuje się w ciągu 30 dni . Żadna wersja nie przeszła.

Dlaczego doszło do zmiany strategii

1. Nikt nie chciał przyłączyć się do militarnej akcji. Sojusznicy z NATO i Europy kategorycznie odmówili udziału w misji eskortowania statków, którą uważali za militarnie niewykonalną w wąskiej cieśninie nasyconej irańskimi rakietami przeciwokrętowymi i minami . Brak poparcia sojuszników uczynił z „koalicji” dyplomatyczną fikcję.

2. Bombardowania nie zadziałały. Operacja „Project Freedom”, przeprowadzona od 4 do 6 maja, przyniosła jedynie tymczasowe wstrzymanie działań wojennych, a nie trwałe ponowne otwarcie komercyjnych szlaków żeglugowych . Sama siła powietrzna nie mogła zneutralizować asymetrycznych, rozproszonych zdolności Iranu do stawiania min i ataków dronami w tym wąskim gardle .

3. Szkody gospodarcze stawały się katastrofalne. Do kwietnia cena ropy Brent przekroczyła 126 dolarów za baryłkę, ruch statków spadł o 90-95%, a zakłócenia wykraczały poza ropę, obejmując aluminium, towary i nawozy . Allianz oszacował, że nawet sześciotygodniowe zamknięcie może obniżyć PKB Arabii Saudyjskiej o 1,6 punktu procentowego, a ZEA o 3,3 punktu . Pilna potrzeba znalezienia jakiegokolwiek dyplomatycznego wyjścia – jakkolwiek mało prawdopodobnego – stała się paląca.

4. Rosja i Chiny zablokowały drogę. Zwrot w stronę ONZ od początku był mało realny; oba narody miały głębokie więzi z Iranem i już zawetowały marcową rezolucję potępiającą irańskie ataki . Ich przewidywalne weta pogrzebały ścieżkę ONZ, ale sama próba odzwierciedlała przyznanie, że czysto amerykańskie rozwiązanie militarne było nie do utrzymania .

Stawka gospodarcza i humanitarna

Przez Cieśninę Ormuz normalnie przepływa około 20% światowych dostaw ropy i mniej więcej jedna trzecia światowego handlu nawozami . Jej faktyczne zamknięcie od 28 lutego stworzyło nakładające się na siebie kryzysy.

Szok energetyczny i gospodarczy

Koszty ubezpieczeń morskich podskoczyły o 300%, a ceny aluminium osiągnęły rekordowe poziomy . Sekretarz Generalny ONZ ostrzegł, że zamknięcie trwające do końca 2026 roku może pchnąć globalną inflację powyżej 6%, a wzrost gospodarczy obniżyć do 2%, wywołując globalną recesję . Rynki wschodzące odczuwają najdotkliwszy ból z powodu „potrójnych deficytów”: fiskalnego, na rachunku obrotów bieżących i energetycznego .

Nadciągający kryzys żywnościowy

Najgroźniejszy efekt rozgrywa się w zwolnionym tempie. Ponieważ około jedna trzecia światowych nawozów transportowanych drogą morską – głównie mocznika – nie może przepłynąć przez cieśninę, rolnicy na całym świecie stają w obliczu niedoborów środków produkcji na początku sezonów sadzenia . FAO ostrzegła, że zamknięcie trwające ponad 90 dni – próg przekroczony już w czerwcu 2026 roku – może wywołać systemowy szok rolno-spożywczy i poważny globalny kryzys cen żywności w ciągu 6 do 12 miesięcy .

Ceny mocznika w Stanach Zjednoczonych wzrosły już o 52% do połowy kwietnia . Światowy Program Żywnościowy szacuje, że jeśli konflikt i zamknięcie cieśniny utrzymają się do połowy 2026 roku, dodatkowe 45 milionów ludzi może popaść w stan ostrego braku bezpieczeństwa żywnościowego, powiększając grono 318 milionów już dotkniętych tym problemem . UNCTAD opisał „potrójny szok” w postaci skoków cen energii, nawozów i żywności, który najsilniej uderza w najbardziej wrażliwe populacje .

Zakłócenia w dostarczaniu pomocy

Szef pomocy humanitarnej ONZ ostrzegł, że zamknięcie ma „ogromny wpływ” na operacje pomocowe: statki przewożące żywność, lekarstwa i paliwo muszą pokonywać dłuższe, droższe trasy, co sprawia, że pomoc jest wolniejsza i mniej przewidywalna . Międzynarodowy Komitet Ratunkowy zauważył, że nawet gdyby cieśnina została ponownie otwarta natychmiast, usunięcie zaległości zajęłoby tygodnie lub miesiące, pozostawiając humanitarne łańcuchy dostaw w stanie kruchości .

Impas bez wyjścia

W czerwcu 2026 roku kruche zawieszenie broni między USA a Iranem zmniejszyło bezpośrednie ryzyko szerszej wojny regionalnej, ale cieśnina pozostaje w dużej mierze zamknięta dla ruchu komercyjnego . Rada Bezpieczeństwa ONZ jest sparaliżowana przez rosyjskie i chińskie weta, nie widać dyplomatycznego przełomu, a gospodarcze wstrząsy wtórne – zwłaszcza szok na rynku nawozów – dopiero zaczynają docierać do światowych systemów żywnościowych. Kryzys przekształcił się z morskiego pata w powoli rozwijającą się katastrofę humanitarną, która będzie się rozwijać przez kolejne cykle zbiorów, niezależnie od tego, co wydarzy się w Nowym Jorku czy w Zatoce Perskiej.