Rezerwy ropy IEA kurczą się wolniej, ale kryzys diesla nie ustępuje

Program awaryjnego uwalniania ropy przez Międzynarodową Agencję Energetyczną (IEA) przeszedł od rekordowej decyzji do wolniejszego i bardziej selektywnego wykorzystania zapasów. Do lipca państwa członkowskie uwolniły 300 mln z 400 mln baryłek udostępnionych rynkowi 11 marca. W samym lipcu pobrano jednak tylko 26 mln baryłek, a ponad 100 mln baryłek z uzgodnionego pakietu nadal pozostawało niewykorzystanych. 6

Rezerwy amortyzują wstrząs, ale nie zastępują infrastruktury potrzebnej do przekształcenia ropy surowej w paliwo i dostarczenia go do odbiorców. To właśnie tłumaczy, dlaczego światowe zapasy nadal spadały, a rynek diesla pozostawał wyjątkowo napięty.

Co zmieniło się po marcowej decyzji?

11 marca wszystkie 32 państwa członkowskie IEA zgodziły się udostępnić 400 mln baryłek — największą awaryjną operację uwalniania zapasów w historii agencji. 27 Decyzja miała uspokoić rynek dotknięty poważnymi zakłóceniami związanymi z konfliktem oraz gwałtownym ograniczeniem przepływów przez kluczowe szlaki morskie.

Tempo operacji wyraźnie zwolniło. Średni dzienny pobór z rządowych rezerw wyniósł w lipcu 750 tys. baryłek, wobec 1,5 mln baryłek dziennie w czerwcu i 2,5 mln w maju. Do spowolnienia przyczyniły się mniejsze pobory w Stanach Zjednoczonych i państwach regionu Azji i Pacyfiku. Nie ustalono też nowego harmonogramu wykorzystania pozostałej części zadeklarowanych zapasów. 6

Skala dostępnych rezerw pozostaje jednak znacząca. Państwa IEA kontrolują ponad 1 mld baryłek rządowych zapasów awaryjnych. 119 Sama obecność tych baryłek w magazynach nie oznacza jednak, że wszystkie mogą szybko trafić na rynki, na których paliwo jest najbardziej potrzebne.

Dlaczego zapasy spadły mimo uwalniania ropy?

Awaryjne uwalnianie okazało się mniejsze niż szok podażowy, który ma łagodzić. Skumulowane straty dostaw z Bliskiego Wschodu przekroczyły 1,3 mld baryłek, a średni przepływ przez cieśninę Ormuz wynosił w marcu, kwietniu i maju 2,7 mln baryłek dziennie — wobec około 20 mln przed konfliktem. 18

Według IEA w lipcu obserwowane światowe zapasy zmniejszyły się o 69 mln baryłek, czyli o 2,2 mln baryłek dziennie. Spadek niemal w całości dotyczył ropy znajdującej się w transporcie morskim. To sygnał, że problem nie sprowadza się do samej ilości ropy, lecz także do tego, czy można ją bezpiecznie przemieścić przez zakłóconą sieć logistyczną.

Pod koniec lipca obserwowane zapasy spadły poniżej 7,9 mld baryłek, a IEA prognozowała w trzecim kwartale globalny deficyt ropy na poziomie 1,8 mln baryłek dziennie. 26

W praktyce oznacza to, że rezerwy mogą poprawiać bilans na papierze, podczas gdy fizyczna dostępność surowca nadal się pogarsza. Baryłki zgromadzone w magazynach nie zastąpią natychmiast zablokowanych tras, unieruchomionych ładunków, uszkodzonej infrastruktury ani wydłużonych rejsów omijających morskie wąskie gardła.

Ropa surowa to nie to samo co paliwo na stacji

Najważniejsze ograniczenie wynika z różnicy między ropą surową a gotowymi produktami naftowymi. Państwa IEA muszą utrzymywać zapasy odpowiadające co najmniej 90 dniom importu netto. Obowiązek obejmuje zarówno ropę, jak i produkty rafinowane. 20 Cały awaryjny pakiet składa się jednak w dużej mierze z ropy surowej, podczas gdy europejskie wkłady są silniej skoncentrowane na produktach rafinowanych. 17

Ropa staje się użyteczna dla kierowców, przewoźników czy lotnictwa dopiero wtedy, gdy dotrze do sprawnej rafinerii, zostanie przerobiona na diesel, benzynę lub paliwo lotnicze, a następnie trafi przez porty i sieci dystrybucyjne do odbiorców. Każdy z tych etapów może stać się wąskim gardłem. IEA wskazywała, że działalność rafinerii i dostawy produktów nie odbudowały się w takim stopniu jak dostawy ropy surowej. 19

To wyjaśnia rozbieżność między dostępnością ropy a napięciem na rynku paliw. Marża dieslowa w USA — różnica między ceną diesla a ceną ropy wykorzystywanej do jego produkcji — osiągnęła 17 sierpnia rekordowy poziom 102,20 dol. za baryłkę. 48 IEA podała również, że średni przerób ropy w światowych rafineriach wyniósł w lipcu 80,9 mln baryłek dziennie, czyli około 5 mln mniej niż rok wcześniej. 48

Według dostępnych szacunków unieruchomiono ponad 20 proc. mocy rafineryjnych Bliskiego Wschodu, a eksport paliw nadal ograniczały zakłócenia w cieśninie Ormuz. 47 W takich warunkach dodatkowa ropa może pomóc powstrzymać jeszcze gwałtowniejszy wzrost jej ceny, ale nie odbuduje szybko utraconych mocy rafineryjnych ani nie otworzy zamkniętych szlaków morskich.

Co realnie mogą dać pozostałe rezerwy?

Ponad 1 mld baryłek rządowych zapasów kontrolowanych przez państwa IEA nadal stanowi istotne zabezpieczenie. W zależności od lokalizacji i możliwości transportowych rezerwy mogą:

• zastąpić część utraconych dostaw ropy;
• zmniejszyć presję na rafinerie poza obszarem bezpośrednio dotkniętym kryzysem;
• ograniczyć skalę wzrostu cen ropy surowej;
• kupić czas na przekierowanie ładunków, naprawę instalacji i ograniczenie popytu.

Ich skuteczność będzie jednak mniejsza, gdy niedobór dotyczy przede wszystkim paliwa rafinowanego, a nie samej ropy. Pozostałe około 100 mln baryłek z marcowego pakietu odpowiadałoby mniej więcej 56 dniom deficytu wynoszącego 1,8 mln baryłek dziennie, gdyby zapasy uwalniano równomiernie. To jednak wyłącznie porównanie wolumenów. Rzeczywista pomoc zależałaby od gatunku ropy, miejsca przechowywania zapasów, dostępnych mocy rafineryjnych oraz możliwości przewiezienia powstałych produktów. 626

Ważne jest także stanowisko samej IEA. W sierpniu dyrektor wykonawczy agencji Fatih Birol powiedział, że drugie awaryjne uwolnienie zapasów „na razie” nie jest rozważane. Agencja informowała jednocześnie, że po marcowej operacji pozostało około 80 proc. strategicznych rezerw. 5

Co będzie najważniejsze przed zimą?

Kluczowe pytanie nie brzmi wyłącznie: czy IEA uwolni kolejne baryłki? Ważniejsze jest to, czy dodatkowe zapasy można skierować do najbardziej przeciążonego fragmentu systemu.

Najskuteczniejsza reakcja obejmowałaby — tam, gdzie to możliwe — produkty rafinowane, gatunki ropy zgodne z pracującymi rafineriami oraz lokalizacje połączone ze sprawnymi portami i trasami transportowymi. Jeśli przepływy morskie i praca rafinerii nadal będą ograniczone, większe uwolnienie ropy surowej bardziej ustabilizuje główny bilans rynku niż rozwiąże niedobory diesla, paliwa lotniczego czy benzyny.

Program IEA działa więc jako amortyzator szoku, ale nie zastępuje normalnych łańcuchów dostaw. Pozostałe rezerwy są cennym mostem na czas przedłużającego się kryzysu — nie szybkim lekarstwem na niedobór paliw wywołany zakłóceniami w transporcie morskim i rafinacji.