Europa traci gazowy bufor przed zimą. Zamknięcie Ormuzu kieruje LNG do Azji

Zamknięcie cieśniny Ormuz zamieniło letnie uzupełnianie europejskich magazynów gazu w globalną licytację. Szlakiem tym normalnie przewożona jest niemal jedna piąta światowego handlu skroplonym gazem ziemnym (LNG), dlatego ograniczenie dostaw z Kataru i Zjednoczonych Emiratów Arabskich zmniejszyło pulę dostępnego surowca zarówno dla Europy, jak i dla Azji.

Europa prawdopodobnie uniknie natychmiastowego fizycznego kryzysu dostaw, jeśli nadal będą dostępne dostawy spoza regionu Ormuzu, a popyt pozostanie umiarkowany. Margines bezpieczeństwa wyraźnie się jednak skurczył. Oznacza to większą podatność na gwałtowne skoki cen — zwłaszcza jeśli zakłócenia potrwają dłużej, niż sugerują zapowiedzi dyplomatyczne.

Dlaczego gaz w Europie podrożał

Gdy ważny szlak dostaw zostaje zablokowany, ładunki LNG, które mogą trafić zarówno do Europy, jak i do Azji, stają się cenniejsze. Odbiorcy konkurują o te same elastyczne dostawy, a uczestnicy rynku uwzględniają ryzyko, że zakłócenia potrwają dłużej.

Europejskie ceny referencyjne wzrosły do najwyższego poziomu od około pięciu miesięcy. Prezes Unipera, największego importera gazu w Niemczech, ocenił, że ceny mogą utrzymywać się w przedziale 50–60 euro za megawatogodzinę, dopóki cieśnina pozostaje zamknięta. Jednocześnie musiałyby spaść, aby niemieckie magazyny miały realną szansę osiągnąć 70% wypełnienia do listopada.

Rynek reaguje więc na dwa zagrożenia naraz: mniejszą liczbę dostępnych dostaw oraz niepewność, czy eksport LNG z Zatoki Perskiej szybko powróci. Nawet ogłoszenie ponownego otwarcia cieśniny nie oznaczałoby natychmiastowej poprawy. Operatorzy tankowców ostrzegali, że normalizacja tranzytu może potrwać tygodnie.

Magazyny gazu są największą słabością Europy

Europa rozpoczęła sezon zatłaczania z wyjątkowo niskimi zapasami. Na początku sierpnia magazyny w UE były wypełnione w około 57% — według Reutersa był to najniższy poziom w tym momencie roku — i wyraźnie mniej niż wynosiła średnia z pięciu lat. W połowie sierpnia inne dane wskazywały na poziom około 60,8%, nadal niższy niż 73,6% rok wcześniej.

To ważne, ponieważ magazyny są buforem między regularnymi importami a zimowym popytem. Jeśli przed rozpoczęciem sezonu grzewczego nie zostaną dostatecznie uzupełnione, Europa będzie musiała kupować więcej gazu już zimą — wtedy, gdy konkurencja i ceny mogą być wyższe.

Prezes Equinoru, największego dostawcy gazu do Europy, ocenił, że region prawdopodobnie nie osiągnie celu 80% wypełnienia magazynów przed zimą. Szczególnie trudna sytuacja jest w Niemczech: 9 sierpnia tamtejsze magazyny były wypełnione w 48%, wobec 64% rok wcześniej i mniej niż wynosiła średnia dla UE. Uniper stwierdził, że ceny musiałyby spaść, aby niemieckie instalacje osiągnęły choćby poziom 70% do listopada.

Ekonomia nie sprzyja szybkiemu uzupełnianiu zapasów. Obawy o dostępność gazu w najbliższych miesiącach wielokrotnie podnosiły ceny letnich kontraktów powyżej cen kontraktów zimowych. To zmniejsza zachętę do kupowania gazu teraz i przechowywania go na później.

Europa potrzebuje więcej LNG, właśnie gdy Azja przejmuje ładunki

Wcześniejsze szacunki wskazywały, że Europa potrzebuje około 180 dodatkowych dostaw LNG rok do roku, aby odbudować zapasy. Zakłócenia w rejonie Ormuzu utrudniły to zadanie, ograniczając pulę dostępnych ładunków i zaostrzając rywalizację z azjatyckimi odbiorcami.

Dobrym przykładem są dostawy amerykańskiego LNG. Udział Europy w eksporcie LNG z USA spadł w czerwcu poniżej 42%. Po raz pierwszy od niemal dwóch lat mniej niż połowa amerykańskich ładunków trafiła do Europy. Wyższe ceny w Azji oraz rekordowy import Egiptu sprawiły, że część dostaw została skierowana do innych odbiorców.

Nie oznacza to, że amerykański LNG przestał docierać do Europy. Pokazuje natomiast, że o kierunku dostaw coraz częściej decydują relacje cenowe. Ładunki mogą popłynąć do Azji lub innych kupujących, jeśli oferują oni wyższą cenę. Europa jest szczególnie wrażliwa na tę konkurencję, ponieważ po ograniczeniu zależności od rosyjskiego gazu rurociągowego w większym stopniu opiera się na LNG sprzedawanym na globalnym rynku.

Dlaczego uspokajające komunikaty nie rozwiązują problemu

Europa ma kilka zabezpieczeń. Norwegia pozostaje ważnym dostawcą gazu rurociągowego, popyt spadł w porównaniu z wcześniejszymi szczytami, a rozwój energetyki wiatrowej i słonecznej ogranicza zużycie gazu w elektroenergetyce. Według analizy Reutersa łączna produkcja energii z europejskich farm wiatrowych i słonecznych może w 2026 roku przez najdłuższy okres w historii przewyższać produkcję elektrowni gazowych.

Czynniki te zmniejszają prawdopodobieństwo natychmiastowego racjonowania gazu, ale nie odbudowują zapasów, których Europie nie udało się zgromadzić. Nie chronią też w pełni gospodarstw domowych i przemysłu przed rynkiem, na którym o mniejszą liczbę ładunków LNG konkurują kupujący z całego świata.

Najostrożniejszy wniosek nie brzmi więc: „Europa na pewno zostanie bez gazu”. Bardziej uzasadniona jest ocena, że kontynent wchodzi w zimę z mniejszym marginesem błędu. Przedłużające się zakłócenia dostaw LNG, kolejna poważna awaria albo fala silnych mrozów mogłyby zamienić możliwe do opanowania napięcie na rynku w ostry kryzys cenowy.

Fale upałów i susza dokładają Europie problemów energetycznych

Rynek gazu nie działa w oderwaniu od pogody. Ekstremalne upały zwiększają zapotrzebowanie na energię potrzebną do chłodzenia, a susza może ograniczać produkcję hydroenergetyczną, transport rzeczny oraz pracę elektrowni cieplnych i jądrowych korzystających z wody do chłodzenia.

Przykładem jest Rumunia. Rekordowo niski poziom wody w Dunaju zmusił operatora elektrowni jądrowej do odłączenia od sieci jedynego działającego reaktora. Władze ogłosiły w kraju stan zagrożenia energetycznego i zwróciły się do gospodarstw domowych oraz firm o ograniczenie zużycia energii.

Takie zdarzenia mogą zwiększać zależność od elektrowni gazowych właśnie wtedy, gdy LNG jest drogi i trudno dostępny. Gorące lato może więc utrudniać przygotowania do zimy przez wyższy popyt na prąd, a susza — ograniczać alternatywne źródła energii.

Od czego zależy ryzyko tej zimy

Sytuację będą kształtować cztery czynniki:

• Jak długo potrwa zakłócenie w cieśninie Ormuz: szybkie i wiarygodne przywrócenie tranzytu LNG zmniejszyłoby konkurencję, ale nie wiadomo, jak szybko transport mógłby wrócić do normy.
• Tempo zatłaczania magazynów: Europa musi szybko odbudować zapasy, szczególnie w Niemczech. Wysokie ceny mogą jednak zniechęcać do zakupów i sprawić, że osiągnięcie celu będzie znacznie droższe.
• Popyt w Azji i światowe ceny: jeśli azjatyccy odbiorcy nadal będą przebijać oferty Europy, elastyczne ładunki z USA i basenu Atlantyku będą płynąć na wschód.
• Pogoda i ograniczanie zużycia: łagodna zima oraz dalszy spadek popytu zmniejszyłyby tempo opróżniania magazynów. Silne mrozy znacznie szybciej ujawniłyby skutki mniejszego bufora.

Najważniejszy wniosek jest jasny: zamknięcie Ormuzu nie dowodzi jeszcze, że Europie zabraknie gazu. Sprawiło jednak, że bezpieczeństwo dostaw tej zimy będzie droższe i bardziej zależne od korzystnego zbiegu okoliczności. Bezpośrednim problemem są dziś jednocześnie wysokie ceny, opóźnione uzupełnianie magazynów i mniejsza elastyczność na wypadek kolejnego zakłócenia.