Dziura budżetowa Rosji przekroczyła roczny plan o 59% po zaledwie pięciu miesiącach

Rosyjski budżet federalny znalazł się w epicentrum fiskalnej burzy doskonałej. Gwałtowny wzrost wydatków na wojsko, spotęgowany dramatycznym załamaniem dochodów z eksportu surowców energetycznych, sprawił, że deficyt w pierwszych pięciu miesiącach 2026 roku osiągnął poziom znacząco przekraczający roczny cel rządowy. Pogłębiająca się dziura błyskawicznie pożera główną poduszkę finansową Kremla – Fundusz Narodowego Dobrobytu (FND) – i zmusza władze do konfrontacji z zestawem coraz bardziej bolesnych i ograniczonych decyzji.

Trajektoria deficytu: plan roczny zrealizowany z nawiązką w pięć miesięcy

Dane o deficycie z początku 2026 roku malują obraz gwałtownego i konsekwentnego pogarszania się kondycji finansów państwa. W okresie styczeń–maj 2026 roku niedobór w budżecie federalnym sięgnął 6,01 biliona rubli (81,5 mld USD), czyli 2,6% PKB, jak wynika z komunikatu Ministerstwa Finansów z 5 czerwca . To wynik o blisko 2,98 biliona rubli gorszy od deficytu wynoszącego w analogicznym okresie 2025 roku około 3,4 biliona rubli (1,5% PKB) .

Co kluczowe, ustawa budżetowa na cały 2026 rok zakładała deficyt na poziomie zaledwie 3,786 biliona rubli (1,6% PKB) . Po zaledwie pięciu miesiącach deficyt przekroczył już ten roczny cel o blisko 59%.

Eskalacja deficytu postępowała w zastraszającym tempie:

• Styczeń 2026: Deficyt wyniósł 1,718 bln rubli, co w jednym miesiącu stanowiło już niemal połowę planu na cały rok .
• Styczeń–Luty: Skumulowany deficyt wzrósł do 3,449 bln rubli, osiągając ponad 90% rocznego celu – był to rekord dla pierwszych dwóch miesięcy w historii .
• I kwartał 2026: Deficyt oficjalnie przekroczył roczny cel, osiągając 4,6 bln rubli w ciągu zaledwie trzech miesięcy .
• Styczeń–Kwiecień: Dziura pogłębiła się do 5,88 bln rubli (2,5% PKB), czyli mniej więcej dwukrotnie więcej niż rok wcześniej .
• Styczeń–Maj: Skumulowany wynik osiągnął 6,01 bln rubli (2,6% PKB) .

Dwa silniki napędzające deficyt: rosnące koszty wojny i spadające dochody z surowców

Dwie potężne siły jednocześnie powiększają dziurę budżetową.

Wydatki wojenne w górę. Wydatki federalne w pierwszych czterech miesiącach 2026 roku wyniosły 17,598 bln rubli, co oznacza wzrost o 15,7% rok do roku . Głównym motorem są wydatki na armię, bezpieczeństwo i wsparcie przemysłu zbrojeniowego. Kreml dał do zrozumienia, że te wydatki są nienaruszalne i będą chronione, nawet gdy presja fiskalna będzie zmuszać do cięć w innych obszarach budżetu .

Załamanie dochodów z ropy i gazu. Po drugiej stronie budżetowego równania kluczowe źródło dochodów Rosji dramatycznie wyschło. Historycznie wpływy z ropy i gazu stanowiły około jedną trzecią dochodów federalnych. Jednak na początku 2026 roku dochody te runęły o blisko 40% . Spadek ten przypisuje się niższym światowym cenom ropy, egzekwowaniu pułapu cenowego przez G7 oraz zmniejszonym wolumenom eksportu z powodu zachodnich sankcji . Całkowite dochody federalne w okresie styczeń–kwiecień wyniosły zaledwie 11,721 bln rubli, co oznacza spadek o 4,5% w porównaniu z tym samym okresem 2025 roku .

Kurcząca się poduszka bezpieczeństwa: Fundusz Narodowego Dobrobytu pod presją

Rosyjski rząd łatał dotychczas deficyt środkami z Funduszu Narodowego Dobrobytu (FND). Jednak jego płynne aktywa – część, którą można łatwo wykorzystać na ten cel – kurczą się w alarmującym tempie.

Według stanu na kwiecień 2026 roku płynne aktywa FND wynosiły 3,62 biliona rubli, w porównaniu z 3,89 biliona w marcu i ponad 4,1 biliona na początku roku . Tylko w styczniu i lutym na sfinansowanie deficytu wydano z płynnej części FND blisko 400 miliardów rubli .

Fundusz utracił już mniej więcej dwie trzecie swoich przedwojennych płynnych rezerw . Analitycy Gazprombanku szacują, że przy obecnych cenach ropy cała płynna część FND może wyczerpać się w ciągu 1–1,3 roku . Gwałtowniejszy spadek cen ropy do poziomu 30–35 dolarów za baryłkę mógłby sprawić, że fundusz zostałby wyzerowany do końca samego 2026 roku .

Prognozy na koniec roku i ponure perspektywy fiskalne

Przy deficycie sięgającym 6,01 biliona rubli już pod koniec maja, całoroczny wynik będzie znacznie gorszy od oficjalnego celu wynoszącego 3,786 biliona rubli. Większość poważnych analityków spodziewa się, że ostateczny deficyt w 2026 roku wypadnie znacząco powyżej oficjalnej prognozy 1,6% PKB i prawdopodobnie znajdzie się w przedziale od 2,5% do 4% PKB, w zależności od kształtowania się cen ropy i ewentualnego, ponownego, gwałtownego wzrostu wydatków wojskowych w dalszej części roku .

Długoterminowa wiarygodność fiskalna Rosji jest zagrożona, ponieważ Kreml manewruje w coraz węższym zestawie problematycznych opcji politycznych.

• Dalsze sięganie po FND jest najbardziej bezpośrednim rozwiązaniem, ale jest niezrównoważone. Przy obecnym tempie wydatkowania fundusz nie jest w stanie pokryć obecnej trajektorii deficytu przez więcej niż kolejny rok.
• Emisja długu krajowego jest ograniczona przez wysokie stopy procentowe i brak dostępu do międzynarodowego rynku z powodu zachodnich sankcji.
• Podwyżki podatków zostały już wprowadzone w 2025 roku, w tym progresywny podatek dochodowy od osób fizycznych i wyższe stawki podatku od zysków przedsiębiorstw. Dalsze podwyżki grożą zduszeniem i tak już słabej aktywności sektora prywatnego.
• Cięcia wydatków pozamilitarnych są rozważane, ale pole manewru jest ograniczone. Zobowiązania socjalne, takie jak emerytury i subsydia, są politycznie drażliwe i już teraz niedofinansowane .
• Monetyzacja deficytu (finansowanie przez bank centralny) groziłaby spiralą inflacji i dalszą deprecjacją rubla, czyniąc realny koszt wojny jeszcze wyższym.

Podstawowy problem ma charakter strukturalny. Kreml uznaje wysoki poziom wydatków związanych z wojną za politycznie nienaruszalny, podczas gdy baza dochodów, która je wspiera, kurczy się, a poduszka bezpieczeństwa w postaci FND jest bliska wyczerpania. Bez znacznego i trwałego ożywienia cen ropy lub zakończenia wojny, trajektoria fiskalna Rosji zmierza w kierunku chaotycznej korekty, która może obejmować gwałtowne cięcia wydatków, wyższe podatki lub wyniszczającą spiralę inflacji.