Nietoperze najpewniej wywodzą się z Europy. Nowe badanie sięga 65 mln lat wstecz

Gdzie zaczęła się historia nietoperzy? Same żyjące dziś gatunki nie dają pełnej odpowiedzi: pokazują tylko te gałęzie drzewa ewolucyjnego, które przetrwały. W badaniu opublikowanym 23 września 2026 r. w „Nature” zespół konsorcjum Bat1K zestawił dane genetyczne ze skamieniałościami. Najlepiej wsparta przez tę analizę odpowiedź brzmi: Europa, około 65 mln lat temu. To zmiana wobec wcześniejszych hipotez wskazujących Azję, Afrykę lub Amerykę Północną. 31819

Co wniosły genomy i skamieniałości?

Badacze przeanalizowali genomy 103 gatunków nietoperzy, w tym 42 nowe zestawienia sekwencji DNA, obejmując wszystkie 21 obecnie uznawanych rodzin tych zwierząt. Dzięki temu mogli odtworzyć pokrewieństwo między żyjącymi gatunkami. 25 Do analizy dołączyli 699 cech budowy opisanych u 65 gatunków, w tym dane dotyczące 44 skamieniałości sprzed czwartorzędu. Wymarłe gałęzie są tu ważne: współczesne rozmieszczenie nietoperzy nie musi odzwierciedlać miejsc, w których żyli ich odlegli przodkowie. 18

Porównanie genomów pozwoliło także odtworzyć układ 26 chromosomów przodków nietoperzy. To rekonstrukcja oparta na DNA żyjących zwierząt, a nie chromosomy wydobyte ze skamieniałości. Łączna analiza wskazała na europejskie pochodzenie nietoperzy w późnym paleocenie. Jest to najbardziej prawdopodobny scenariusz wynikający z dostępnych danych, nie bezpośredni zapis narodzin pierwszego nietoperza. 118

Lot i echolokacja pojawiły się wcześnie

Zrekonstruowane drzewo ewolucyjne sugeruje, że wspólny przodek żyjących nietoperzy potrafił już aktywnie latać i korzystać z echolokacji — orientować się w otoczeniu za pomocą dźwięków i ich odbić. Obie zdolności prawdopodobnie pojawiły się więc blisko początku historii tej grupy. Badanie nie rozstrzyga jednak dokładnie, jak się wykształciły. 24

Według relacji o badaniu wczesne nietoperze rozprzestrzeniły się z Europy najpierw do Afryki, a później do Azji, obu Ameryk i Australii. To trasa odtworzona na podstawie analiz ewolucyjnych i geograficznych, nie ciąg skamieniałości dokumentujący każdy etap wędrówki. Również „około 65 mln lat temu” jest przybliżeniem, a nie dokładną datą pojawienia się tych zwierząt. 9183

Bat1K dąży do poznania genomów wszystkich żyjących gatunków nietoperzy; obecny zbiór to ważny krok, ale nie koniec projektu. 2541 Może pomóc w dalszych badaniach nad genetycznym podłożem lotu, zmysłów, długowieczności i reakcji na zakażenia, a także nad różnorodnością istotną dla ochrony gatunków. Są to możliwości otwarte przez nowe dane, nie potwierdzone już wyniki zdrowotne czy przyrodnicze. 1419