Szwajcarski spin-off ETH tworzy enzymy od zera. Teraz stawia na powrót produkcji farmaceutycznej do Europy

Produkcja farmaceutyczna często opiera się na energochłonnych reakcjach, toksycznych odczynnikach i delikatnych łańcuchach dostaw – szczególnie w przypadku złożonych leków małocząsteczkowych. Szwajcarski startup hephaistos.bio podejmuje to wyzwanie za pomocą platformy obliczeniowej, która projektuje biokatalizatory dosłownie od podstaw. W czerwcu 2026 roku spin-off Politechniki Federalnej w Zurychu (ETH Zurich) pozyskał 161 tysięcy euro (150 tysięcy franków szwajcarskich) z programu Venture Kick, aby przyspieszyć przejście od innowacji w skali laboratoryjnej do rzeczywistego wdrożenia przemysłowego . Środki te są przeznaczone na strategiczny pilotaż z firmą SpiroChem AG oraz długofalowy cel, jakim jest relokacja produkcji enzymów do Europy.

Od laboratorium do taśmy produkcyjnej

hephaistos.bio nie zdobył czeku z drugiego etapu Venture Kick z dnia na dzień. Fundamenty położyły wcześniejsze granty bezzwrotne. Startup pozyskał najpierw ETH Uportunity Grant – stosunkowo nowy grant akceleracyjny ETH Zurich – który umożliwił przejście krytycznej fazy proof-of-concept i nawiązanie pierwszej współpracy przemysłowej . Zespół wziął również udział w programie BioIncubate Ignite Grant w latach 2024/25 oraz korzystał z zasobów ETH Student Project House i międzyuczelnianego programu Talent Kick .

Przejście do drugiego etapu Venture Kick jest sygnałem, że startup wyszedł poza ramy prac badawczo-rozwojowych (B+R). Według Departamentu Inżynierii i Nauk o Biosystemach ETH (D-BSSE), osiągnięcie tego kamienia milowego wraz z podpisaniem umowy na pilotaż ze SpiroChem, oznacza „przejście od innowacji laboratoryjnych do rzeczywistych zastosowań przemysłowych i dowodzi zapotrzebowania na projektowane na zamówienie biokatalizatory do przemysłowej syntezy chemicznej” .

Jak działa silnik do projektowania enzymów

Platforma startupu łączy biologię obliczeniową, chemię, uczenie maszynowe i biologię strukturalną w jeden potok (pipeline) do projektowania enzymów de novo . Zamiast modyfikować naturalnie występujące enzymy, hephaistos.bio tworzy nieistniejące w naturze białka, dopasowane do konkretnej reakcji chemicznej. Firma opisuje swoje rozwiązanie jako trójwarstwowy stos: zaawansowane narzędzia inżynierii białek i algorytmy ML w autorskim potoku obliczeniowym; celowe projekty enzymów tworzone od zera; oraz kompleksową usługę – od projektu komputerowego po walidację w laboratorium .

Praktyczna korzyść jest prosta: zastąpienie reakcji, które dziś wymagają wysokich temperatur, toksycznych rozpuszczalników lub katalizatorów z metali ciężkich, alternatywami enzymatycznymi w roztworach wodnych i pod ciśnieniem atmosferycznym . Przekłada się to bezpośrednio na redukcję śladu węglowego, zmniejszenie ilości odpadów niebezpiecznych i – co kluczowe dla przemysłu farmaceutycznego – obniżenie kosztów wytwarzania złożonych API (aktywnych składników farmaceutycznych).

Pilotaż ze SpiroChem: na celowniku zaawansowany lek

Pierwszy przemysłowy pilotaż hephaistos.bio jest realizowany we współpracy z SpiroChem AG – renomowaną szwajcarską organizacją badawczą kontraktową (CRO) z głębokim doświadczeniem w eksperymentach wysokoprzepustowych i chemii obliczeniowej . Pilotaż koncentruje się na zaawansowanej klasie związków farmaceutycznych – rodzaju cząsteczek, w przypadku których pojedyncza, trudna transformacja chemiczna zmusza producenta do korzystania z uciążliwej ścieżki syntezy .

SpiroChem udostępnia swoją zautomatyzowaną platformę wysokoprzepustową (ang. High Throughput Experimentation, HTE), zdolną do prowadzenia od kilkudziesięciu do kilkuset równoległych eksperymentów w precyzyjnie kontrolowanych warunkach. Pozwala to partnerom na szybkie testowanie i walidację wydajności zaprojektowanego enzymu na rzeczywistych substratach, skracając pętlę sprzężenia zwrotnego między projektem a iteracją . To połączenie – obliczeniowe projektowanie enzymów przez hephaistos.bio i ich eksperymentalne badanie przez SpiroChem – D-BSSE nazywa „przełomem”, który udowadnia, że model działa poza laboratorium uniwersyteckim .

Relokacja produkcji – i dlaczego ma to znaczenie

Poza jednym związkiem lekowym, hephaistos.bio ma większą, strategiczną ambicję: przenieść produkcję enzymów z powrotem do Europy. Obecnie wiele półproduktów farmaceutycznych i bloków budulcowych API przepływa przez azjatyckie łańcuchy dostaw . Tworzy to zależności, długie czasy realizacji i logistykę obciążającą środowisko. Umożliwiając lokalną produkcję napędzaną enzymami, startup zakłada, że europejscy gracze farmaceutyczni będą wytwarzać złożone cząsteczki bliżej domu, przy niższym obciążeniu dla środowiska i większej odporności łańcucha dostaw .

Zastrzyk finansowy z Venture Kick nie wystarczy, by samodzielnie zbudować ten łańcuch dostaw – to kapitał zalążkowy na udowodnienie kluczowej technologii w warunkach przemysłowych. Daje jednak zespołowi czas na wykazanie, że enzym zaprojektowany de novo może wykonać realną pracę przemysłową, co otwiera drzwi do większych rund inwestycyjnych i partnerstw z producentami chemicznymi. Współzałożyciel i dyrektor ds. rozwoju biznesu, Ilya Schneider, wskazał, że znalezienie partnera inwestycyjnego jest obecnie głównym celem zespołu w miarę przechodzenia od wiarygodności technicznej do skalowalnych operacji .

Co dalej?

Bezpośrednim kamieniem milowym jest ukończenie pilotażu ze SpiroChem i wygenerowanie danych, które pokażą, że biokatalizator klasy komercyjnej może zastąpić dotychczasową syntezę chemiczną. Sukces w tym obszarze zwalidowałby platformę dla innych klas związków i zmniejszył ryzyko związane z propozycją wartości dla producentów. Z kapitałem z drugiego etapu Venture Kick w kieszeni, hephaistos.bio znajduje się w klasycznym punkcie zwrotnym dla głębokich technologii (deep-tech), gdzie naukowa poprawność spotyka się z trakcją przemysłową – i stawia na to, że celowo budowane enzymy są najszybszą drogą do czystszej chemii.