Ławrow: NATO powinno było zniknąć po upadku ZSRR. UE i Sojusz odpowiadają: zagrożeniem jest Rosja

Siergiej Ławrow przekonywał podczas Wschodniego Forum Ekonomicznego we Władywostoku, że NATO utraciło swoje pierwotne uzasadnienie wraz z upadkiem Związku Radzieckiego. W Brukseli wybrzmiała odpowiedź całkowicie przeciwna: przywódcy Unii Europejskiej i NATO argumentowali, że rosyjska wojna przeciw Ukrainie oraz zarzucane Moskwie działania poza frontem dowodzą potrzeby wspólnej obrony i współpracy.

Teza Ławrowa: NATO powinno odejść wraz z Układem Warszawskim

3 września rosyjski minister spraw zagranicznych powiedział na marginesie forum, że po rozpadzie ZSRR NATO powinno było się rozwiązać — podobnie jak Układ Warszawski. Zamiast tego, jak twierdził, Sojusz szuka nowych pretekstów, by przedłużać swoje „sztuczne istnienie”. 4

W tym ujęciu aktywność NATO po zimnej wojnie nie jest dostosowaniem do zagrożeń, lecz próbą zachowania roli przez instytucję, która straciła pierwotny cel. Według tej narracji Sojusz potrzebuje kolejnych zagrożeń i misji, aby uzasadniać swoje funkcjonowanie.

Dlaczego w rosyjskiej argumentacji znalazła się Arktyka

Ławrow odniósł tę krytykę również do Dalekiej Północy. W artykule opublikowanym przed forum określił działania NATO w Arktyce jako bezpośrednie zagrożenie dla bezpieczeństwa Rosji i stwierdził, że wzmożone przygotowania wojskowe zwiększają ryzyko bezpośredniej konfrontacji zbrojnej. 1

Chodzi przede wszystkim o Arctic Sentry — misję NATO rozpoczętą w lutym 2026 r., której celem jest wzmocnienie obecności Sojuszu na Dalekiej Północy. 1 Moskwa przedstawia ją jako dowód militaryzacji strategicznie wrażliwego regionu sąsiadującego z Rosją, a nie jako działanie zmniejszające napięcie.

Są to oceny formułowane przez Rosję, a nie powszechnie uzgodniony opis celu czy skutków misji. Politycznie znaczenie jest jednak szersze: Arktyka stała się częścią tego samego sporu o bezpieczeństwo, który Moskwa prowadzi z NATO w innych częściach Europy.

Odpowiedź Brukseli: to Rosja uzasadnia większą czujność

Przewodnicząca Komisji Europejskiej Ursula von der Leyen i sekretarz generalny NATO Mark Rutte przedstawili w Brukseli zasadniczo odmienną diagnozę. Według nich to wojna Rosji przeciw Ukrainie oraz rosnąca liczba incydentów bezpieczeństwa zwiększają ryzyko dla Europy — nie zaś argumentują za osłabieniem NATO.

Jednym z głównych punktów odniesienia był udaremniony atak na lotnisko Leipzig/Halle w Niemczech. Niemiecki rząd uznał, że za próbą ataku dronowego w sierpniu stała Rosja, a osoby zaangażowane działały w imieniu rosyjskich agencji państwowych. 20

Von der Leyen oświadczyła, że Niemcy zidentyfikowały Rosję jako sprawcę próby ataku na samoloty cargo na lotnisku Leipzig/Halle. Opisała to jako operację z użyciem materiałów klasy wojskowej, przeprowadzoną przez rosyjskich operacyjnych na terytorium UE, i nazwała nową eskalacją na europejskiej ziemi. 33

Przypisanie odpowiedzialności pozostaje kwestionowane: Rosja zaprzeczyła udziałowi w incydencie w Lipsku. 34

Mark Rutte mówił z kolei, że w czasie wojny przeciw Ukrainie Rosja działa coraz bardziej nieodpowiedzialnie. Wskazał na drony i pociski wlatujące w przestrzeń powietrzną państw NATO na wschodniej flance oraz na, jak to określił, szkodliwą działalność wymierzoną w terytorium Sojuszu. 42

Dwie sprzeczne interpretacje tego samego środowiska bezpieczeństwa

Wymiana stanowisk pokazuje zasadniczy podział w relacjach Rosja–NATO:

• Stanowisko Rosji: rozszerzanie NATO, rozmieszczanie sił i przygotowania wojskowe — zwłaszcza w takich regionach jak Arktyka — tworzą zagrożenie i podnoszą ryzyko konfrontacji. 14
• Stanowisko UE i NATO: rosyjska wojna przeciw Ukrainie, ryzyko transgraniczne w przestrzeni powietrznej oraz domniemane operacje hybrydowe powodują potrzebę odstraszania, odporności i jedności sojuszniczej. 203342

Różnica ma znaczenie, ponieważ żadna ze stron nie uznaje działań wojskowych drugiej za neutralne ani wyłącznie ostrożnościowe. Każda wskazuje działania przeciwnika jako główne źródło eskalacji.

Co politycznie oznaczał przypadek z Lipska

Dla europejskich przywódców zarzuty dotyczące Lipska nie były wyłącznie odosobnioną sprawą bezpieczeństwa. Przedstawiano je jako element szerszego wyzwania dla bezpieczeństwa Europy, a zarazem argument za utrzymaniem wsparcia dla Ukrainy.

Von der Leyen zapewniła, że presja i zastraszanie nie skłonią Europy do ponownego rozważenia tego wsparcia — przeciwnie, mają wzmacniać jej determinację. 33 Reuters informował również, że po niemieckim przypisaniu odpowiedzialności zapowiedziała zwiększenie presji na Rosję, w tym możliwość nowych sankcji. 35

Wspominana kwota 70 mld euro przeznaczonych przez sojuszników na sprzęt, pomoc i szkolenia dla Ukrainy nie została niezależnie potwierdzona w dostarczonych materiałach pierwotnych. Nie należy więc traktować jej jako zweryfikowanego zobowiązania NATO.

Najważniejszy wniosek

Ławrow przedstawił NATO jako instytucję zimnowojenną, która uzasadnia dalsze istnienie nowymi zagrożeniami; misja Arctic Sentry miała być dla niego kluczowym przykładem. Europejscy przywódcy i NATO odpowiadają, że to rosyjska wojna oraz zarzucane Moskwie operacje w Europie sprawiają, iż rola Sojuszu w bezpieczeństwie pozostaje aktualna.

Spór nie dotyczy już wyłącznie Ukrainy ani wschodniej flanki NATO. Obejmuje także obecność w Arktyce, europejską przestrzeń powietrzną, infrastrukturę krytyczną i zarzuty dotyczące ataków hybrydowych — a to wzmacnia polityczne znaczenie konkurencyjnych narracji o zagrożeniu. 12033