Rosja wyprzedaje złoto, a Hongkong przejmuje rolę kluczowego hubu

Rosja ogranicza zapasy złota w tempie, które zwraca uwagę na rosnącą presję na finanse wojenne. Nie jest to jednak dowód, że państwo stoi na progu niewypłacalności. Moskwa zamienia w środki finansowe jedno z aktywów, nad którym zachowała bezpośrednią kontrolę — fizyczne złoto przechowywane w kraju — podczas gdy wydatki rosną szybciej od dochodów, a znaczna część dawnych rezerw zagranicznych pozostaje zablokowana w państwach zachodnich.

Jednocześnie rosyjskie złoto pochodzące z obrotu komercyjnego zyskało znacznie większy rynek zbytu w Hongkongu. Oba trendy wpisują się w realia gospodarki objętej sankcjami, ale nie należy ich utożsamiać: sprzedaż rezerw banku centralnego to nie to samo co eksport złota przez producentów lub banki komercyjne.

Około 50 ton mniej w siedem miesięcy

Zasoby złota Banku Rosji zmniejszyły się od początku 2026 r. o 1,6 mln uncji trojańskich, do 73,2 mln uncji według stanu na 1 sierpnia — czyli do około 2280 ton. Był to najniższy raportowany poziom od stycznia 2020 r. 44

Spadek odpowiada około 50 tonom złota sprzedanego lub w inny sposób wycofanego w pierwszych siedmiu miesiącach roku. Dla Rosji złoto ma szczególne znaczenie: jest fizycznym aktywem pozostającym pod krajową kontrolą i może zostać spieniężone, gdy dostęp do pozostałych zasobów jest ograniczony.

Deficyt budżetowy zwiększa wartość płynnych aktywów

Deficyt rosyjskiego budżetu federalnego wyniósł od stycznia do lipca 2026 r. 6,455 bln rubli, czyli 2,8 proc. PKB. To poziom wyraźnie wyższy od planu na cały rok, zakładającego 3,786 bln rubli, czyli 1,6 proc. PKB. 28

Ministerstwo Finansów tłumaczyło wczesny wzrost deficytu przyspieszonym finansowaniem wydatków. Szerszy problem widać jednak w strukturze budżetu: dochody z ropy i gazu spadły w ciągu siedmiu miesięcy o 16,8 proc. rok do roku, podczas gdy całkowite wydatki wzrosły o 14,5 proc. 31

Sprzedaż złota daje więc Moskwie praktyczny bufor. Pozwala pozyskać środki bez opierania się wyłącznie na dodatkowym długu w rublach lub zużywaniu innych dostępnych aktywów walutowych. Ceną jest jednak uszczuplanie ograniczonej puli jednych z najbardziej mobilnych i politycznie wartościowych rezerw.

Dlaczego sankcje podnoszą znaczenie złota

Sankcje państw zachodnich unieruchomiły znaczną część aktywów Banku Rosji przechowywanych w jurysdykcjach, które je nałożyły. W doniesieniach kwotę zamrożonych środków szacowano zwykle na około 300 mld dolarów. 53

Nie oznacza to, że Rosja nie ma już żadnych użytecznych zasobów. Nadal dysponuje złotem w kraju, wpływami z eksportu, możliwością pobierania podatków, rynkiem długu krajowego oraz częścią aktywów i walut spoza Zachodu. Różne rezerwy nie są jednak równie łatwe do wykorzystania. Złoto pozostające w Rosji można sprzedać lub zastawić, co czyni je szczególnie przydatnym narzędziem finansowym przy ograniczonym dostępie do zachodniej infrastruktury finansowej.

Dostępne dane nie pozwalają wiarygodnie wyliczyć, jak zmienił się procentowy udział złota w całości rosyjskich rezerw. Spadek liczby ton nie musi automatycznie oznaczać spadku udziału wartościowego, ponieważ cena złota może silnie rosnąć.

Hongkong jako ważna brama dla rosyjskiego kruszcu

Hongkong sprowadził od stycznia do lipca 2026 r. niemal 100 ton złota rosyjskiego pochodzenia. To rekord dla dostępnych danych i prawie trzykrotnie więcej niż w analogicznym okresie 2025 r. 2 Już na początku sierpnia wolumen przekroczył 85 ton sprowadzonych przez cały 2025 r. 4

Według doniesień opartych na danych handlowych od początku 2022 r. podmioty z Hongkongu kupiły rosyjskie złoto o wartości około 35 mld dolarów. 10

Zmiana jest skutkiem przekierowania handlu po wprowadzeniu sankcji. Stany Zjednoczone i Wielka Brytania nałożyły ograniczenia na rosyjskie złoto po pełnoskalowej inwazji na Ukrainę, natomiast Hongkong i Chiny kontynentalne nie przyjęły analogicznych restrykcji. 36

Rola Hongkongu nie ogranicza się do importu. Jest to duże centrum handlowe, finansowe i logistyczne, gdzie metal może być sprzedawany, przechowywany, obsługiwany przez pośredników albo wysyłany dalej. Z dostępnych relacji wynika, że znaczna część rosyjskiego złota trafiającego do Hongkongu ostatecznie kierowana jest do Chin kontynentalnych. 41

Publiczne dane handlowe mają jednak istotne ograniczenia. Nie pokazują dla każdej przesyłki jej ostatecznego nabywcy ani rafinerii obsługującej każdą sztabkę. Nie dowodzą też, że cały import do Hongkongu trafia dalej do Chin — ani że pochodzi z rezerw banku centralnego, a nie od komercyjnych producentów i banków.

Coraz mniej wygodnych opcji, ale nie bankructwo

Problem Rosji nie polega przede wszystkim na tym, że nie potrafi ona regulować bieżących zobowiązań. Chodzi raczej o to, że dostępne formy finansowania stają się kosztowniejsze i mniej elastyczne. Podwyżki podatków, zadłużanie się w kraju, cięcia wydatków, korzystanie z juanów czy sprzedaż złota — każda z tych opcji ma koszty gospodarcze albo polityczne.

Według stanu na 1 sierpnia Rosja nadal posiadała około 2280 ton złota. 44 Jeśli mechanicznie przeliczyć tempo sprzedaży ze stycznia–lipca — około 50 ton w siedem miesięcy — otrzymujemy roczne tempo rzędu 86 ton. Przy takim tempie cała wskazana pula wystarczyłaby na około 26–27 lat.

Nie jest to prognoza. Rosja nie mogłaby realnie wyprzedać wszystkich rezerw bez poważnych konsekwencji, a przyszła skala sprzedaży zależeć będzie m.in. od cen złota, potrzeb budżetowych, dochodów eksportowych i dostępu do innych źródeł finansowania. Wyliczenie pokazuje jedynie, dlaczego rekordowa sprzedaż może być ważnym sygnałem ostrzegawczym, nie oznaczając zarazem natychmiastowej niewypłacalności.

Ryzyko sankcyjne i obowiązki firm

Rosnący handel przez Hongkong komplikuje kontrolę ryzyka dla dealerów złota, rafinerii, banków, ubezpieczycieli, przewoźników i spedytorów działających w otoczeniu zachodnich sankcji. Ryzyko nie musi wynikać wyłącznie z fizycznego kontaktu z pojedynczą sztabką rosyjskiego pochodzenia. Kluczowe jest to, czy transakcja obejmuje objęte sankcjami osoby, banki lub producentów; ukrywa pochodzenie metalu bądź beneficjenta rzeczywistego; ułatwia omijanie restrykcji; albo wykorzystuje zakazane usługi powiązane z Zachodem.

Szczególnie trudna jest sytuacja, gdy rosyjskie złoto może być mieszane z metalem z innych źródeł. Cytowani w relacjach eksperci prawni ostrzegali, że zwiększa to ryzyko naruszeń dla zachodnich instytucji finansowych i firm z sektora złota działających w Hongkongu. 39 Władze Hongkongu podkreślały, że uczestnicy lokalnego systemu rozliczeń złota muszą przestrzegać obowiązujących wymogów dotyczących przeciwdziałania praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu. 39

Dla firm powiązanych z amerykańskimi, brytyjskimi lub unijnymi sieciami finansowymi, ubezpieczeniowymi, rafineryjnymi czy logistycznymi oznacza to potrzebę dokładniejszego badania pochodzenia metalu, kontrahentów, płatności i wszystkich pośredników. W najpoważniejszych przypadkach skutkami mogą być blokady płatności, utrata dostępu do bankowości korespondenckiej, wpisanie na listę sankcyjną lub inne działania egzekucyjne.

Najważniejszy wniosek

Sprzedaż rosyjskiego złota i rekordowy import do Hongkongu pokazują dwa wymiary dostosowania do epoki sankcji. Moskwa korzysta z kontrolowanego w kraju kruszcu, gdy rośnie presja budżetowa, a jej swoboda użycia rezerw jest mniejsza. Z kolei Hongkong stał się ważną bramą dla komercyjnego rosyjskiego złota na rynki azjatyckie, przede wszystkim do Chin.

To połączenie świadczy o napięciu finansowym i trwałym przeorientowaniu handlu złotem — nie o wyczerpaniu rosyjskich rezerw ani o tym, że każda sztabka wysłana za granicę pochodziła z banku centralnego.