Chiny odrzucają presję USA na wybór strony w wyścigu AI

Pax Silica i WAICO: dwa różne modele współpracy

Pax Silica: kontrola nad zapleczem AI

Pax Silica to inicjatywa kierowana przez Stany Zjednoczone. Jej głównym celem jest współpraca z zaufanymi partnerami przy zabezpieczaniu zasobów i technologii decydujących o możliwościach rozwoju sztucznej inteligencji. Chodzi przede wszystkim o zaawansowane modele, półprzewodniki i surowce krytyczne.

To oznacza, że Pax Silica jest czymś więcej niż deklaracją dyplomatyczną. Ma również służyć koordynacji dostępu do strategicznych elementów ekosystemu AI i tworzeniu odpornych łańcuchów dostaw między państwami uznawanymi przez Waszyngton za wiarygodnych partnerów. Wśród państw kojarzonych z inicjatywą wymieniano między innymi Japonię, Australię i Koreę Południową.

Z treści opisywanego projektu wynika, że USA nie chcą, aby państwa jednocześnie należały do Pax Silica i uczestniczyły w konkurencyjnych inicjatywach, jeśli ich zobowiązania miałyby się wzajemnie wykluczać. Nie wiadomo jednak, jak dokładnie taka zasada miałaby być stosowana w praktyce.

WAICO: chińska alternatywa z siedzibą w Szanghaju

Światowa Organizacja Współpracy w dziedzinie Sztucznej Inteligencji została utworzona 16 lipca w Szanghaju jako niezależna organizacja międzyrządowa z siedzibą w tym mieście. Jej deklarowane cele obejmują międzynarodową współpracę w dziedzinie AI i globalne zarządzanie tą technologią, tak aby rozwijała się w sposób bezpieczny, sprawiedliwy i korzystny dla społeczeństw. W chwili powołania porozumienie założycielskie podpisało 29 państw.

W połowie sierpnia Chiny informowały już o 38 członkach założycielach. Oznacza to rozbieżność między liczbą 29 państw wskazywaną przy podpisaniu pierwotnego porozumienia a późniejszą liczbą podawaną przez chińskich przedstawicieli.

Wczesny skład WAICO jest zdominowany przez państwa Globalnego Południa i kraje spoza Zachodu. Wśród wymienianych członków znajdują się Rosja, Brazylia, Republika Południowej Afryki, Indonezja, Malezja i Pakistan. Analizy podkreślały również, że w gronie początkowych założycieli nie było największych zachodnich demokracji.

Dlaczego USA chcą ograniczyć chiński dostęp do ekosystemu AI?

Z opisywanej strategii Waszyngtonu wynika, że chodzi o utrudnienie Chinom uzyskania stabilnego dostępu do strategicznych zasobów AI — bezpośrednio lub za pośrednictwem państw partnerskich. Projekt listu wiąże Pax Silica z trzema kluczowymi obszarami: modelami AI, chipami oraz surowcami krytycznymi.

Dostęp do tych elementów wpływa nie tylko na konkurencyjność firm. Półprzewodniki umożliwiają zaawansowane obliczenia, modele i infrastruktura decydują o tym, kto może tworzyć oraz wdrażać systemy AI, a surowce krytyczne są podstawą części łańcucha dostaw sprzętu.

Organizując współpracę wokół tych zasobów, USA próbują ograniczyć możliwość wykorzystywania przez Chiny międzynarodowych partnerstw i dostępu do dostaw w celu zwiększania wpływów technologicznych, gospodarczych lub bezpieczeństwa. Dostępne materiały potwierdzają motyw związany z bezpieczeństwem technologicznym i łańcuchami dostaw, ale nie dowodzą, że każdy uczestnik WAICO automatycznie straci dostęp do konkretnego rodzaju amerykańskiej technologii.

„Cyfrowa suwerenność” jako odpowiedź Pekinu

Chińska odpowiedź przeformułowuje spór. Zamiast pytania „czy państwo opowie się po stronie USA, czy Chin?” Pekin stawia pytanie o to, czy każde państwo zachowa prawo do samodzielnego wyboru technologii, partnerów, regulacji i modelu rozwoju.

Lin Jian argumentował, że państwa powinny dobierać partnerów zgodnie z własnymi warunkami krajowymi i potrzebami rozwojowymi. Chiny odwołują się w ten sposób do pojęcia cyfrowej suwerenności, czyli prawa państwa do kształtowania własnej polityki technologicznej bez zewnętrznego dyktatu.

Taki przekaz może być szczególnie istotny dla krajów rozwijających się. Mogą one chcieć korzystać z chińskiej infrastruktury lub współpracy, a jednocześnie utrzymywać dostęp do amerykańskich rynków, inwestycji, układów scalonych i partnerstw technicznych. W tej perspektywie wymuszony wybór nie wygląda jak neutralny środek bezpieczeństwa, lecz jak próba zamiany dostępu do technologii w narzędzie politycznej dyscypliny.

Pekin prezentuje podobne stanowisko w szerszej polityce dotyczącej zarządzania cyfrowego. Chiny wzywają do poszanowania cyfrowej suwerenności, inkluzywnego rozwoju i sprzeciwu wobec technologicznych blokad.

W centrum rywalizacji jest sprzeczność

Sprzeciw Pekinu wobec konfrontacji blokowej nie oznacza, że rywalizacja się kończy. WAICO jest instytucją sponsorowaną przez Chiny i może zwiększać wpływy Pekinu w dziedzinie zarządzania AI, standardów oraz relacji technologicznych — nawet jeśli przedstawia się jako organizacja otwarta i nastawiona na rozwój. Analitycy określali jej skład jako w dużej mierze niezachodni, skupiony wokół państw Globalnego Południa.

Na tym polega główne napięcie. Waszyngton wykorzystuje dostęp do koalicji i strategicznych łańcuchów dostaw, aby skłonić partnerów do politycznego zbliżenia. Pekin odpowiada językiem suwerenności, włączenia i współpracy rozwojowej, podważając założenie, że państwa muszą opowiedzieć się po jednej stronie.

Dla 35 sygnatariuszy pytanie brzmi więc nie tylko: która inicjatywa oferuje lepszą współpracę w dziedzinie AI? Równie ważne jest to, czy udział w amerykańskiej koalicji łańcuchów dostaw da się pogodzić z członkostwem w chińskiej organizacji zarządzania AI — oraz ile autonomii pozostanie państwom, jeśli odpowiedź okaże się negatywna.