El Niño 2026–27: Dlaczego kryzys klimatyczny i energetyczny mogą podbić ceny żywności na świecie

El Niño występuje, gdy temperatura powierzchni morza w środkowej i wschodniej części Pacyfiku ociepla się w nietypowym stopniu. Zmienia to cyrkulację atmosferyczną i przesuwa globalne wzorce opadów. W poprzednich cyklach zjawisko to wiązało się z:

• bardziej suchymi i gorącymi warunkami w częściach Azji Południowo-Wschodniej, Australii i południowej Afryki
• obfitymi opadami w niektórych regionach obu Ameryk
• zwiększoną zmiennością produkcji rolnej i cen surowców

Ponieważ wiele kluczowych upraw silnie zależy od sezonowych opadów, nawet umiarkowane anomalie klimatyczne mogą przełożyć się na znaczące zmiany w produkcji.

Dlaczego podaż upraw jest szczególnie narażona

Pierwsza droga do wyższych cen żywności jest prosta: pogoda wpływa na zbiory.

Prognozy związane z rozwijającym się El Niño sugerują, że susza może pojawić się w częściach Indonezji, Malezji, Filipin i kontynentalnej Azji Południowo-Wschodniej w drugiej połowie 2026 roku, potencjalnie rozprzestrzeniając się na inne regiony.

Niedobór opadów i stres cieplny mogą uszkodzić plony zarówno podstawowych roślin, jak i surowców eksportowych. Szczególnie wrażliwe uprawy obejmują:

• kawę i kakao
• trzcinę cukrową
• ryż
• olej palmowy

Produkty te są silnie skoncentrowane w regionach tropikalnych, gdzie El Niño często zmienia wzorce opadów. Ponieważ globalne zapasy niektórych z tych surowców są już napięte, nawet stosunkowo niewielkie wstrząsy produkcyjne mogą szybko podnieść ceny.

Analitycy rynkowi ostrzegają już, że surowce typu soft, takie jak cukier, kakao i kawa, są szczególnie narażone na zakłócenia podaży związane z El Niño, co przyczynia się do oczekiwań wyższych cen surowców rolnych w nadchodzących miesiącach.

Drugi wstrząs: koszty energii i nawozów

Ryzyko klimatyczne zderza się z kolejnym punktem nacisku w globalnym rolnictwie: rosnącymi kosztami nakładów.

Zakłócenia związane z napięciami na Bliskim Wschodzie i zamknięciem Cieśniny Ormuz ograniczyły dostawy paliw i nawozów przez jeden z najważniejszych korytarzy handlowych na świecie, zaostrzając podaż i podnosząc koszty dla rolników.

Bank Światowy podaje, że ceny nawozów gwałtownie wzrosły na początku 2026 roku – ceny mocznika wzrosły o około 46% między lutym a marcem – co jest skokiem, który wpłynie na decyzje o siewie i przyszłe plony.

Wyższe ceny nawozów i energii wpływają na rynki żywności na kilka sposobów:

• Rolnicy mogą ograniczyć stosowanie nawozów, obniżając plony.
• Producenci mogą przejść na uprawy mniej wymagające nakładów.
• Koszty transportu i przetwórstwa rosną w całym łańcuchu dostaw żywności.

Gdy te presje kosztowe zbiegają się z zakłóceniami pogodowymi, ich skutki mogą się wzajemnie wzmacniać.

Jak wstrząs może dotrzeć do konsumentów

Inflacja cen żywności rzadko skacze z dnia na dzień. Zamiast tego proces ten zwykle przebiega etapami:

1. Prognozy klimatyczne zwiększają niepewność na rynkach terminowych surowców rolnych.
2. Anomalie pogodowe pogarszają perspektywy zbiorów w kluczowych regionach eksportujących.
3. Wyższe koszty nawozów i paliw zwiększają wydatki produkcyjne.
4. Kraje zależne od importu stają w obliczu wyższych kosztów żywności.
5. Ceny detaliczne żywności rosną w ciągu następnych miesięcy.

Bank Światowy zauważa, że podczas gdy globalne ceny podstawowych produktów spożywczych były w dużej mierze stabilne na początku 2026 roku, wskaźniki wyprzedzające już wskazują na rosnącą presję inflacyjną, ponieważ zakłócenia w dostawach energii i nawozów odbijają się echem w łańcuchach dostaw żywności.

Regiony najbardziej zagrożone

Wpływ inflacji cen żywności w dużej mierze zależy od lokalnych warunków gospodarczych. Regiony, w których żywność już stanowi duży udział w wydatkach gospodarstw domowych, są szczególnie narażone.

Ameryka Łacińska i Karaiby ilustrują to wyzwanie. Najnowsze raporty ONZ pokazują, że poziom głodu w regionie poprawił się w ostatnich latach, a niedożywienie spadło do około 5,1% populacji w 2024 roku.

Jednak dostępność żywności pozostaje poważnym problemem. Światowy Program Żywnościowy szacuje, że około 183 milionów ludzi w regionie nie stać na zdrową dietę, co podkreśla kruchość postępu.

Nawet umiarkowany wzrost cen surowców może zatem przełożyć się na znaczący wpływ na dobrobyt gospodarstw domowych o niższych dochodach.

Wielka niewiadoma: jak silne będzie zjawisko

Chociaż El Niño wydaje się teraz prawdopodobne, siła i wzór geograficzny zjawiska pozostają niepewne. Prognozy NOAA nie wskazują jeszcze dominującej kategorii intensywności.

Ta niepewność ma znaczenie, ponieważ skutki dla cen żywności zależą od trzech kluczowych czynników:

• Nasilenia suszy lub upałów w głównych regionach produkcyjnych.
• Czasu trwania zakłóceń w dostawach nawozów i energii.
• Reakcji rządów, takich jak dotacje, ograniczenia eksportowe lub uwolnienie zapasów zboża.

Jeśli zakłócenia pogodowe pozostaną umiarkowane, a dostawy nawozów wrócą do normy, wpływ na globalne ceny żywności może być ograniczony. Ale jeśli silne warunki El Niño zbiegną się z przedłużającymi się niedoborami nakładów, rezultatem może być szersza fala inflacji cen żywności w 2027 roku.

Podsumowanie

Prawdopodobne El Niño w latach 2026–27 pojawia się w wrażliwym momencie dla globalnego rolnictwa. Ryzyko klimatyczne, zakłócenia w dostawach energii i napięta podaż surowców zbiegają się w tym samym czasie.

Każdy z tych czynników z osobna może wpływać na rynki żywności. Razem zwiększają prawdopodobieństwo, że globalni konsumenci mogą wkrótce stanąć w obliczu kolejnej rundy wyższych cen podstawowych artykułów codziennego użytku – od kawy i czekolady po produkty na bazie cukru i oleje kuchenne.

To, czy wstrząs pozostanie możliwy do opanowania, czy przerodzi się w większy cykl inflacji cen żywności, będzie w dużej mierze zależeć od tego, jak poważny okaże się nadchodzący wzorzec klimatyczny – i jak odporne okażą się globalne łańcuchy dostaw.