AI i tokenizacja mogą zmienić płatności międzynarodowe — pod warunkiem, że system będzie na to gotowy

Agenty AI mogłyby sprawić, że płatność zagraniczna będzie dostosowywać się do bieżących warunków: system porówna opłaty i kursy, wybierze dostawcę, a następnie zaplanuje transakcję z uwzględnieniem płynności i warunków umowy. Tokenizacja może z kolei połączyć na programowalnej platformie informacje o płatności, uzgadnianie danych i rozrachunek. Obie technologie mogą ograniczyć część utrudnień, ale nie zastąpią sprawnej infrastruktury, jasnych przepisów, dostępności środków ani odpowiedzialnego nadzoru. 17212

Co mogą zmienić agenty AI i tokenizacja

Agent płatniczy może odczytać cel użytkownika i wykonać kilka kroków, na przykład porównać oferty dostawców albo skoordynować płatność z dostępną płynnością i warunkami kontraktu. Międzynarodowy Fundusz Walutowy (MFW) opisuje takie zastosowania jako możliwy kierunek rozwoju. Zwraca też uwagę na pytania o zgodę na transakcję, możliwość prześledzenia decyzji i odpowiedzialność za działania agenta. 172627

Tokenizacja polega na cyfrowym odwzorowaniu roszczeń do pieniędzy lub innych aktywów na programowalnym rejestrze. Wspólny zapis może ograniczyć konieczność uzgadniania oddzielnych danych przez każdą instytucję, a reguły zapisane na platformie — automatyzować część operacji. Przy tzw. rozrachunku atomowym powiązane elementy wymiany są rozliczane jednocześnie albo transakcja nie dochodzi do skutku. 12

Bank Rozrachunków Międzynarodowych (BIS) pokazał w prototypie Projektu Agorá, że możliwy jest atomowy, wielowalutowy rozrachunek hurtowych płatności transgranicznych z wykorzystaniem tokenizowanych depozytów banków komercyjnych i rezerw banku centralnego na wspólnej platformie. To demonstracja możliwości technicznych, a nie dowód, że jedna platforma jest już gotowa zastąpić istniejące systemy płatnicze na wszystkich rynkach. 1213

Szybsza płatność nadal potrzebuje solidnych podstaw

Automatyzacja nie rozwiąże problemów, jeśli systemy płatnicze nie potrafią ze sobą współpracować. Transakcje międzynarodowe podlegają też różnym porządkom prawnym i regulacyjnym, a instytucje muszą mieć dostęp do odpowiednich walut i wystarczającą płynność. MFW wskazuje interoperacyjność, zasady zarządzania, rozrachunek i płynność walutową jako jedne z fundamentów rozwoju płatności transgranicznych. 23

Tokenizowane platformy mogą również rozdzielić płynność, jeśli aktywa pozostaną zamknięte w systemach, które trudno połączyć. MFW wskazuje na ryzyko takiej fragmentacji oraz podkreśla znaczenie jasnych ram prawnych i regulacyjnych, pewności prawa i bezpiecznych aktywów rozrachunkowych. 2024

Trzeba też ustalić, kto odpowiada, gdy agent inicjuje płatność, popełnia błąd albo działa poza przyznanym mu zakresem uprawnień. Analiza MFW dotycząca płatności inicjowanych przez agenty wskazuje na nierozstrzygnięte kwestie prawne i odpowiedzialności, a także ryzyko nieprzejrzystych decyzji i niejasnego śladu zgody. 27

Jak AI może zwiększyć ryzyko operacyjne i rynkowe

AI działa w cyberbezpieczeństwie w dwóch kierunkach: może wzmacniać ochronę, ale może też ułatwiać wykrywanie i wykorzystywanie luk. Skutki awarii mogą wykraczać poza jedną firmę, jeśli wiele instytucji korzysta ze wspólnej infrastruktury lub tych samych dostawców usług. 2139

Dodatkowym zagrożeniem mogą być zautomatyzowane decyzje, jeśli wiele systemów zareaguje podobnie na te same warunki. MFW wskazuje skorelowane zachowania jako jedno z ryzyk związanych z płatnościami agentowymi. Ostrzega też, że zsynchronizowane strategie rynkowe mogą zwiększać współzależność cen aktywów i nasilać presję na płynność. 1927

Bank Anglii zwrócił ponadto uwagę na rynki kapitałowe: rosnąca emisja długu związana z sektorem AI zwiększa ekspozycję rynku na jego dalszy rozwój. To obszar podatności, który warto monitorować — nie stwierdzenie, że AI wywołała już kryzys na rynku obligacji. 33

Jak banki i regulatorzy mogą ograniczać ryzyko

Wyzwaniem jest wykorzystanie automatyzacji bez tworzenia systemu, który działa nieprzejrzyście albo zawodzi przy pierwszej poważnej awarii. Pomóc mogą następujące zabezpieczenia:

• Ograniczyć uprawnienia agentów. Jasno określić, jakie płatności agent może inicjować, ustalić limity i warunki, a nietypowe lub istotne transakcje kierować do dodatkowej akceptacji. Zapisywać instrukcje i działania w sposób umożliwiający późniejszy audyt. Odpowiada to na wskazane przez MFW problemy z autoryzacją i śledzeniem decyzji. 27
• Przygotować się na braki płynności i awarie rozrachunku. Testować, jak płatności zachowują się, gdy brakuje finansowania, kontrahent jest niedostępny lub połączony system przestaje działać. Zachować niezawodne procedury awaryjne — sam szybszy rozrachunek nie gwarantuje odporności. Płynność, rozrachunek i powiązania infrastruktury są podstawą płatności transgranicznych. 23
• Ograniczać zależność od pojedynczych dostawców. Rozpoznać zależności od dostawców technologii i wspólnej infrastruktury oraz przygotować plany na wypadek przerw w usługach. Bank Anglii i MFW wskazują, że wspólni dostawcy i zależności od podmiotów zewnętrznych mogą być kanałem szerszego ryzyka operacyjnego. 2142
• Dbać o połączenie platform i jasność zasad. Wspierać interoperacyjność i określić odpowiedzialność prawną za tokenizowane aktywa oraz działania inicjowane przez agentów. Może to ograniczyć ryzyko odizolowania pul płynności i niepewności co do tego, kto odpowiada za błąd. 202427
• Zachować ludzką ocenę w ważnych sprawach. Wprowadzić weryfikację i eskalację nietypowych przypadków oraz zadbać o to, by decyzje systemów można było zrozumieć i zakwestionować. Jest to istotne zarówno wobec obaw MFW o nieprzejrzystość płatności agentowych, jak i uwag Banku Anglii o wyjaśnialności i przejrzystości modeli AI. 2739

Stawką nie jest wyłącznie przyspieszenie płatności. Chodzi o sprawniejsze koordynowanie decyzji i rozrachunku przy zachowaniu konkurencji, jasnej odpowiedzialności oraz odporności na awarie. Technologia może w tym pomóc, ale bezpieczeństwo zależy od solidnych podstaw, na których zostanie wdrożona.