MSCA – kuźnia innowacji: Patenty, start-upy i talenty z unijnego programu Marie Skłodowskiej-Curie

Działania Marii Skłodowskiej-Curie (MSCA) napędzają innowacje, wprowadzając obowiązkową mobilność międzysektorową, interdyscyplinarną i międzynarodową w każdym ze swoich programów finansowania. W ramach programu „Horyzont Europa” (2021–2027) MSCA dysponuje budżetem w wysokości 6,6 mld euro i od 1996 r. wsparła już ponad 150 000 naukowców . W ciągu ostatnich pięciu lat w projektach MSCA wzięło udział ponad 4 300 firm, w tym ponad 2 200 MŚP .

Patenty i przedsiębiorczość naukowców

Firmy uczestniczące w partnerstwach MSCA uzyskują średnio blisko jeden patent na finansowany projekt . Raport MCAA Impact Report 2025 wskazuje, że 57% stypendystów MSCA złożyło wniosek patentowy podczas swojego stażu .

Sieci doktoranckie (Doctoral Networks) MSCA wyraźnie stawiają sobie za cel kształcenie doktorantów, którzy potrafią „przekształcać wiedzę i pomysły w produkty i usługi przynoszące korzyści gospodarcze i społeczne” . Trzech absolwentów MSCA zdobyło Europejską Nagrodę dla Kobiet Innowatorek (w latach 2019, 2020 i 2024), w tym założycielki firm Haelixa, Zymvol i RS Research .

Udział małych i średnich przedsiębiorstw (MŚP)

MŚP są jednym z głównych beneficjentów programu. Spośród ponad 4 300 firm uczestniczących w projektach MSCA w ramach „Horyzontu Europa”, 2 200 to MŚP . Dzięki pilotażowemu projektowi „Choose Europe for Science” MŚP zyskują bezpośredni dostęp do najlepszych talentów na poziomie postdoktoranckim z całego świata .

Wpływ poszczególnych programów

Sieci doktoranckie (Doctoral Networks – DN)

Sieci doktoranckie MSCA to wielostronne programy doktoranckie, które rozwijają „kreatywnych, przedsiębiorczych, innowacyjnych i odpornych doktorantów” poprzez partnerstwa między sektorem akademickim i pozaakademickim . W ramach poprzedniego programu „Horyzont 2020” sfinansowano ponad 1 000 międzynarodowych sieci doktoranckich . W latach 2021–2023 prawie dwóch na pięciu uczestników stanowiły organizacje z sektora prywatnego . W 2026 r. na ten cel przeznaczono 593,03 mln euro .

Przykładem jest projekt SERENADE, koordynowany przez BSH Appliances (spółkę zależną Boscha), który kształci siedmiu doktorantów, dzielących czas między badania akademickie a pracę w przemyśle – opracowują oni czujniki świeżości żywności oparte na sztucznej inteligencji .

Wymiana personelu (Staff Exchanges – SE)

Program wymiany personelu finansuje krótkoterminowe międzynarodowe, międzysektorowe i interdyscyplinarne wymiany pracowników naukowo-badawczych, umożliwiając transfer wiedzy w całym łańcuchu innowacji . Od 2022 r. w wymianach wzięło udział ponad 4 500 naukowców . W 2026 r. Komisja Europejska wspiera 84 projekty wymiany personelu . Uczestniczące organizacje zyskują „innowacyjne formy współpracy i transferu wiedzy między sektorami” oraz „zwiększone zdolności badawczo-rozwojowe” .

COFUND

COFUND współfinansuje regionalne, krajowe i międzynarodowe programy doktoranckie i podoktoranckie, wprowadzając do istniejących programów zasady MSCA (otwarta rekrutacja, mobilność międzynarodowa, doświadczenie międzysektorowe) . W naborze na 2026 r. wpłynęły 143 wnioski, z których sfinansowanych zostanie około 30 projektów z budżetem 105,5 mln euro . W 2024 r. przyznano 104,8 mln euro na 27 projektów, które wesprą ponad 1 000 naukowców z 463 organizacji w 36 krajach . Programy COFUND muszą obejmować moduły dotyczące innowacji, przedsiębiorczości, otwartej nauki i rzetelności badawczej .

Pilotaż „Choose Europe for Science”

Ten nowy program pilotażowy został uruchomiony, aby rozwiązać problem niepewności zatrudnienia naukowców. Finansuje on organizacje przyjmujące (akademickie i pozaakademickie) w celu rekrutacji naukowców po doktoracie z perspektywą długoterminowego zatrudnienia . W pierwszym naborze złożono 58 wniosków, z czego 49 spełniało kryteria, a Komisja sfinansowała 16 projektów koordynowanych w 9 krajach, z udziałem 84 organizacji partnerskich z 25 krajów . Inicjatywa ma na celu zapewnienie doskonałych warunków pracy i długoterminowych perspektyw kariery, aby przekształcić „drenaż mózgów w przyciąganie mózgów” . Kolejny nabór (2027) rozpocznie się 8 grudnia 2026 r., z budżetem 51,25 mln euro .

Przekrojowy wpływ na innowacje

Przez 30 lat MSCA sfinansowało ponad 150 000 naukowców, w tym 28, którzy później zostali laureatami Nagrody Nobla . Program daje naukowcom kontakt z sektorami pozaakademickimi, wyposaża ich w umiejętności transferowalne i tworzy trwałe międzynarodowe sieci kontaktów, które utrzymują się długo po zakończeniu projektów .

Choć dane dotyczące patentów i udziału MŚP pochodzą głównie z lat 2021–2023 („Horyzont Europa”) i z dedykowanego raportu MSCA, dowody konsekwentnie wskazują, że wymuszona współpraca międzysektorowa – wbudowana w każde działanie – jest strukturalnym mechanizmem przekształcania badań w patenty, start-upy i gotowe do pracy w przemyśle talenty.