Europa zmienia podejście do regulacji banków. Czy chce dogonić USA?

Europejscy szefowie banków naciskają na Brukselę, aby zmniejszyła przewagę konkurencyjną amerykańskich rywali. Ich argument jest prosty: krajowe różnice w nadzorze, dublujące się obowiązki sprawozdawcze i kapitał uwięziony w spółkach zależnych sprawiają, że banki z Unii Europejskiej nie mogą osiągnąć skali porównywalnej z największymi instytucjami w USA ani swobodnie kierować środków tam, gdzie są najbardziej potrzebne.

Odpowiedź Komisji Europejskiej, opublikowana 17 lipca 2026 r., nie jest natychmiastowym przepisaniem całego unijnego prawa bankowego. To przede wszystkim mapa drogowa dla konkurencyjności: zakłada uproszczenie regulacji i większą integrację rynku. Pozostawia jednak trudne pytanie: jak daleko Europa może pójść z łagodzeniem wymogów, nie osłabiając zabezpieczeń zbudowanych po światowym kryzysie finansowym?

Dlaczego europejskie banki chcą zmian

Rynek bankowy UE jest formalnie jednolity, ale w praktyce nadal działa według krajowych preferencji nadzorczych. Problemem pozostają również bariery dla transgranicznych fuzji oraz ograniczenia dotyczące przepływu kapitału i płynności między spółkami należącymi do jednej grupy. Zdaniem przedstawicieli sektora taki model utrudnia osiąganie korzyści skali, z których korzystają duże banki amerykańskie.

Bankierzy liczą przede wszystkim na:

• niższe koszty zgodności z przepisami i raportowania;
• sprawniejsze wykorzystanie kapitału i płynności w całej UE;
• większą zdolność do udzielania kredytów i finansowania inwestycji;
• wyższe zwroty i wyceny banków;
• więcej transgranicznych połączeń oraz silniejszą konkurencję w finansowaniu międzynarodowym.

Christian Sewing, prezes Związku Banków Niemieckich, poparł plan Komisji, ale wezwał do szybkich działań w sprawie m.in. output floor, zasad traktowania finansowania handlu oraz inwestycji w oprogramowanie. Slawomir Krupa, prezes Société Générale i przewodniczący Europejskiej Federacji Bankowej, uznał pakiet za istotny krok w kierunku rozwiązania problemu kapitału i płynności zatrzymanych przez krajowe ograniczenia.

Czym jest „ring-fencing”?

Ring-fencing oznacza sytuację, w której krajowy nadzorca wymaga, aby spółka zależna banku utrzymywała kapitał lub płynne aktywa na lokalnym rynku. Grupa nie może wtedy łatwo wykorzystać tych środków w innym państwie, nawet jeśli tam przyniosłyby większy efekt gospodarczy.

Komisja szacuje, że złagodzenie takich ograniczeń mogłoby udostępnić około 230 mld euro płynnych aktywów do efektywniejszego wykorzystania w UE. Jednocześnie chce zachować ochronę lokalnych gospodarek i stabilności finansowej.

Co proponuje pakiet Komisji z 17 lipca

Komunikat Komisji wyznacza kierunek dla projektów legislacyjnych, których przedstawienie zapowiedziano na pierwszy kwartał 2027 r. Sam dokument nie zmienia od razu wszystkich przepisów.

Prostsze wymogi kapitałowe

Bruksela chce uporządkować system wymogów kapitałowych i usunąć nakładające się regulacje. Jedna z konkretnych propozycji zakłada rezygnację z wymogów wskaźnika dźwigni w ramach filaru 2, jeśli powielają one już istniejące zasady dotyczące dźwigni.

Komisja zamierza również przeanalizować wybrane elementy unijnego wdrożenia Bazylei III, w tym output floor. Jest to ograniczenie tego, jak bardzo wewnętrzne modele ryzyka banku mogą obniżyć wartość aktywów ważonych ryzykiem, a tym samym wymagany kapitał, w porównaniu ze standardową metodą wyliczeń. Komisja mówi o przeglądzie lub reformie tej zasady, a nie o jej automatycznym całkowitym zniesieniu.

Mniej raportowania i dublowania nadzoru

Pakiet ma ograniczyć nakładające się obowiązki sprawozdawcze i wprowadzić bardziej proporcjonalne, ustandaryzowane oraz cyfrowe procedury. Roczny koszt obciążeń administracyjnych wskazywany w debacie szacuje się na 11,2 mld euro.

Mniej dokumentów mogłoby obniżyć koszty działania banków. Efekt reformy będzie jednak zależał od tego, czy raportowanie faktycznie stanie się prostsze, czy tylko zostanie przeniesione do kolejnego zestawu częściowo dublujących się systemów.

Ograniczenie krajowego „gold-platingu”

„Gold-plating” to sytuacja, w której krajowe władze dodają wymogi lub ograniczenia wykraczające poza wspólny unijny standard. Komisja chce zmniejszyć te różnice, aby jednolity zbiór zasad przypominał jeden system, a nie 27 odmiennych wersji regulacji.

Swobodniejszy przepływ kapitału i płynności

Komisja proponuje ułatwienie transgranicznym grupom bankowym wykorzystywania nadwyżek kapitału i płynności w całej UE. Celem jest kierowanie tych zasobów do kredytów, inwestycji i innych produktywnych zastosowań, bez rezygnacji z ochrony deponentów w państwach goszczących ani z zabezpieczeń potrzebnych w razie restrukturyzacji lub upadłości banku.

Późniejsze wdrożenie zasad dotyczących ryzyka rynkowego

Pakiet zakłada również odroczenie wdrożenia Fundamental Review of the Trading Book, czyli bazylejskich zasad dotyczących kapitału na ryzyko rynkowe w działalności handlowej. Chodzi o to, aby Europa nie wyprzedzała innych głównych jurysdykcji w czasie, gdy one same ponownie analizują swoje regulacje.

Wspólnie działania te mają usunąć unijne dublowanie wymogów i wewnętrzne bariery. Nie oznaczają jednak całkowitego zawieszenia nadzoru ostrożnościowego.

Jak plan UE wypada na tle zmian w USA

Amerykańskie organy nadzoru — Rezerwa Federalna, Federalna Korporacja Ubezpieczeń Depozytów (FDIC) oraz Office of the Comptroller of the Currency (OCC) — zaproponowały szerszą modernizację zasad dotyczących kapitału banków. Plan obejmuje m.in. zmianę wag ryzyka, uproszczenie części ram Bazylei, korektę wymogów dotyczących dźwigni oraz zmianę dodatkowych obciążeń nakładanych na globalne banki o znaczeniu systemowym. Organy twierdzą, że dzięki temu kapitał będzie lepiej odpowiadał rzeczywistemu ryzyku, przy zachowaniu bezpieczeństwa systemu.

Szacunki związane z amerykańskimi propozycjami mówią o 87,7 mld dolarów ulgi w kapitale Common Equity Tier 1 w całym systemie oraz o około 2,5 bln dolarów dodatkowej zdolności do zwiększania aktywów. To modele analityczne, a nie wypłaty gotówkowe dla banków ani gwarancja nowych kredytów. Ostateczny efekt będzie zależał od treści przyjętych przepisów i decyzji samych banków.

OCC osobno oszacował, że w nadzorowanych przez niego bankach łączne wiążące minimalne wymogi kapitałowe mogłyby spaść o 6,9 proc. w ramach proponowanego podejścia standardowego oraz o 3,4 proc. w największych bankach w ramach rozszerzonego podejścia opartego na ryzyku.

Dla europejskich zarządów te liczby mają duże znaczenie polityczne. Banki w USA już działają na bardziej zintegrowanym rynku krajowym i korzystają z większej skali. Jeśli ich ograniczenia kapitałowe zostaną złagodzone, a banki europejskie nadal będą podzielone przez krajowe bariery i bardziej uciążliwe procedury, mogą stracić pozycję w kredytowaniu, bankowości inwestycyjnej oraz finansowaniu strategicznych sektorów gospodarki.

Same szacunki nie dowodzą jednak, że niższe wymogi kapitałowe są automatycznie bezpieczne ani że każdy uwolniony euro lub dolar trafi do produktywnej gospodarki. Pokazują potencjalną zdolność bilansową, a nie gwarantowany efekt ekonomiczny.

Dlaczego regulatorzy zachowują ostrożność

Spór nie dotyczy każdej formy uproszczenia. Europejski Bank Centralny popiera bardziej zintegrowaną unię bankową i swobodniejszy przepływ kapitału oraz płynności w transgranicznych grupach. Wzywał również do tego, aby strefa euro funkcjonowała bardziej jak jeden obszar prawny.

Obawy dotyczą tego, że swobodniejszy przepływ środków wymaga silniejszych wspólnych instytucji. Organy krajowe muszą mieć pewność, że nadzór, restrukturyzacja i ochrona depozytów będą działać ponad granicami, gdy bank znajdzie się w kłopotach. Bez takiego zaufania państwa mogą utrzymywać lub wzmacniać lokalne zabezpieczenia zamiast je likwidować.

Spór o output floor

Output floor jest najbardziej widocznym punktem zapalnym. Eurosystem uważa, że ta zasada oraz wymogi oparte na dźwigni uzupełniają wymogi kapitałowe zależne od ryzyka i są niezbędnymi elementami systemu ostrożnościowego. Ich zadaniem jest ograniczenie ryzyka, że wewnętrzne modele banków zaniżą ekspozycje i doprowadzą do zbyt niskich wymogów kapitałowych.

USA odstąpiły od wdrożenia output floor w formie, którą analizują europejscy regulatorzy. Zwiększa to presję na Brukselę, aby ponownie rozważyła własne podejście.

Neil Esho, były sekretarz generalny Bazylejskiego Komitetu Nadzoru Bankowego, ostrzegł, że porzucenie tej zasady byłoby „katastrofą” i „zdecydowanie zbyt daleko idącym krokiem”. Jego zdaniem wybiórcze wycofywanie się z uzgodnionych międzynarodowo zabezpieczeń może uruchomić konkurencję opartą na słabszych standardach, a nie na lepszym pomiarze ryzyka.

Ryzyko fragmentacji regulacyjnej

Jeśli USA, UE i inne główne jurysdykcje będą stosować standardy Bazylei w różny sposób, wskaźniki kapitałowe banków staną się trudniejsze do porównania. Inwestorom i nadzorcom będzie wtedy trudniej ocenić, czy bank jest rzeczywiście odporny, czy tylko działa według łagodniejszych założeń.

Europejski Urząd Nadzoru Bankowego podkreśla również, że obecne unijne ramy zwiększyły odporność sektora, ochronę deponentów i spójność podstawowych zasad ostrożnościowych w państwach członkowskich. Dlatego debata nie sprowadza się do wyboru między „regulacją” a „deregulacją”. Chodzi o ustalenie, czy usunięcie dublujących się wymogów przyniesie realną efektywność, czy też pozbawi rynek i klientów zabezpieczeń, które nadal są potrzebne.

Najbardziej prawdopodobny kompromis

Najbardziej realny scenariusz to reforma celowana, a nie bezwarunkowe skopiowanie amerykańskiego podejścia. Bruksela może ograniczyć dublujące się raportowanie, krajowy gold-plating i niepotrzebne dodatkowe wymogi dotyczące dźwigni, a także uwolnić płynność zatrzymaną w spółkach zależnych. Jednocześnie może utrzymać wiarygodne bufory kapitałowe, wymogi dotyczące dźwigni i płynności.

Trudniejsza część reformy ma charakter instytucjonalny. Bankowość transgraniczna działa najlepiej wtedy, gdy kapitał może swobodnie przepływać, ale wymaga to zaufania do wspólnego nadzoru, mechanizmów restrukturyzacji i ochrony depozytów. Jeśli te fundamenty pozostaną niepełne, krajowe ograniczenia mogą okazać się trudne do zniesienia.

Wyzwanie konkurencyjności Europy jest więc realne, ale dogonienie USA nie musi oznaczać kopiowania każdego amerykańskiego złagodzenia regulacji. O trwałym powodzeniu pakietu z lipca zdecyduje to, czy pomoże on europejskim bankom zwiększyć skalę działania i finansować wzrost, nie zamieniając transatlantyckiej rywalizacji regulacyjnej w wyścig na dno.